Communicatievaardigheden en conflictoplossing (C&C)(wss 140)
Van B&O (bemiddelen en onderhandelen) naar C&C
(comm. en conflictoplossing)
o Bemiddelen en onderhandelen in de masteropleiding Rechten: Faculteit Rechten UA als pionier,
curriculumhervorming: van 3 naar 6 studiepunten
o invoering oefencolleges rond diversiteitssensitieve communicatie en het voeren ve adviesgesprek
o Art. 444, tweede lid Ger.W. (advocaten)
“Zij [de advocaten] informeren de rechtszoekende over de mogelijkheid tot bemiddeling,
verzoening en elke andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen. Indien zij van mening
zijn dat een minnelijke oplossing van het geschil overwogen kan worden, trachten zij die in de
mate van het mogelijke te bevorderen”
->client informeren + taak om te trachten te overtuigen om beter geschikte vorm van
geschiloplossing te hanteren om geschil te beeindigen (als nr rechter in zijn ogen nt beste opl)
o Art. 519, §4 Ger.W. (gerechtsdeurwaarder)
“De gerechtsdeurwaarders streven, in de mate van het mogelijke, de minnelijke oplossing van
geschillen na onder meer door de rechtszoekende te wijzen op de mogelijkheid tot bemiddeling,
verzoening en elke andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen.”
o Art. 730/1 Ger.W. (rechter)
Ҥ 1. De rechter bevordert in elke stand van het geding een minnelijke oplossing van de
geschillen.
§ 2. Behoudens in kort geding, kan de rechter, op de inleidingszitting of tijdens een zitting bepaald
op een nabije datum, de partijen bevragen over de wijze waarop zij voorafgaand aan het geding
gepoogd hebben het geschil minnelijk op te lossen en hen inlichten over de mogelijkheden om
daar alsnog toe over te gaan. Daartoe kan de rechter de persoonlijke verschijning van de partijen
bevelen.
Op vraag van een van de partijen of indien de rechter dit nuttig acht, kan hij, zo hij vaststelt dat
verzoening (sic) mogelijk is, op diezelfde inleidingszitting of op een zitting bepaald op een nabije
datum, de zaak verdagen naar een vaste datum die een maand niet mag overschrijden,
behoudens akkoord van de partijen, teneinde hen in de gelegenheid te stellen om na te gaan of
hun geschil geheel of deels op minnelijke wijze kan worden opgelost en om daarover alle nuttige
inlichtingen in te winnen.”
->rechter kan partijen bevragen of ze al dan niet pogingen hebben ondernomen om geschil
minnelijk op te lossen – als blijkt nog geen pogingen & rechter meent dat minnelijke oplossing
mogelijk is: dan zaak verdagen (max. 1 maand, of langer igv toestemming alle partijen) om kans
te geven minnelijk op te lossen (dr bemiddeling onderling, of zaak voorleggen kamer minnelijke
schikking)
= door elke jurist verwacht partijen erop te wijzen (rechter, gerechtsdeurwaarder, advocaat…)
1. B&O
• Wettelijk kader Boek VII en VIII Ger.W.
• verhouding tot andere vormen van ADR
1
, • wij leren onderhandelen volgens de Harvard methode
• faciliterend bemiddelen
2. C&C (wat is erbij gekomen sinds B&O)
Hoe doe je best ‘client consultation’ (=adviesgesprek met client)
interculturele / diversiteit sensitieve communicatie (Topoi model) + geweldloze communicatie
ruimere aandacht andere vormen van ADR: arbitrage (Boek VI Ger.W.), mini trial, dispute boards,
early neutral evaluation,…
vaststellingsovereenkomst
lesverloop:
woensdag hoorcollege van 13-15u vanaf 25 maart tot einde van het semester (7 hoorcolleges)
3 modules blended learning
tegen 1e oefencollege = het maken en indienen van alle opdrachten uit de leermodule
->filmpje bekijken + bijhorende opdrachten maken
– leermodule 1: Geweldloze communicatie
– Leesopdracht: hoofdstuk 1 Conflict + hoofdstuk 2 Communicatie
te verwerken tegen het tweede oefencollege communicatievaardigheden
– leermodule 2: Diversiteitssensitieve communicatie
– leermodule 3: Gespreksvoering voor een juridische praktijk
– mee te brengen: wapenschild, tekst adviesgesprek
Schriftelijk examen (45 pt), zonder mondelinge toelichting, gesloten boek (wel Ger. W.)
