Staatsrecht
➔ Grondwet
Basisbeginselen van de Belgische staatsstructuur
Het Belgisch recht
Privaatrecht Publiekrecht
Regelt de verhouding tussen burgers onderling • Regelt de verhouding tussen burgers en de
Horizontale verhouding overheid (verticale verhouding)
Omvat o.m. volgende rechtstakken: • Regelt de organisatie en werking van de
overheden
• Burgerlijk recht (familierecht,
contractenrecht, zakenrecht,...) Omvat o.m. volgende rechtstakken:
• Handelsrecht • Grondwettelijk recht: staatsrecht en
administratief recht (syn: bestuursrecht)
• Internationaal publiek recht
• Europees recht
• Fiscaal recht
• Strafrecht
Principe: Aanvullend recht = er kan van worden Principe: dwingend recht, door inmenging oh
afgeweken voor zover de wet niets anders bepaald
heeft. Als er niet van afgeweken pas men de = er kan niet zomaar van worden afgeweken tenzij
gewone regels toe. uitzondering
(overtreffende trap zijn regels van openbare orde)
Vb. aankoop met een levertermijn en men vraagt al
een voorschot OH = dekt vele ladingen met een complexe
Vb. regels van onderverhuur, mag tenzij het structuur
expliciet verboden is in het huurcontract
Privaatrecht
Erfenis, koop, huur, auto-ongeval, echtscheiding (met vonnis familierechtbank – procedure is van
publiekrecht → gemengd recht)
- Recht is afdwingbaar via de RB
Vb. men komt overeen in bij een koop, dat de koper de kosten van de levering zal dragen → aanvullend R
Publiekrecht
GW, onderwijsrecht (zeer breed en ruim), openbare aanbestedingen (Vb. onteigeningen), media
recht → OH bepaald de regels, strafprocesrecht, fiscaalrecht
Vb. het Belgisch grondgebied is ingedeeld in 4 taalgebieden. De grenzen van deze gebieden kunnen niet
zomaar door de OH of door burgers worden aangepast, enkel bij een bijzondere meerderheid. →
dwingend publiekrecht
1
,Gemengde rechtstakken
Zowel publiek als privaatrecht: Burgerlijkprocesrecht, Sociaalrecht (arbeidsrecht WG-WN, tenzij
WG de OH is en socialezekerheidsrecht – solidariteitsprincipe), Economisch recht –
consumentenrecht en ondernemingsrecht, echtscheiding (met vonnis familierechtbank –
procedure is van publiekrecht)
Beginselen:
➔ terugkijken naar het verleden om de staatsstructuur te begrijpen
1. Het beginsel van de scheiding der machten
Oprichting BE: 1830 onafhankelijk & GW 1831
Nationaal congres: voorlopige, wetgevende vergadering van het onafhankelijk België die de voorloper was
van het parlement, deze nam belangrijke beslissingen zoals over het bestuur …
Scheiding der machten = de overheid word verdeelt in drie onafhankelijke/ verschillende machten.
Art. 33 GW Alle machten gaan uit van de Natie. Zij worden uitgeoefend op de wijze bij de Grondwet
bepaald.
Welke machten zijn er:
- Wetgevende macht (parlement/ kamer van VVT…) Art. 36 GW
- Uitvoerende macht (bestuur- regering…) Art. 37 GW
- Rechterlijke macht (rechtbanken –vonnis en hoven – arresten) Art. 40 GW
Art. 36. De federale wetgevende macht wordt gezamenlijk uitgeoefend door de Koning, de
Kamer van volksvertegenwoordigers en de Senaat.
Art. 37. De federale uitvoerende macht, zoals zij door de Grondwet is geregeld, berust bij
de Koning.
Art. 40. De rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en rechtbanken. De arresten en vonnissen
worden in naam des Konings ten uitvoer gelegd.
