LES 1: WETENSCHAP, TECHNOLOGIE &
DE ‘ZINGEVENDE INTERESSE’
1. WETENSCHAP, BETEKENIS, LEEFWERELD, REDELIJKHEID
Edmund Husserl (1859-1938)
o = bekende filosoof die nadacht over wat wetenschap is
o Was een jood
o Husserl-archief
o Gebruikte begrip de leefwereld
▪ = wereld waarin wij leven, wereld vol betekenis, mensen, dingen rondom ons
hebben betekenis voor mij
▪ Is persoonlijk, we zijn persoonlijk betrokken met mensen en dingen rondom ons
heen
▪ = intersubjectief
WAT DOET DE WETENSCHAP NU?
1. Vertrekt vanuit onze leefwereld:
- Bv. geneeskunde vertrekt vanuit dat mensen een lichaam hebben dat ziek kan worden,
hieruit ontstaat geneeskunde
2. Abstractie maken vd leefwereld: → tijdelijke opschorting vd normale omgang met de leefwereld
- Veel vd betekenisvolle relaties die we hebben tussen haakjes zetten
- Ze gaan ons bekijken als zuivere objecten, dingen mee deen die in onze leefwereld gruwelijk
zouden zijn (bv. opensnijden van dood lichaam in mortuarium)
- Abstractie in wetenschap nodig om onpersoonlijk te benaderen
3. Keert ook terug naar de leefwereld:
- Bv. kijken naar persoon in mortuarium en al denken dat het mss een lieve vrouw was, je denkt
niet daar ligt een brok materie, maar je ziet ook een persoon en je beseft ook dat je die met
respect moet behandelen
➔ Vertrek & terugkeer naar de leefwereld
DE RELATIE/IMPACT VAN DE WETENSCHAP TOT DE LEEFWERELD?
Bv. maatregelen die worden opgelegd door virus = Grote wetensch impact
Bv. Tinder algoritme om mensen te matchen = ook wetensch invloed
- Een meer ‘wetenschappelijk leefwereld’?
- Een meer autonome leefwereld?
REDELIJKHEID & RATIONALITEIT
Redelijkheid: redelijk met elkaar omgaan in onze leefwereld
Rationaliteit: in de wetenschap
,2. DE ‘ZINGEVENDE’, ‘COGNITIEVE’ & ‘MANIPULATIEVE’ INTERESSE VD MENS
= 3 interesse vd mens (‘verlangens’, ‘manieren van betrokken zijn’, dingen die ons drijven)
I. Cognitief: we verlangen naar kennis, we willen weten, nieuwsgierigheid
II. Zingevend: dingen doen omdat ze betekenisvol zijn
III. Manipulatief:
- Erop gericht zijn om de wereld naar onze hand te zetten
- Wereld zo in te richten zodat onze behoeften worden bevredigd
(we gaan naar bakker, om iets te krijgen wat ik wil in de wereld, ik wil brood)
→ overlappen, veel dingen die we doen zijn van alle 3
Je zou denken vnl coginitieve & manipulatieve interesses
o ~ Mens vnl gericht om onze behoeften te bevredigen
o ! Maar dat klopt eigenlijk niet
▪ Veel wat van we denken dat cognitief of manipulatief is is zingevend
▪ → Zingevende veel groter
A. ZINGEVEND & COGNITIEF
STELLING 1:
Er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over een ‘cognitieve interesse’, maar die
eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan.
Bv. Voeren ve gesprek:
- Gesprekken met mensen als bevredigen van cognitieve behoeften (ik spreek met u om info door te
geven,…)
- Maar wat eig gebeurd in gesprekken is helemaal iets anders
o Vieren v onze relatie, ze is betekenisvol
o Erkenning geven dat jij daar bent, erkenning vd relatie
STELLING 2:
Op het domein van de zingeving bestaat er redelijkheid en onredelijkheid. Wat ‘redelijk’ en ‘onredelijk’ is, is
echter niet hetzelfde als wat vanuit cognitief oogpunt ‘rationeel’ en ‘irrationeel’ is.
