PSYCHODYNAMISCH WERKEN
Inhoud
Deel 1: basispijlers van het psychoanalytisch psychotherapie (PAT) proces.............................................4
Les 1: Het dynamisch mensbeeld.......................................................................................................... 4
Het achterliggend mensbeeld............................................................................................................ 4
Basisassumpties PAT.......................................................................................................................... 4
Therapeutische technieken in de PAT................................................................................................. 9
Sigmund Freud (1856-1939)............................................................................................................. 10
1e Topiek of Topisch model (1897-1923).......................................................................................... 11
2e Topiek of structureel model (1923).............................................................................................. 11
Besluit.............................................................................................................................................. 12
Les 2: het therapeutisch kader en de setting......................................................................................13
Inleiding: Het concept ‘kader’ gesitueerd en gedefinieerd...............................................................13
Korte historiek: van sofa naar veelheid aan kaders..........................................................................14
4 dimensies van het kader............................................................................................................... 16
Van kader naar ontmoetingsruimte.................................................................................................. 19
Therapie-ruimte als playground, podium en narratieve facilitator....................................................22
Les 3: De therapeutische relatie.......................................................................................................... 24
Situering van concepten in een historisch en actueel perspectief....................................................24
Basisconcepten in een historisch en actueel perspectief..................................................................24
Materiaal waarmee gewerkt wordt in psychodynamische therapie..................................................24
Object, objectrelatie en herhaling.................................................................................................... 27
TR als een nieuwe objectrelatie waarin groei mogelijk wordt...........................................................29
Een relatie van overdracht en tegenoverdracht...............................................................................32
Les 4: De concepten weerstand en afweer.......................................................................................... 35
Weerstand (Freud)........................................................................................................................... 35
Afweer (Freud).................................................................................................................................. 36
Luisteren naar afweer in PT.............................................................................................................. 37
Besluit.............................................................................................................................................. 41
Deel 2: psychodynamisch werken met volwassenen en ouderen...........................................................41
Les 5: inleiding en recapitulatie theorie...............................................................................................41
Basisidee psychodynamische, persoonsgerichte diagnostiek...........................................................41
Besluit.............................................................................................................................................. 48
Les 6: neurotische problematiek – aanvangsfase................................................................................48
Neurotische problematiek................................................................................................................ 48
Psychodynamische therapie bij neurotische problematiek...............................................................49
Doelstellingen en focus.................................................................................................................... 53
Structuur en technieken................................................................................................................... 54
1
, De eerste fase - doelen.................................................................................................................... 54
Betrekken/motiveren........................................................................................................................ 55
Interventies in de aanvangfase........................................................................................................ 58
Recapitulatie.................................................................................................................................... 60
Les 7: Middenfase................................................................................................................................ 60
Casus leen: bespreking IPAF............................................................................................................. 60
Doelen middenfase.......................................................................................................................... 61
Doorwerken van IPAF: richting verandering.....................................................................................61
Les 8: Eindfase.................................................................................................................................... 62
Eindfase is cruciaal........................................................................................................................... 62
Doelen eindfase............................................................................................................................... 63
Hoe einde?....................................................................................................................................... 63
besluit.............................................................................................................................................. 64
Les 9: Persoonlijkheidsstoornissen...................................................................................................... 64
Inleiding: PS een beschrijving uit de kliniek......................................................................................64
De psychodynamische versie van kernberg & Kohut........................................................................65
De DSM en psychodynamische visie: wat is het verschil?................................................................69
Een hedendaagse psychodynamische visie van BPS: gehechtheid en mentalisatie bij de bordeline
patiënt.............................................................................................................................................. 71
Les 10 en 11: Psychotherapie bij persoonlijkheidsstoornissen.............................................................74
Psychotherapie als voorkeursbehandeling.......................................................................................74
Psychotherapie: verschillende vormen............................................................................................. 75
MC Williams (2011) therapeutische suggesties voor behandeling bij narcisme................................75
Evidence-based behandelingen voor PS vanuit psychodynamische boek.........................................75
Algemeen besluit.............................................................................................................................. 84
Les 12: Integratie les: parent-infant health.......................................................................................... 85
Teksten................................................................................................................................................... 87
les 1: Theoretical and empirical foundations of contemporary psychodynamic approaches...............87