➔ Art. 37: koning en ministers / senaat ! niet bijschrijven
➔ De machten werken onafhankelijk van en controleren elkaar
➔ 4de macht: journalisten/ media
o Mag je kracht gebruiken maar het niet misbruiken
Scheiding der machten is niet absoluut: want de machten controleren elkaar (om misbruik tegen te gaan
en alles juist uit te voeren) en de ministers kunnen bevraagd worden door het parlement
“belangrijkste”
WM: (met wetten begint alles)
UM: gezicht van onderwerp voor het land
RM: wetten controleren en geschillen beslechten
→ huidige regering geen staatssecretarissen
o Toewijzing van macht
o Montesquieu: boek ‘De l’esprit des lois’ → basis
2
, o Idee: macht geven aan 1 persoon, word vroeg of laat misbruikt
o Federaal niveau
Macht Instantie Bevoegdheid
WM • Parlement (Kamer en Senaat) • wetten maken
• Koning • de UM controleren
UM • Koning • wetten uitvoeren
• De federale regering (ministers en • algemeen beleid van het land
staatssecretarissen)
RM • Hoven en rechtbanken • Geschillen beslechten
o Regionaal niveau
Gemeenschappen Gewesten
- Vlaamse gemeenschap - Vlaanderen (valt samen met gemeenschap)
- Franstalige gemeenschap - Wallonië/ Waals
- Duitstalige gemeenschap - Brussels hoofdstedelijk gewest
In totaal 6 parlementen in BE
- Federaal parlement (maken wetten)
- Vlaams & Waals parlement (maken decreten) en Brussels hoofdstedelijk gewest (maakt
ordonnanties)
- Franstalige - en Duitstalige gemeenschap
- Kamer van volksvertegenwoordigers
- Senaat (2029 afschaffing !?)
- Koning Filip sinds 2013
➔ Aangezien we een federale staat zijn, worden de staatsmachten uitgeoefend op de verschillende
niveaus (Art. 4 GW)
Niveau WM UM RM
Federaal Federaal parlement (+ Koning en federale Hoven en rechtbanken
Koning) → Wet regering
Regionaal/deelstatelijk Parlementen (1 kamer Regeringen Idem
(gemeenschappen en van VVT) → Decreten &
gewesten) ordonnanties
3
, Provinciaal Provincieraad → Bestendige Deputatie + Idem
Vb. gasboetes Provinciale reglementen Provinciegouverneur
Gemeentelijk Gemeenteraad → College van Idem
Gemeentelijke Burgemeester en
reglementen schepenen +
Burgemeester
➔ Wetgevend instrument = wat ze maken
BELANGRIJKE ARTIKELS :
Federaal:
o Art. 105 GW. De Koning heeft geen andere macht dan die welke de Grondwet en de bijzondere
wetten, krachtens de Grondwet zelf uitgevaardigd, hem uitdrukkelijk toekennen
o Art. 146 GW. Geen rechtbank, geen met eigenlijke rechtspraak belast orgaan kan worden ingesteld
dan krachtens een wet. Geen buitengewone rechtbanken of commissies kunnen, onder welke
benaming ook, in het leven worden geroepen.
Regionaal:
o Art. 115.§ 1 GW. Er is een (Parlement) van de Vlaamse Gemeenschap, (Vlaams (Parlement) genoemd,
en een (Parlement) van de Franse Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking worden
bepaald door de wet, aangenomen met de in artikel 4, laatste lid, bepaalde meerderheid. Er is een
(Parlement) van de Duitstalige Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking door de wet
worden bepaald.
o Art. 121. § 1 GW. Er is een Regering van de Vlaamse Gemeenschap en een Regering van de Franse
Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking worden bepaald door de wet, aangenomen
met de in artikel 4, laatste lid, bepaalde meerderheid.
Er is een Regering van de Duitstalige Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking door
de wet worden bepaald.
§ 2. Onverminderd artikel 137, omvatten de gewestelijke organen bedoeld in artikel 39, voor elk
gewest, een Regering.
Een samenwerking der machten
Geen strikte scheiding → machten gaan ook gaan samenwerken en controleren
• Om een wet effectief tot stand te brengen moet er gestemd worden in het parlement en
ondertekend door de regering (koning + ministers)
Controle en samenhang tussen de machten
• Initiatief kan ook uit UM komen om een wet te maken, wordt wel altijd gestemd in het parlement
• De onderlinge samenhang tussen WM en UM, ook de RM kan beslissingen nemen die gevolgen
hebben voor de toepassing van besluiten v/d UM (vb. wanneer het besluit in strijd is met de wet).
Wetten gemaakt in federaal parlement
Vb. bij het binnenkomen van een gevangenis moeten er veiligheidsmaatregelen genomen worden ter
controle. Vervolgens is het aan de UM om te zorgen dat de wet wordt uitgevoerd.