Ook in betekenisvolle relatie speelt ook kennis een rol, maar manier waarop we die kennis verwerven is ander
dan id wetenschap:
- Wetenschap: evidence-based
- Wij: via ervaring, kennis
o Hoe verwerf ik kennis? Bv. over of uw partner u bedriegt of niet
• → obv verleden nagaan waarom ik zou denken dat hij mss twijfelt, maar dit is heel
onwetenschappelijk, of ik ga het gewoon vragen, is ook heel onwetenschappelijk
want je vraagt het aan een betrokken persoon
• →ofwel privedetectieve inhuren
▪ = hele rationele vorm zijn om kennis te verwerven
▪ → zoeken naar evidence → maar dat zou volledig onredelijk zijn, omdat
onze relaties gebaseerd zijn op vertrouwen, en die verdragen dat niet dat
wetenschap daarop wordt toegepast
→ Verwerven van kennis op een andere manier in onze zingevende relaties
STELLING 3:
Wetenschappelijke (cognititeve) bevindingen, zijn vaak slechts van relatief belang voor de zingevende
relaties in de leefwereld.
,VOORBEELD 1: LIEFDE & CHEMIE
Liefde = chemische reactie
o Relevantie is heel beperkt
▪ Als je bij uw geliefde bent speelt dat wat je hier gelezen hebt geen rol
▪ Belang v cognitieve inzichten in onze leefwereld is relatief beperkt
▪ (je gaat ook niet zeggen tegen je geliefde dat je aangetrokken bent door zijn
feromonen)
VOORBEELD 2: STRAF
Belachelijk om een auto straffen, want heeft geen vrije wil → zinloos om auto te straffen
o Mensen beetje zoals deze auto
▪ Mensen = slechts atomen, veel onpersoonlijke stoffen spelen een rol die maken wat
we zijn en zorgen voor wat we doen
▪ → Dus is het belachelijk om mensen hiervoor te straffen, net zoals belachelijk is om
die auto te straffen
Dit cognitieve inzicht moet onze leefwereld veranderen aangetoont door wetenschap maar het is
zingevend om te straffen in onze leefwereld
~Richard Dawkins, Jan Verplaetse
➔ Liefde blijft nog steeds bestaan ookal weten we dat het door
feromenen wordt gemaakt
➔ We blijven boos op elkaar en straffen elkaar ookal weten we dat
dit veroorzaakt wordt door neurologische processen
➔ Ookal is dit hier maar verf en een blad, denken wij toch dat het
een boot en windmolen is
➔ Dus cognitieve dingen zijn relatief onbelangrijk voor onze
leefwereld
B. ZINGEVEND & MANIPULATIEF
STELLING 1:
Er zijn zaken in ons leven die lijken te gaan over onze ‘manipulatieve interesse’, maar die eigenlijk
fundamenteel over zingeving gaan (en die niet kunnen bereikt worden door manipulatief handelen).
Bijvoorbeeld: geluk en erkenning.
VOORBEELD 1: ZOEKEN NAAR GELUK
Bv. Geluksmachine die ons voor rest v leven aangename geluksgevoelen laat voelen
- Zouden wij dat willen?