Herleving van psychoanalytische kijk op psychopathologie.............................................................87
les 2 - a: The setting, physical and mental, and limits (Blake).............................................................90
les 2 - B: Het kader (McWilliams)......................................................................................................... 92
Wat is “Frame” van therapie?.......................................................................................................... 92
Waarom grenzen nodig zijn in therapie............................................................................................ 93
Veel problemen in therapie gaan eigenlijk over grenzen..................................................................93
De therapeutische relatie is ongelijk (psychological disparity).........................................................94
Overdracht en regressie: waarom volwassenen zich soms als kinderen gedragen...........................94
Waarom de frame veiligheid geeft................................................................................................... 95
Privacy en vertrouwelijkheid............................................................................................................ 95
Tijd als grens.................................................................................................................................... 95
Geld als psychologisch thema.......................................................................................................... 95
2
, Annulaties en beschikbaarheid......................................................................................................... 96
Grenzen stellen is moeilijk voor therapeuten...................................................................................96
Conclusie van het hoofdstuk............................................................................................................ 96
Extra samengevat............................................................................................................................ 96
De kunst van het ‘NEE’ zeggen........................................................................................................ 98
Les 3 - A: Psychoanalytic sensibility (McWilliams)...............................................................................99
Nieuwsgierigheid en verwondering.................................................................................................. 99
Complexiteit..................................................................................................................................... 99
Identificatie en empathie.................................................................................................................. 99
Subjectiviteit en afstemming van affect......................................................................................... 100
Hechting......................................................................................................................................... 100
Geloof (faith).................................................................................................................................. 100
Les 3 - B: Abrahams – (Tegen)Overdracht......................................................................................... 101
Overdracht..................................................................................................................................... 101
Hoe overdracht herkennen............................................................................................................. 102
Verschillende types van overdracht...............................................................................................102
Tegenoverdracht............................................................................................................................ 102
les 4: Afweermechanismes - McWilliams........................................................................................... 103
Primaire afweermechanismes........................................................................................................ 103
Secundaire afweermechanismes - McWilliams...............................................................................106
Les 9 - A: psychodynamic models of personality disorders (Fonagy).................................................109
Historische trends in theorievorming..............................................................................................110
Persoonlijkheidsstoornissen en structurele theorie........................................................................111
PS en ontwikkelingsraamwerk van psychoanalyse.........................................................................112
Les 9 - B: Narcissistic personalities (McWilliams)...............................................................................119
Drive, affect en temperament in narcisme.....................................................................................120
Defensieve en adaptieve processen in narcisme............................................................................120
Relationele patronen in narcisme................................................................................................... 121
Het narcistische zelf....................................................................................................................... 122
(tegen)overdracht en narcisme...................................................................................................... 122
Therapeutische implicaties voor de diagnose narcisme.................................................................122
differentiaaldiagnose...................................................................................................................... 123
Les 11 - A: treatment of personality disorder (Bateman)...................................................................124
inleiding......................................................................................................................................... 124
Treatment approaches................................................................................................................... 124
Comorbiditeit.................................................................................................................................. 125
Doelen voor behendeling............................................................................................................... 125
Cluster A......................................................................................................................................... 125
Cluster B......................................................................................................................................... 125
Cluster C......................................................................................................................................... 127
3
, conclusie........................................................................................................................................ 127
Les 11 - B: MBT (Bateman)................................................................................................................ 127
MBT als algemene mentale gezondheidsbehandeling....................................................................127
Mentaliserend model van BPS........................................................................................................ 128
MBT behandeling............................................................................................................................ 130
MBT en andere gespecialiseerde behandelingen voor BPS.............................................................131
Les 11 - C: TFP (Clarkin).................................................................................................................... 132
Behandelingsmodel en klinische aanpak........................................................................................132
Principale interventiestrategieën & technieken..............................................................................133
Proces van behandeling................................................................................................................. 135
Rol van peer consultation............................................................................................................... 135
DEEL 1: BASISPIJLERS VAN HET PSYCHOANALYTISCH PSYCHOTHERAPIE (PAT)
PROCES.
