Nieuwe tijd: capita selecta
Hoofdstuk 1: Globale Lage Landen
NIEUWE TIJD: GLOBAAL
- Nieuwe Tijd belangrijkste periode van wereldgeschiedenis van de
Lage Landen
o Nauw betrokken bij gebeurtenissen
- Habsburgse Nederlanden sinds regentschap Maximiliaan van
Oostenrijk, 1482; eindigt in 1795
o Spaanse en Oostenrijkse Nederlanden in Habsburgse
wereldrijk
- Nederlandse opstand vanaf jaren 1560 eindigt in Republiek van de
Verenigde Provinciën, de facto onafhankelijk ca. 1581 (Plakkaat van
Verlatinghe door Willem van Oranje)
o Republiek actief op alle continenten
- Opvolging oorlog in Spanje
- Nederlanden werden opgedeeld in de loop
van de 16e eeuw
- Paars: geestelijke gebieden
- Luik= vrijplaats
- Lage landen hebben mee
geteld in de wereld tijdens de
Nieuwe Tijd
- Nieuw- Holland/ Nieuw-
Zeeland = in bezit genomen,
maar nooit een kolonie
gestart
1
,VROEGMODERNE GLOBALISERING
- Spaanse Habsburgers en Republiek: interacties in Europa en met
andere continenten
- Islamitische werelden, via Ottomanen in ZO-Europa en Ottomaanse
tribuutstaten in Noord-Afrika (Tunis, Algiers)
- Afrikaanse kusten en forten met slavenmarkten
- Kolonies en handelsposten in Amerika en Azië
- Mensen uit de Lage Landen actief in vloten en op alle continenten
HABSBURGSE NEDERLANDEN
- Habsburgse Nederlanden deel van een samengesteld rijk onder 1
vorst
- Slimme huwelijken
o 1496 huwelijk Filips de Schone met Johanna van Castilië, vanaf
1506 heer Nederlanden en koning van Spanje
o Filips de schone dood in 1516 Karel V: Nederlandse en
Habsburgse gebieden samenbrengen
- Tot 1700 onder Spaanse Habsburgers op alle continenten, via
Antwerpen hoewel Schelde geblokkeerd (1587-1795), goederen
overladen
o Blokkade van schelde krijgt controle doorgang is moeilijker
Antwerpen strategisch afgesneden
- 1713-1795: Oostenrijkse Nederlanden, onder Oostenrijkse
Habsburgers: Oostende toegang tot wereldmarkten, vooral in Azië
VERENIGDE PROVINCIËN
- Ontstaan uit Unie van Utrecht (1579): provincies Holland, Zeeland,
Gelderland, Friesland, Utrecht, Generaliteitslanden (Noord-Brabant)
onder gezag van de Staten-Generaal
- Staten-Generaal en Provinciale Staten hoogste beslissingsorganen,
raadspensionaris hoogste ambtenaar van de Staten, stadhouder (uit
huis Oranje-Nassau, in Holland en Zeeland) hoogste militaire
functies, maar ook veel persoonlijke macht voor benoemingen
- Amsterdam wereldhaven; VOC en WIC
- Ultieme autoriteit van de Spaanse koning
2
,Hoofdstuk 2: Atlantische eilanden en Afrikaanse
kusten - 15e eeuw
PORTUGAL, BOURGONDIË EN LAGE LANDEN
- 15e eeuw voor een groot deel Portugese horizon
- Bourgondisch hertog Filips de Goede huwt in 1430 in Sluis met
Isabella van Portugal, hij sterft in 1467, zij in 1472
o Zoon Karel de Stoute
o Vlamingen naar Azoren en Madeira
- Tijdens regeringsperiode van Filips de Goede trekken Vlamingen
naar Atlantische eilanden voor verkenning
- Hoogtepunt Portugese dynastie en expansie onder koning Manuel I
de Grote (1495-1521)
NEDERLANDEN OP DE ATLANTISCHE EILANDEN
- Madeira: Brugse families Despars, Van Nieulant, de Lem
suikerplantages, aanvoer naar Brugge, 460 ton eind 15e
o Arbeid door tot slaaf gemaakten: Noord-Afrikaanse berbers
(Imazighen), Canarische Guanchen, West-Afrikanen uit Guinea
- Azoren: gekoloniseerd door Portugezen en via Portugal bevolkt met
Vlamingen en windmolens:
o 1 januari 1451 de nederzetting Vila da Praia op Terceira
gesticht door een zekere Jacob van Brugge
- Canarische eilanden: eerst Portugees, dan Spaans
o Veel landbouw op de eilanden
- Heel wat Nederlanders nemen die Portugese routes
- Loop 15e eeuw: nieuw soort product op europese markt
o Suikerriet krijgt na loop van tijd steeds meer belang
o Alternatief voor honing
o Christenen gingen zelf suikerriet planten met de technieken
van het Midden-Oosten
- Element van kolonisatie: Vlamingen die vestigen op enkele eilanden
o Er zijn bevolking kolonies
3
, - Portugese zeelieden leren
naar het westen varen
- Spanjaarden nemen langs de
kusten over
REISVERHAAL EUSTACHE DE LA FOSSE, 1479
- Uit Doornik, werkt voor een Brugs handelaar
- Oktober 1479 vanuit Cadiz Eerst Safi op Marokkaanse kust, graan,
goud, slaven
- 17 dec 1479 Mina de Oro= Huidig Ghana
- Terug met Portugezen naar Lissabon
- Vanuit brugge geen eigen schepen gestuurd naar de atlantsiche
eilanden in deze periode
- Nauwelijks epxloitaite van alle w kusten door christenen, ook geen
bevolkingskolonies
- Amerikaanse vosrten en ambtenaren hebben grote handelaars
positie voor graan, goud...