o Nee want wij voelen ons gelukkig als we een fijne partner hebben, als we een mooie stad
bezoeken
▪ Je voelt aan dat geluk ligt bij dingen buiten ons
▪ In normale leven kan het ook dat we die dingen niet bereiken (niet naar parijs ku
gaan)
• Als je het dan toch kan doen later, ervaar je weer geluk
- Indien het zou geluk geprogrammeerd zou zijn:
o Zal je niet zo gelukkig zijn, omdat het altijd zou zijn zoals je wil,
o Het zou ook moeten kunnen mislukken, er geen controle over hebben
• = Draagt bij tot geluk, daarom is geluk niet manipulatief, want je hebt er geen
controle over
- Net zoals bij kinderen krijgen heb je ook geen controle hebben
- De verwondering verdwijnt als de controle toeneemt
, VOORBEELD 2: ZOEKEN NAAR ERKENNING & WAARDERING
Iemand vindt je leuk nadat je hem een pilletje gaf, dit geeft je geen erkenning omdat je die niet krijgt van
iemand die je die erkenning ook niet zou kunnen geven
STELLING 2:
De focus op de manipulatieve interesse kan uiteindelijk de zingevende dimensie aantasten.
Manipulatieve interesse = wel heel sterk
o Daarom denken we vaak dat we behoeftewezens zijn
o Maar geluk en erkenning gaan vaak over dingen die we niet ku controleren
Voorbeeld burgerschap:
- Aanbod van geld zorgde ervoor dat mensen manipulatief werden, dan zakte het draagvlak
- Mensen die het naar hun hand laten zetten, is destructief
CONCLUSIE: ZINGEVING & ANDERE INTERESSES
WAT IS NU ZINGEVENDE INTERESSE?
• ‘Mysterie’ en ‘probleem’
Zingeving heeft te maken met perplexiteit (verwondering, verbijstering, verontwaardiging,…)
Waar geen oplossing voor is, iets verwondelijk
• Betrokkenheid en afstandelijkheid
Het heeft te maken met geraakt worden door de dingen, gevoelig zijn voor bepaalde waardevolle
zaken, eerder dan met nuchtere kennis.
• Afhankelijkheid en controle
Het heeft te maken met zaken die noodzakelijkerwijs buiten onze controle vallen.
• Traditie en innovatie
In onze omgang met deze ‘issues’ maken we gebruik van culturele en traditionele elementen
(omgangsvormen, rituelen, gebruiken, kunstwerken,…). Het gebruik daarvan kan men op geen enkele
manier rationeel verantwoorden.
DE ‘ZINGEVENDE INTERESSE’
1. WETENSCHAP, BETEKENIS, LEEFWERELD, REDELIJKHEID
Edmund Husserl (1859-1938)
o = bekende filosoof die nadacht over wat wetenschap is
o Was een jood
o Husserl-archief
o Gebruikte begrip de leefwereld
▪ = wereld waarin wij leven, wereld vol betekenis, mensen, dingen rondom ons
hebben betekenis voor mij
▪ Is persoonlijk, we zijn persoonlijk betrokken met mensen en dingen rondom ons
heen
▪ = intersubjectief
WAT DOET DE WETENSCHAP NU?
1. Vertrekt vanuit onze leefwereld:
- Bv. geneeskunde vertrekt vanuit dat mensen een lichaam hebben dat ziek kan worden,
hieruit ontstaat geneeskunde
2. Abstractie maken vd leefwereld: → tijdelijke opschorting vd normale omgang met de leefwereld
- Veel vd betekenisvolle relaties die we hebben tussen haakjes zetten
- Ze gaan ons bekijken als zuivere objecten, dingen mee deen die in onze leefwereld gruwelijk
zouden zijn (bv. opensnijden van dood lichaam in mortuarium)
- Abstractie in wetenschap nodig om onpersoonlijk te benaderen
3. Keert ook terug naar de leefwereld:
- Bv. kijken naar persoon in mortuarium en al denken dat het mss een lieve vrouw was, je denkt
niet daar ligt een brok materie, maar je ziet ook een persoon en je beseft ook dat je die met
respect moet behandelen
➔ Vertrek & terugkeer naar de leefwereld
DE RELATIE/IMPACT VAN DE WETENSCHAP TOT DE LEEFWERELD?
Bv. maatregelen die worden opgelegd door virus = Grote wetensch impact
Bv. Tinder algoritme om mensen te matchen = ook wetensch invloed
- Een meer ‘wetenschappelijk leefwereld’?