De ‘te kennen’ teksten moeten ook echt helemaal gekend zijn! Teksten apart samengevat achter de
notities van de les. Opbouw: eerst gemeenschappelijke colleges (DEEL 1), dan deel specifiek over
volwassenen en ouderen (DEEL 2)
LES 1: HET DYNAMISCH MENSBEELD
HET ACHTERLIGGEND MENSBEELD
Elke psychotherapie oriëntatie vertrekt vanuit specifiek mensbeeld en beluistert/begrijpt het
‘menselijk functioneren’ op specifieke manier
De therapeut die werkt vanuit een bepaalde oriëntatie heeft affiniteit met dit mensbeeld
o Vormt basis van onze psychotherapeutische interventies
Het mensbeeld hangt samen met ons perspectief op psychopathologie
Psychoanalyse = psychodynamische (betekent hetzelfde)
o Oudste, maar ook controversieelste therapie
Toch bevestiging dat de concepten en de therapie belangrijk zijn, spelen een
belangrijke rol
Psychotherapierichting die in interactie gaat met psychiatrie, psychologie,…
o Onbewuste
o Ontwikkeling
o Afweer en weerstand
o Therapeutische relatie (overdracht en tegen-overdracht)
BASISASSUMPTIES PAT
Tekst gaat hier grotendeels over (aangegeven met * wat extra is uit de tekst)
1. Ontwikkelingsperspectief
2. Met oog voor complexiteit
3. Met oog voor onbewuste processen
4. Overdracht & tegenoverdracht
5. Gericht op de gehele persoon
6. Met oog voor psychische causaliteit & de rol van het intrapsychische conflict
7. Continuïteit tussen normaliteit en psychopathologie (niet categoriale denken)
Deze assumpties staan uiteraard niet los van elkaar!
1. ONTWIKKELINGSPERSPECTIEF
4
Inhoud
Deel 1: basispijlers van het psychoanalytisch psychotherapie (PAT) proces.............................................4
Les 1: Het dynamisch mensbeeld.......................................................................................................... 4
Het achterliggend mensbeeld............................................................................................................ 4
Basisassumpties PAT.......................................................................................................................... 4
Therapeutische technieken in de PAT................................................................................................. 9
Sigmund Freud (1856-1939)............................................................................................................. 10
1e Topiek of Topisch model (1897-1923).......................................................................................... 11
2e Topiek of structureel model (1923).............................................................................................. 11
Besluit.............................................................................................................................................. 12
Les 2: het therapeutisch kader en de setting......................................................................................13
Inleiding: Het concept ‘kader’ gesitueerd en gedefinieerd...............................................................13
Korte historiek: van sofa naar veelheid aan kaders..........................................................................14
4 dimensies van het kader............................................................................................................... 16
Van kader naar ontmoetingsruimte.................................................................................................. 19
Therapie-ruimte als playground, podium en narratieve facilitator....................................................22
Les 3: De therapeutische relatie.......................................................................................................... 24
Situering van concepten in een historisch en actueel perspectief....................................................24
Basisconcepten in een historisch en actueel perspectief..................................................................24
Materiaal waarmee gewerkt wordt in psychodynamische therapie..................................................24
Object, objectrelatie en herhaling.................................................................................................... 27
TR als een nieuwe objectrelatie waarin groei mogelijk wordt...........................................................29
Een relatie van overdracht en tegenoverdracht...............................................................................32
Les 4: De concepten weerstand en afweer.......................................................................................... 35
Weerstand (Freud)........................................................................................................................... 35
Afweer (Freud).................................................................................................................................. 36
Luisteren naar afweer in PT.............................................................................................................. 37
Besluit.............................................................................................................................................. 41
Deel 2: psychodynamisch werken met volwassenen en ouderen...........................................................41
Les 5: inleiding en recapitulatie theorie...............................................................................................41
Basisidee psychodynamische, persoonsgerichte diagnostiek...........................................................41
Besluit.............................................................................................................................................. 48
Les 6: neurotische problematiek – aanvangsfase................................................................................48
Neurotische problematiek................................................................................................................ 48
Psychodynamische therapie bij neurotische problematiek...............................................................49
Doelstellingen en focus.................................................................................................................... 53
Structuur en technieken................................................................................................................... 54
1
, De eerste fase - doelen.................................................................................................................... 54
Betrekken/motiveren........................................................................................................................ 55
Interventies in de aanvangfase........................................................................................................ 58