– geen tweede zittijd
– leermodules communicatievaardigheden + hoorcolleges + syllabus (maakt integraal deel
uit van de leerstof, uitgezonderd Hfdstk 4 Collaboratieve onderhandelingen & Hfdstk 6
Bemiddelingswet)
– assessment van een onderhandelingsgerelateerde casus
– assessment van een bemiddelingsgerelateerde casus
– wettelijk kader en andere vormen van ADR
wat kennen: HB + slides les + slides leermodules
evaluatie (ongewettigd afwezig = geen examen, geen 2e zittijd dus 1 examenkans) (doktersattest aan
praktijkattest + prof rutten in CC) -> max 2x gewettigd afwezig -> gewettigd afwezig = vervangende
opdracht maken (en mondeling rapporteren volgende les):
35 pt permanente evaluatie, incl. opdrachten leermodules (6 lessen + opdrachten: niet ingediende
opdrachten leveren maluspunten op:
1 ontbrekende opdracht, i.p.v. gemiddelde /30: 2,5/5
vanaf 2de ontbrekende / onvoldoende voorbereide opdracht: -0,25 tot bijv. -3/5)
20 pt afsluitende bemiddelingsoefening (opdracht: bemiddelingsplan 2p.)
2
,45 pt schriftelijk examen
Slides leermodules + slides hoorcolleges + heel HB (niet H4 & H6)(ookal stond niet op slide
praktijkdocent, als in HB staat moet je het kennen)
Examen: 1 grote casus oplossen + kleine vragen (vaak niet gerelateerd aan je casus)
100 pt TOTAAL
HOOFDSTUK I. INLEIDING
Afdeling 1 inleiding
1. Conflict versus geschil
o Conflict:
1. Veronderstelt een tegenstelling, een onverenigbaarheid van doelen, belangen, waarden
2. tussen personen met een zekere onderlinge afhankelijkheid (groepen/ individuen die iets
nastreven dat onverenigbaar is met elkaar)
->moet zekere afhankelijkheid zijn tss de individuen/ groep
3. hetgeen leidt tot (negatieve) emoties zoals frustratie, boosheid, angst, …
o Twee uiterste reacties (hoe omgaan met conflict):
conflictvermijdend: conflict negeren, loslaten (conflict uit de weg gaan)
eigenrichting: geweld
o Geschil (= reactie op een conflict): “naming, blaming and claiming”
(ve geschil een conflict maken: benoemen (fout verwijten), obv daarvan een aanspraak
formuleren)(bv. A plant boom in tuin, buurman B oneens want minder zonlicht vr B: kwalificeren
als fout: obv. Art… moet boom gepland worden op zover afstand dus is fout/ inbreuk -> dan A
verwijten (blaming), boom incorrect geplant -> ob daarvan aanspraak van B jegens A
iemand voelt zich benadeeld in een bepaalde situatie en
1. kwalificeert dit als (een juridische) fout (naming)
2. verwijt de fout aan een ander (blaming)
3. en formuleert aanspraak tegen die ander (= start van de afhandeling vh geschil)(claiming)
o andere reacties dat ‘geschil’ : geding (RB), oorlog, ADR (=appropriate dispute regulation: techniek
gebruiken die meest geschikt is om oplossing te bieden voor dat geschil)
Verschoof en van Rossum (auteurs)
o Conflict
= verschil van mening waarbij 2/ meerdere personen/partijen doelstellingen nastreven of
waarden aanhangen die onverenigbaar (b)lijken te zijn en daardoor in botsing komen.