Wetten geconcretiseerd, gedetailleerd : koninklijke en ministeriële besluiten
4
➔ Grondwet
Basisbeginselen van de Belgische staatsstructuur
Het Belgisch recht
Privaatrecht Publiekrecht
Regelt de verhouding tussen burgers onderling • Regelt de verhouding tussen burgers en de
Horizontale verhouding overheid (verticale verhouding)
Omvat o.m. volgende rechtstakken: • Regelt de organisatie en werking van de
overheden
• Burgerlijk recht (familierecht,
contractenrecht, zakenrecht,...) Omvat o.m. volgende rechtstakken:
• Handelsrecht • Grondwettelijk recht: staatsrecht en
administratief recht (syn: bestuursrecht)
• Internationaal publiek recht
• Europees recht
• Fiscaal recht
• Strafrecht
Principe: Aanvullend recht = er kan van worden Principe: dwingend recht, door inmenging oh
afgeweken voor zover de wet niets anders bepaald
heeft. Als er niet van afgeweken pas men de = er kan niet zomaar van worden afgeweken tenzij
gewone regels toe. uitzondering
(overtreffende trap zijn regels van openbare orde)
Vb. aankoop met een levertermijn en men vraagt al
een voorschot OH = dekt vele ladingen met een complexe
Vb. regels van onderverhuur, mag tenzij het structuur
expliciet verboden is in het huurcontract
Privaatrecht
Erfenis, koop, huur, auto-ongeval, echtscheiding (met vonnis familierechtbank – procedure is van
publiekrecht → gemengd recht)
- Recht is afdwingbaar via de RB
Vb. men komt overeen in bij een koop, dat de koper de kosten van de levering zal dragen → aanvullend R
Publiekrecht
GW, onderwijsrecht (zeer breed en ruim), openbare aanbestedingen (Vb. onteigeningen), media
recht → OH bepaald de regels, strafprocesrecht, fiscaalrecht
Vb. het Belgisch grondgebied is ingedeeld in 4 taalgebieden. De grenzen van deze gebieden kunnen niet
zomaar door de OH of door burgers worden aangepast, enkel bij een bijzondere meerderheid. →
dwingend publiekrecht
1
,Gemengde rechtstakken
Zowel publiek als privaatrecht: Burgerlijkprocesrecht, Sociaalrecht (arbeidsrecht WG-WN, tenzij
WG de OH is en socialezekerheidsrecht – solidariteitsprincipe), Economisch recht –
consumentenrecht en ondernemingsrecht, echtscheiding (met vonnis familierechtbank –
procedure is van publiekrecht)
Beginselen:
➔ terugkijken naar het verleden om de staatsstructuur te begrijpen
1. Het beginsel van de scheiding der machten
Oprichting BE: 1830 onafhankelijk & GW 1831
Nationaal congres: voorlopige, wetgevende vergadering van het onafhankelijk België die de voorloper was
van het parlement, deze nam belangrijke beslissingen zoals over het bestuur …
Scheiding der machten = de overheid word verdeelt in drie onafhankelijke/ verschillende machten.
Art. 33 GW Alle machten gaan uit van de Natie. Zij worden uitgeoefend op de wijze bij de Grondwet
bepaald.
Welke machten zijn er:
- Wetgevende macht (parlement/ kamer van VVT…) Art. 36 GW
- Uitvoerende macht (bestuur- regering…) Art. 37 GW
- Rechterlijke macht (rechtbanken –vonnis en hoven – arresten) Art. 40 GW
Art. 36. De federale wetgevende macht wordt gezamenlijk uitgeoefend door de Koning, de
Kamer van volksvertegenwoordigers en de Senaat.
Art. 37. De federale uitvoerende macht, zoals zij door de Grondwet is geregeld, berust bij
de Koning.
Art. 40. De rechterlijke macht wordt uitgeoefend door de hoven en rechtbanken. De arresten en vonnissen
worden in naam des Konings ten uitvoer gelegd.