Recapitulatie.................................................................................................................................... 60
Les 7: Middenfase................................................................................................................................ 60
Casus leen: bespreking IPAF............................................................................................................. 60
Doelen middenfase.......................................................................................................................... 61
Doorwerken van IPAF: richting verandering.....................................................................................61
Les 8: Eindfase.................................................................................................................................... 62
Eindfase is cruciaal........................................................................................................................... 62
Doelen eindfase............................................................................................................................... 63
Hoe einde?....................................................................................................................................... 63
besluit.............................................................................................................................................. 64
Les 9: Persoonlijkheidsstoornissen...................................................................................................... 64
Inleiding: PS een beschrijving uit de kliniek......................................................................................64
De psychodynamische versie van kernberg & Kohut........................................................................65
De DSM en psychodynamische visie: wat is het verschil?................................................................69
Een hedendaagse psychodynamische visie van BPS: gehechtheid en mentalisatie bij de bordeline
patiënt.............................................................................................................................................. 71
Les 10 en 11: Psychotherapie bij persoonlijkheidsstoornissen.............................................................74
Psychotherapie als voorkeursbehandeling.......................................................................................74
Psychotherapie: verschillende vormen............................................................................................. 75
MC Williams (2011) therapeutische suggesties voor behandeling bij narcisme................................75
Evidence-based behandelingen voor PS vanuit psychodynamische boek.........................................75
Algemeen besluit.............................................................................................................................. 84
Les 12: Integratie les: parent-infant health.......................................................................................... 85
Teksten................................................................................................................................................... 87
les 1: Theoretical and empirical foundations of contemporary psychodynamic approaches...............87
Herleving van psychoanalytische kijk op psychopathologie.............................................................87
les 2 - a: The setting, physical and mental, and limits (Blake).............................................................90
les 2 - B: Het kader (McWilliams)......................................................................................................... 92
Wat is “Frame” van therapie?.......................................................................................................... 92
Waarom grenzen nodig zijn in therapie............................................................................................ 93
Veel problemen in therapie gaan eigenlijk over grenzen..................................................................93
De therapeutische relatie is ongelijk (psychological disparity).........................................................94
Overdracht en regressie: waarom volwassenen zich soms als kinderen gedragen...........................94
Waarom de frame veiligheid geeft................................................................................................... 95
Privacy en vertrouwelijkheid............................................................................................................ 95
Tijd als grens.................................................................................................................................... 95
Geld als psychologisch thema.......................................................................................................... 95
2
, Annulaties en beschikbaarheid......................................................................................................... 96
Grenzen stellen is moeilijk voor therapeuten...................................................................................96
Conclusie van het hoofdstuk............................................................................................................ 96
Extra samengevat............................................................................................................................ 96
De kunst van het ‘NEE’ zeggen........................................................................................................ 98
Les 3 - A: Psychoanalytic sensibility (McWilliams)...............................................................................99
Nieuwsgierigheid en verwondering.................................................................................................. 99
Complexiteit..................................................................................................................................... 99
Identificatie en empathie.................................................................................................................. 99
Subjectiviteit en afstemming van affect......................................................................................... 100
Hechting......................................................................................................................................... 100
Geloof (faith).................................................................................................................................. 100
Les 3 - B: Abrahams – (Tegen)Overdracht......................................................................................... 101