<->In relatie tot geschil: kijken breder naar wat niet ad rechter id rechtszaak is voorgelegd, dan
noemen wij dat ‘conflict’ (=iets onderliggends/ achterliggends, waarover geen vonnis hoeft/ kan
worden uitgesproken + buiten beeld blijft als rechter en partijen zich alleen richten op het te
beslissen geschil) (rechter ziet enkel topje, onder dat geschil zit hele leven vd ijsberg, dat is het
conflict)(rechter kan enkel uitspraak doen over ‘of boom al dan niet correct aangeplant’)
3
, o Geschil
= als verschil van mening (een conflict) wordt gejuridiseerd/ voor rechter gebracht, is het in
juridische vorm gegoten: de casus, juridische interpretatie daarvan en eis die daarop is
gebaseerd. Het op deze manier vormgegeven + ad rechter voorgelegde conflict wordt ‘het
geschil’ genoemd (= alles wat ad rechter ter beslissing is voorgelegd, maar niet méér dan dat)
2. Soorten conflictafhandeling
1. partijdige conflictafhandeling:
betalen (=doen wat er gevraagd word)
of afstand van recht/ rechtsvordering
of partijbeslissing (bij ovk)
2. tussenpartijdige conflictafhandeling:
conflictonderhandeling
collaboratieve onderhandelingen (partijen bijgestaan dr collaboratieve advocaat, geen 3 e
zoals bemiddeling, elke partij bijgestaan dr collaboratieve advocaat met specifieke
opleiding: onderhandelingstechnieken, samenwerken)
conflictbemiddeling (neutrale 3e)
3. bovenpartijdige conflictoplossing:
bindende derdenbeslissing (reeds in ovk ‘als geschil zou ontstaan, dan gt deze…’)
geschiloplossing: arbitrage en overheidsrechtspraak
4. hybride conflictoplossing (mengvorm vorige):
verzoening
KMS (kamer minnelijke schikking RB)
Med-Arb (bemiddelaar nadien arbitter en gt binend besluiten over conflict)
Arb-Med (starten arbitrage, maar artbitter kan tat beslissen bemiddeling te doen)
Medaloa (mediation + last/best offer arbitration = starten met bemiddeling, maar
voordien hebben ze elk onder gesloten omslag een oplossing ingediend, als ze er niet
uitkomen kiest arbiter 1 vd 2)
->goed overwegen, hoe meer toegevingen gedaan in ‘dictum’, hoe meer kans dat arbiter
jouw optie kiest (meest redelijke voorstel)
Dispute Resolution Board (contractueel: afhankelijk vd ovk -> vooral bouwprojecten:
board/ raad samengesteld met experten die vanaf begin project mee opvolgen, vanaf
geschil in kader van uitvoering gaan zij proberen bemiddelen, evt voorstel doen… ->
hangt af wat bepaald id ovk: soms doen ze voorstel en mt partijen volgen, soms kan
nadien nog arbitrage..)
2e manier om onderscheid te maken:
5. rechtbankgebonden en niet-rechtbankgebonden conflictafhandeling (= gerechtelijk vs
buitengerechtelijk): wel of geen betrokkenheid rechtbanken (bv. buitengerechtelijke en
gerechtelijke bemiddeling)
6. met geding en zonder geding
4
Van B&O (bemiddelen en onderhandelen) naar C&C
(comm. en conflictoplossing)
o Bemiddelen en onderhandelen in de masteropleiding Rechten: Faculteit Rechten UA als pionier,
curriculumhervorming: van 3 naar 6 studiepunten
o invoering oefencolleges rond diversiteitssensitieve communicatie en het voeren ve adviesgesprek
o Art. 444, tweede lid Ger.W. (advocaten)
“Zij [de advocaten] informeren de rechtszoekende over de mogelijkheid tot bemiddeling,
verzoening en elke andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen. Indien zij van mening
zijn dat een minnelijke oplossing van het geschil overwogen kan worden, trachten zij die in de
mate van het mogelijke te bevorderen”
->client informeren + taak om te trachten te overtuigen om beter geschikte vorm van
geschiloplossing te hanteren om geschil te beeindigen (als nr rechter in zijn ogen nt beste opl)
o Art. 519, §4 Ger.W. (gerechtsdeurwaarder)
“De gerechtsdeurwaarders streven, in de mate van het mogelijke, de minnelijke oplossing van
geschillen na onder meer door de rechtszoekende te wijzen op de mogelijkheid tot bemiddeling,
verzoening en elke andere vorm van minnelijke oplossing van geschillen.”
o Art. 730/1 Ger.W. (rechter)
Ҥ 1. De rechter bevordert in elke stand van het geding een minnelijke oplossing van de
geschillen.
§ 2. Behoudens in kort geding, kan de rechter, op de inleidingszitting of tijdens een zitting bepaald
op een nabije datum, de partijen bevragen over de wijze waarop zij voorafgaand aan het geding
gepoogd hebben het geschil minnelijk op te lossen en hen inlichten over de mogelijkheden om
daar alsnog toe over te gaan. Daartoe kan de rechter de persoonlijke verschijning van de partijen
bevelen.
Op vraag van een van de partijen of indien de rechter dit nuttig acht, kan hij, zo hij vaststelt dat
verzoening (sic) mogelijk is, op diezelfde inleidingszitting of op een zitting bepaald op een nabije
datum, de zaak verdagen naar een vaste datum die een maand niet mag overschrijden,
behoudens akkoord van de partijen, teneinde hen in de gelegenheid te stellen om na te gaan of
hun geschil geheel of deels op minnelijke wijze kan worden opgelost en om daarover alle nuttige
inlichtingen in te winnen.”