- Een meer autonome leefwereld?
REDELIJKHEID & RATIONALITEIT
Redelijkheid: redelijk met elkaar omgaan in onze leefwereld
Rationaliteit: in de wetenschap
,2. DE ‘ZINGEVENDE’, ‘COGNITIEVE’ & ‘MANIPULATIEVE’ INTERESSE VD MENS
= 3 interesse vd mens (‘verlangens’, ‘manieren van betrokken zijn’, dingen die ons drijven)
I. Cognitief: we verlangen naar kennis, we willen weten, nieuwsgierigheid
II. Zingevend: dingen doen omdat ze betekenisvol zijn
III. Manipulatief:
- Erop gericht zijn om de wereld naar onze hand te zetten
- Wereld zo in te richten zodat onze behoeften worden bevredigd
(we gaan naar bakker, om iets te krijgen wat ik wil in de wereld, ik wil brood)
→ overlappen, veel dingen die we doen zijn van alle 3
Je zou denken vnl coginitieve & manipulatieve interesses
o ~ Mens vnl gericht om onze behoeften te bevredigen
o ! Maar dat klopt eigenlijk niet
▪ Veel wat van we denken dat cognitief of manipulatief is is zingevend
▪ → Zingevende veel groter
A. ZINGEVEND & COGNITIEF
STELLING 1:
Er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over een ‘cognitieve interesse’, maar die
eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan.
Bv. Voeren ve gesprek:
- Gesprekken met mensen als bevredigen van cognitieve behoeften (ik spreek met u om info door te
geven,…)
- Maar wat eig gebeurd in gesprekken is helemaal iets anders
o Vieren v onze relatie, ze is betekenisvol
o Erkenning geven dat jij daar bent, erkenning vd relatie
STELLING 2:
Op het domein van de zingeving bestaat er redelijkheid en onredelijkheid. Wat ‘redelijk’ en ‘onredelijk’ is, is
echter niet hetzelfde als wat vanuit cognitief oogpunt ‘rationeel’ en ‘irrationeel’ is.
Ook in betekenisvolle relatie speelt ook kennis een rol, maar manier waarop we die kennis verwerven is ander
dan id wetenschap:
- Wetenschap: evidence-based
- Wij: via ervaring, kennis
o Hoe verwerf ik kennis? Bv. over of uw partner u bedriegt of niet
• → obv verleden nagaan waarom ik zou denken dat hij mss twijfelt, maar dit is heel
onwetenschappelijk, of ik ga het gewoon vragen, is ook heel onwetenschappelijk
want je vraagt het aan een betrokken persoon
• →ofwel privedetectieve inhuren
▪ = hele rationele vorm zijn om kennis te verwerven
▪ → zoeken naar evidence → maar dat zou volledig onredelijk zijn, omdat
onze relaties gebaseerd zijn op vertrouwen, en die verdragen dat niet dat
wetenschap daarop wordt toegepast
→ Verwerven van kennis op een andere manier in onze zingevende relaties
STELLING 3:
Wetenschappelijke (cognititeve) bevindingen, zijn vaak slechts van relatief belang voor de zingevende
relaties in de leefwereld.