Overdracht..................................................................................................................................... 101
Hoe overdracht herkennen............................................................................................................. 102
Verschillende types van overdracht...............................................................................................102
Tegenoverdracht............................................................................................................................ 102
les 4: Afweermechanismes - McWilliams........................................................................................... 103
Primaire afweermechanismes........................................................................................................ 103
Secundaire afweermechanismes - McWilliams...............................................................................106
Les 9 - A: psychodynamic models of personality disorders (Fonagy).................................................109
Historische trends in theorievorming..............................................................................................110
Persoonlijkheidsstoornissen en structurele theorie........................................................................111
PS en ontwikkelingsraamwerk van psychoanalyse.........................................................................112
Les 9 - B: Narcissistic personalities (McWilliams)...............................................................................119
Drive, affect en temperament in narcisme.....................................................................................120
Defensieve en adaptieve processen in narcisme............................................................................120
Relationele patronen in narcisme................................................................................................... 121
Het narcistische zelf....................................................................................................................... 122
(tegen)overdracht en narcisme...................................................................................................... 122
Therapeutische implicaties voor de diagnose narcisme.................................................................122
differentiaaldiagnose...................................................................................................................... 123
Les 11 - A: treatment of personality disorder (Bateman)...................................................................124
inleiding......................................................................................................................................... 124
Treatment approaches................................................................................................................... 124
Comorbiditeit.................................................................................................................................. 125
Doelen voor behendeling............................................................................................................... 125
Cluster A......................................................................................................................................... 125
Cluster B......................................................................................................................................... 125
Cluster C......................................................................................................................................... 127
3
, conclusie........................................................................................................................................ 127
Les 11 - B: MBT (Bateman)................................................................................................................ 127
MBT als algemene mentale gezondheidsbehandeling....................................................................127
Mentaliserend model van BPS........................................................................................................ 128
MBT behandeling............................................................................................................................ 130
MBT en andere gespecialiseerde behandelingen voor BPS.............................................................131
Les 11 - C: TFP (Clarkin).................................................................................................................... 132
Behandelingsmodel en klinische aanpak........................................................................................132
Principale interventiestrategieën & technieken..............................................................................133
Proces van behandeling................................................................................................................. 135
Rol van peer consultation............................................................................................................... 135
DEEL 1: BASISPIJLERS VAN HET PSYCHOANALYTISCH PSYCHOTHERAPIE (PAT)
PROCES.
De ‘te kennen’ teksten moeten ook echt helemaal gekend zijn! Teksten apart samengevat achter de
notities van de les. Opbouw: eerst gemeenschappelijke colleges (DEEL 1), dan deel specifiek over
volwassenen en ouderen (DEEL 2)
LES 1: HET DYNAMISCH MENSBEELD
HET ACHTERLIGGEND MENSBEELD
Elke psychotherapie oriëntatie vertrekt vanuit specifiek mensbeeld en beluistert/begrijpt het
‘menselijk functioneren’ op specifieke manier
De therapeut die werkt vanuit een bepaalde oriëntatie heeft affiniteit met dit mensbeeld
o Vormt basis van onze psychotherapeutische interventies
Het mensbeeld hangt samen met ons perspectief op psychopathologie
Psychoanalyse = psychodynamische (betekent hetzelfde)
o Oudste, maar ook controversieelste therapie
Toch bevestiging dat de concepten en de therapie belangrijk zijn, spelen een
belangrijke rol
Psychotherapierichting die in interactie gaat met psychiatrie, psychologie,…
o Onbewuste
o Ontwikkeling
o Afweer en weerstand
o Therapeutische relatie (overdracht en tegen-overdracht)
BASISASSUMPTIES PAT
Tekst gaat hier grotendeels over (aangegeven met * wat extra is uit de tekst)
1. Ontwikkelingsperspectief
2. Met oog voor complexiteit
3. Met oog voor onbewuste processen
4. Overdracht & tegenoverdracht
5. Gericht op de gehele persoon
6. Met oog voor psychische causaliteit & de rol van het intrapsychische conflict
7. Continuïteit tussen normaliteit en psychopathologie (niet categoriale denken)
Deze assumpties staan uiteraard niet los van elkaar!
1. ONTWIKKELINGSPERSPECTIEF
4