➔ Art. 37: koning en ministers / senaat ! niet bijschrijven
➔ De machten werken onafhankelijk van en controleren elkaar
➔ 4de macht: journalisten/ media
o Mag je kracht gebruiken maar het niet misbruiken
Scheiding der machten is niet absoluut: want de machten controleren elkaar (om misbruik tegen te gaan
en alles juist uit te voeren) en de ministers kunnen bevraagd worden door het parlement
“belangrijkste”
WM: (met wetten begint alles)
UM: gezicht van onderwerp voor het land
RM: wetten controleren en geschillen beslechten
→ huidige regering geen staatssecretarissen
o Toewijzing van macht
o Montesquieu: boek ‘De l’esprit des lois’ → basis
2
, o Idee: macht geven aan 1 persoon, word vroeg of laat misbruikt
o Federaal niveau
Macht Instantie Bevoegdheid
WM • Parlement (Kamer en Senaat) • wetten maken
• Koning • de UM controleren
UM • Koning • wetten uitvoeren
• De federale regering (ministers en • algemeen beleid van het land
staatssecretarissen)
RM • Hoven en rechtbanken • Geschillen beslechten
o Regionaal niveau
Gemeenschappen Gewesten
- Vlaamse gemeenschap - Vlaanderen (valt samen met gemeenschap)
- Franstalige gemeenschap - Wallonië/ Waals
- Duitstalige gemeenschap - Brussels hoofdstedelijk gewest
In totaal 6 parlementen in BE
- Federaal parlement (maken wetten)
- Vlaams & Waals parlement (maken decreten) en Brussels hoofdstedelijk gewest (maakt
ordonnanties)
- Franstalige - en Duitstalige gemeenschap
- Kamer van volksvertegenwoordigers
- Senaat (2029 afschaffing !?)
- Koning Filip sinds 2013
➔ Aangezien we een federale staat zijn, worden de staatsmachten uitgeoefend op de verschillende
niveaus (Art. 4 GW)
Niveau WM UM RM
Federaal Federaal parlement (+ Koning en federale Hoven en rechtbanken
Koning) → Wet regering
Regionaal/deelstatelijk Parlementen (1 kamer Regeringen Idem
(gemeenschappen en van VVT) → Decreten &
gewesten) ordonnanties
3
, Provinciaal Provincieraad → Bestendige Deputatie + Idem
Vb. gasboetes Provinciale reglementen Provinciegouverneur
Gemeentelijk Gemeenteraad → College van Idem
Gemeentelijke Burgemeester en
reglementen schepenen +
Burgemeester
➔ Wetgevend instrument = wat ze maken
BELANGRIJKE ARTIKELS :
Federaal:
o Art. 105 GW. De Koning heeft geen andere macht dan die welke de Grondwet en de bijzondere
wetten, krachtens de Grondwet zelf uitgevaardigd, hem uitdrukkelijk toekennen
o Art. 146 GW. Geen rechtbank, geen met eigenlijke rechtspraak belast orgaan kan worden ingesteld
dan krachtens een wet. Geen buitengewone rechtbanken of commissies kunnen, onder welke
benaming ook, in het leven worden geroepen.
Regionaal:
o Art. 115.§ 1 GW. Er is een (Parlement) van de Vlaamse Gemeenschap, (Vlaams (Parlement) genoemd,
en een (Parlement) van de Franse Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking worden
bepaald door de wet, aangenomen met de in artikel 4, laatste lid, bepaalde meerderheid. Er is een
(Parlement) van de Duitstalige Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking door de wet
worden bepaald.
o Art. 121. § 1 GW. Er is een Regering van de Vlaamse Gemeenschap en een Regering van de Franse
Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking worden bepaald door de wet, aangenomen
met de in artikel 4, laatste lid, bepaalde meerderheid.
Er is een Regering van de Duitstalige Gemeenschap, waarvan de samenstelling en de werking door
de wet worden bepaald.
§ 2. Onverminderd artikel 137, omvatten de gewestelijke organen bedoeld in artikel 39, voor elk
gewest, een Regering.
Een samenwerking der machten
Geen strikte scheiding → machten gaan ook gaan samenwerken en controleren
• Om een wet effectief tot stand te brengen moet er gestemd worden in het parlement en
ondertekend door de regering (koning + ministers)
Controle en samenhang tussen de machten
• Initiatief kan ook uit UM komen om een wet te maken, wordt wel altijd gestemd in het parlement
• De onderlinge samenhang tussen WM en UM, ook de RM kan beslissingen nemen die gevolgen
hebben voor de toepassing van besluiten v/d UM (vb. wanneer het besluit in strijd is met de wet).
Wetten gemaakt in federaal parlement
Vb. bij het binnenkomen van een gevangenis moeten er veiligheidsmaatregelen genomen worden ter
controle. Vervolgens is het aan de UM om te zorgen dat de wet wordt uitgevoerd.
Wetten geconcretiseerd, gedetailleerd : koninklijke en ministeriële besluiten
4