,VOORBEELD 1: LIEFDE & CHEMIE
Liefde = chemische reactie
o Relevantie is heel beperkt
▪ Als je bij uw geliefde bent speelt dat wat je hier gelezen hebt geen rol
▪ Belang v cognitieve inzichten in onze leefwereld is relatief beperkt
▪ (je gaat ook niet zeggen tegen je geliefde dat je aangetrokken bent door zijn
feromonen)
VOORBEELD 2: STRAF
Belachelijk om een auto straffen, want heeft geen vrije wil → zinloos om auto te straffen
o Mensen beetje zoals deze auto
▪ Mensen = slechts atomen, veel onpersoonlijke stoffen spelen een rol die maken wat
we zijn en zorgen voor wat we doen
▪ → Dus is het belachelijk om mensen hiervoor te straffen, net zoals belachelijk is om
die auto te straffen
Dit cognitieve inzicht moet onze leefwereld veranderen aangetoont door wetenschap maar het is
zingevend om te straffen in onze leefwereld
~Richard Dawkins, Jan Verplaetse
➔ Liefde blijft nog steeds bestaan ookal weten we dat het door
feromenen wordt gemaakt
➔ We blijven boos op elkaar en straffen elkaar ookal weten we dat
dit veroorzaakt wordt door neurologische processen
➔ Ookal is dit hier maar verf en een blad, denken wij toch dat het
een boot en windmolen is
➔ Dus cognitieve dingen zijn relatief onbelangrijk voor onze
leefwereld
B. ZINGEVEND & MANIPULATIEF
STELLING 1:
Er zijn zaken in ons leven die lijken te gaan over onze ‘manipulatieve interesse’, maar die eigenlijk
fundamenteel over zingeving gaan (en die niet kunnen bereikt worden door manipulatief handelen).
Bijvoorbeeld: geluk en erkenning.
VOORBEELD 1: ZOEKEN NAAR GELUK
Bv. Geluksmachine die ons voor rest v leven aangename geluksgevoelen laat voelen
- Zouden wij dat willen?
o Nee want wij voelen ons gelukkig als we een fijne partner hebben, als we een mooie stad
bezoeken
▪ Je voelt aan dat geluk ligt bij dingen buiten ons
▪ In normale leven kan het ook dat we die dingen niet bereiken (niet naar parijs ku
gaan)
• Als je het dan toch kan doen later, ervaar je weer geluk
- Indien het zou geluk geprogrammeerd zou zijn:
o Zal je niet zo gelukkig zijn, omdat het altijd zou zijn zoals je wil,
o Het zou ook moeten kunnen mislukken, er geen controle over hebben
• = Draagt bij tot geluk, daarom is geluk niet manipulatief, want je hebt er geen
controle over
- Net zoals bij kinderen krijgen heb je ook geen controle hebben
- De verwondering verdwijnt als de controle toeneemt
, VOORBEELD 2: ZOEKEN NAAR ERKENNING & WAARDERING
Iemand vindt je leuk nadat je hem een pilletje gaf, dit geeft je geen erkenning omdat je die niet krijgt van
iemand die je die erkenning ook niet zou kunnen geven
STELLING 2:
De focus op de manipulatieve interesse kan uiteindelijk de zingevende dimensie aantasten.
Manipulatieve interesse = wel heel sterk
o Daarom denken we vaak dat we behoeftewezens zijn
o Maar geluk en erkenning gaan vaak over dingen die we niet ku controleren
Voorbeeld burgerschap:
- Aanbod van geld zorgde ervoor dat mensen manipulatief werden, dan zakte het draagvlak
- Mensen die het naar hun hand laten zetten, is destructief
CONCLUSIE: ZINGEVING & ANDERE INTERESSES
WAT IS NU ZINGEVENDE INTERESSE?
• ‘Mysterie’ en ‘probleem’
Zingeving heeft te maken met perplexiteit (verwondering, verbijstering, verontwaardiging,…)
Waar geen oplossing voor is, iets verwondelijk
• Betrokkenheid en afstandelijkheid
Het heeft te maken met geraakt worden door de dingen, gevoelig zijn voor bepaalde waardevolle
zaken, eerder dan met nuchtere kennis.
• Afhankelijkheid en controle
Het heeft te maken met zaken die noodzakelijkerwijs buiten onze controle vallen.
• Traditie en innovatie
In onze omgang met deze ‘issues’ maken we gebruik van culturele en traditionele elementen
(omgangsvormen, rituelen, gebruiken, kunstwerken,…). Het gebruik daarvan kan men op geen enkele
manier rationeel verantwoorden.