->rechter kan partijen bevragen of ze al dan niet pogingen hebben ondernomen om geschil
minnelijk op te lossen – als blijkt nog geen pogingen & rechter meent dat minnelijke oplossing
mogelijk is: dan zaak verdagen (max. 1 maand, of langer igv toestemming alle partijen) om kans
te geven minnelijk op te lossen (dr bemiddeling onderling, of zaak voorleggen kamer minnelijke
schikking)
= door elke jurist verwacht partijen erop te wijzen (rechter, gerechtsdeurwaarder, advocaat…)
1. B&O
• Wettelijk kader Boek VII en VIII Ger.W.
• verhouding tot andere vormen van ADR
1
, • wij leren onderhandelen volgens de Harvard methode
• faciliterend bemiddelen
2. C&C (wat is erbij gekomen sinds B&O)
Hoe doe je best ‘client consultation’ (=adviesgesprek met client)
interculturele / diversiteit sensitieve communicatie (Topoi model) + geweldloze communicatie
ruimere aandacht andere vormen van ADR: arbitrage (Boek VI Ger.W.), mini trial, dispute boards,
early neutral evaluation,…
vaststellingsovereenkomst
lesverloop:
woensdag hoorcollege van 13-15u vanaf 25 maart tot einde van het semester (7 hoorcolleges)
3 modules blended learning
tegen 1e oefencollege = het maken en indienen van alle opdrachten uit de leermodule
->filmpje bekijken + bijhorende opdrachten maken
– leermodule 1: Geweldloze communicatie
– Leesopdracht: hoofdstuk 1 Conflict + hoofdstuk 2 Communicatie
te verwerken tegen het tweede oefencollege communicatievaardigheden
– leermodule 2: Diversiteitssensitieve communicatie
– leermodule 3: Gespreksvoering voor een juridische praktijk
– mee te brengen: wapenschild, tekst adviesgesprek
Schriftelijk examen (45 pt), zonder mondelinge toelichting, gesloten boek (wel Ger. W.)
– geen tweede zittijd
– leermodules communicatievaardigheden + hoorcolleges + syllabus (maakt integraal deel
uit van de leerstof, uitgezonderd Hfdstk 4 Collaboratieve onderhandelingen & Hfdstk 6
Bemiddelingswet)
– assessment van een onderhandelingsgerelateerde casus
– assessment van een bemiddelingsgerelateerde casus
– wettelijk kader en andere vormen van ADR
wat kennen: HB + slides les + slides leermodules
evaluatie (ongewettigd afwezig = geen examen, geen 2e zittijd dus 1 examenkans) (doktersattest aan
praktijkattest + prof rutten in CC) -> max 2x gewettigd afwezig -> gewettigd afwezig = vervangende
opdracht maken (en mondeling rapporteren volgende les):
35 pt permanente evaluatie, incl. opdrachten leermodules (6 lessen + opdrachten: niet ingediende
opdrachten leveren maluspunten op:
1 ontbrekende opdracht, i.p.v. gemiddelde /30: 2,5/5
vanaf 2de ontbrekende / onvoldoende voorbereide opdracht: -0,25 tot bijv. -3/5)
20 pt afsluitende bemiddelingsoefening (opdracht: bemiddelingsplan 2p.)
2
,45 pt schriftelijk examen
Slides leermodules + slides hoorcolleges + heel HB (niet H4 & H6)(ookal stond niet op slide
praktijkdocent, als in HB staat moet je het kennen)
Examen: 1 grote casus oplossen + kleine vragen (vaak niet gerelateerd aan je casus)
100 pt TOTAAL
HOOFDSTUK I. INLEIDING
Afdeling 1 inleiding
1. Conflict versus geschil
o Conflict:
1. Veronderstelt een tegenstelling, een onverenigbaarheid van doelen, belangen, waarden
2. tussen personen met een zekere onderlinge afhankelijkheid (groepen/ individuen die iets
nastreven dat onverenigbaar is met elkaar)
->moet zekere afhankelijkheid zijn tss de individuen/ groep
3. hetgeen leidt tot (negatieve) emoties zoals frustratie, boosheid, angst, …
o Twee uiterste reacties (hoe omgaan met conflict):
conflictvermijdend: conflict negeren, loslaten (conflict uit de weg gaan)
eigenrichting: geweld
o Geschil (= reactie op een conflict): “naming, blaming and claiming”
(ve geschil een conflict maken: benoemen (fout verwijten), obv daarvan een aanspraak
formuleren)(bv. A plant boom in tuin, buurman B oneens want minder zonlicht vr B: kwalificeren
als fout: obv. Art… moet boom gepland worden op zover afstand dus is fout/ inbreuk -> dan A
verwijten (blaming), boom incorrect geplant -> ob daarvan aanspraak van B jegens A
iemand voelt zich benadeeld in een bepaalde situatie en
1. kwalificeert dit als (een juridische) fout (naming)
2. verwijt de fout aan een ander (blaming)
3. en formuleert aanspraak tegen die ander (= start van de afhandeling vh geschil)(claiming)
o andere reacties dat ‘geschil’ : geding (RB), oorlog, ADR (=appropriate dispute regulation: techniek
gebruiken die meest geschikt is om oplossing te bieden voor dat geschil)
Verschoof en van Rossum (auteurs)
o Conflict
= verschil van mening waarbij 2/ meerdere personen/partijen doelstellingen nastreven of
waarden aanhangen die onverenigbaar (b)lijken te zijn en daardoor in botsing komen.
<->In relatie tot geschil: kijken breder naar wat niet ad rechter id rechtszaak is voorgelegd, dan
noemen wij dat ‘conflict’ (=iets onderliggends/ achterliggends, waarover geen vonnis hoeft/ kan
worden uitgesproken + buiten beeld blijft als rechter en partijen zich alleen richten op het te
beslissen geschil) (rechter ziet enkel topje, onder dat geschil zit hele leven vd ijsberg, dat is het
conflict)(rechter kan enkel uitspraak doen over ‘of boom al dan niet correct aangeplant’)
3
, o Geschil
= als verschil van mening (een conflict) wordt gejuridiseerd/ voor rechter gebracht, is het in
juridische vorm gegoten: de casus, juridische interpretatie daarvan en eis die daarop is
gebaseerd. Het op deze manier vormgegeven + ad rechter voorgelegde conflict wordt ‘het
geschil’ genoemd (= alles wat ad rechter ter beslissing is voorgelegd, maar niet méér dan dat)
2. Soorten conflictafhandeling
1. partijdige conflictafhandeling:
betalen (=doen wat er gevraagd word)
of afstand van recht/ rechtsvordering
of partijbeslissing (bij ovk)
2. tussenpartijdige conflictafhandeling:
conflictonderhandeling
collaboratieve onderhandelingen (partijen bijgestaan dr collaboratieve advocaat, geen 3 e
zoals bemiddeling, elke partij bijgestaan dr collaboratieve advocaat met specifieke
opleiding: onderhandelingstechnieken, samenwerken)
conflictbemiddeling (neutrale 3e)
3. bovenpartijdige conflictoplossing:
bindende derdenbeslissing (reeds in ovk ‘als geschil zou ontstaan, dan gt deze…’)
geschiloplossing: arbitrage en overheidsrechtspraak
4. hybride conflictoplossing (mengvorm vorige):
verzoening
KMS (kamer minnelijke schikking RB)
Med-Arb (bemiddelaar nadien arbitter en gt binend besluiten over conflict)
Arb-Med (starten arbitrage, maar artbitter kan tat beslissen bemiddeling te doen)
Medaloa (mediation + last/best offer arbitration = starten met bemiddeling, maar
voordien hebben ze elk onder gesloten omslag een oplossing ingediend, als ze er niet
uitkomen kiest arbiter 1 vd 2)
->goed overwegen, hoe meer toegevingen gedaan in ‘dictum’, hoe meer kans dat arbiter
jouw optie kiest (meest redelijke voorstel)
Dispute Resolution Board (contractueel: afhankelijk vd ovk -> vooral bouwprojecten:
board/ raad samengesteld met experten die vanaf begin project mee opvolgen, vanaf
geschil in kader van uitvoering gaan zij proberen bemiddelen, evt voorstel doen… ->
hangt af wat bepaald id ovk: soms doen ze voorstel en mt partijen volgen, soms kan
nadien nog arbitrage..)
2e manier om onderscheid te maken:
5. rechtbankgebonden en niet-rechtbankgebonden conflictafhandeling (= gerechtelijk vs
buitengerechtelijk): wel of geen betrokkenheid rechtbanken (bv. buitengerechtelijke en
gerechtelijke bemiddeling)
6. met geding en zonder geding
4