- Schakelen zich in in handelnetwerken van een afrikaans koninkrijk
naar het andere slaven vervoeren
Plaatsen waar de Portugezen
actief zijn
WAT AFRIKA TE BIEDEN HEEFT: GOUD
4
, - Goud uit sub-Sahara Afrika
- Reden waarom Afrikanen zo sterk zijn gouden munten
- Kapitaal markt laat 20e eeuw rond wordt overheerst door goud (=>
beste kapitaal middel)
Het ivoor
- Duurzaam object
- Andere motieven voor Portugezen en Franse om actief te zijn
o Het christelijke geloof verspreiden
o Verknopingen van economische belangen met religieuze
belangen kruisvaart idee=
Jeruzalem alle christelijke staten willen bijdragen tot
het heroveren van Jeruzalem als belangrijkste plaats
voor de Christenen
o Dynastieke factor
Portugese politieke dynastie wil bijdragen
WEDERZIJDSE BEÏNVLOEDING?
- Goud en ivoor als kostbare Afrikaanse producten
- Handel evenwichtig: Afrikaanse vraag naar Europees koper, tin,
wapens, paarden; Europese vraag naar Afrikaans goud, ivoor, slaven
o Tin= schaars goed bij de Afrikaanse kusten
Europese wapens worden gebruikt als handelskapitaal
- Nieuwe producten: cardamom (maniguette of graine de paradis,
paradijskorrel) uit West-Afrika was populair bij elite in Europa, maar
verdwijnt na 1500 uit het menu ten voordele van Aziatische
specerijen
- Slavernij: huisslaven wijdverspreid op Iberische schiereiland en tot in
Brugge en Antwerpen
LAGE LANDEN EN AFRIKA
- Filips de Schone, heer van de Bourgondische Nederlanden en koning
van Spanje: expedities van Portugezen en Spanjaarden brengen
slaven, goud en ivoor, wat belangstelling van het hof wekt voor
overzeese ondernemingen
- Bescherming van de christelijke godsdienst en strijd tegen de
‘Moren’, de islam = belangrijke religieus-politieke factor voor de
Habsburg dynastie
- Haven van Brugge, vanaf eind 15e eeuw Antwerpen
- Eind 15e eeuw: Nederlanden zitten in dubbele positie via Spanje en
Portugal: in nauw contact
5
Hoofdstuk 1: Globale Lage Landen
NIEUWE TIJD: GLOBAAL
- Nieuwe Tijd belangrijkste periode van wereldgeschiedenis van de
Lage Landen
o Nauw betrokken bij gebeurtenissen
- Habsburgse Nederlanden sinds regentschap Maximiliaan van
Oostenrijk, 1482; eindigt in 1795
o Spaanse en Oostenrijkse Nederlanden in Habsburgse
wereldrijk
- Nederlandse opstand vanaf jaren 1560 eindigt in Republiek van de
Verenigde Provinciën, de facto onafhankelijk ca. 1581 (Plakkaat van
Verlatinghe door Willem van Oranje)
o Republiek actief op alle continenten
- Opvolging oorlog in Spanje
- Nederlanden werden opgedeeld in de loop
van de 16e eeuw
- Paars: geestelijke gebieden
- Luik= vrijplaats
- Lage landen hebben mee
geteld in de wereld tijdens de
Nieuwe Tijd
- Nieuw- Holland/ Nieuw-
Zeeland = in bezit genomen,
maar nooit een kolonie
gestart
1
,VROEGMODERNE GLOBALISERING
- Spaanse Habsburgers en Republiek: interacties in Europa en met
andere continenten
- Islamitische werelden, via Ottomanen in ZO-Europa en Ottomaanse
tribuutstaten in Noord-Afrika (Tunis, Algiers)
- Afrikaanse kusten en forten met slavenmarkten
- Kolonies en handelsposten in Amerika en Azië
- Mensen uit de Lage Landen actief in vloten en op alle continenten
HABSBURGSE NEDERLANDEN
- Habsburgse Nederlanden deel van een samengesteld rijk onder 1
vorst
- Slimme huwelijken
o 1496 huwelijk Filips de Schone met Johanna van Castilië, vanaf
1506 heer Nederlanden en koning van Spanje
o Filips de schone dood in 1516 Karel V: Nederlandse en
Habsburgse gebieden samenbrengen
- Tot 1700 onder Spaanse Habsburgers op alle continenten, via
Antwerpen hoewel Schelde geblokkeerd (1587-1795), goederen
overladen
o Blokkade van schelde krijgt controle doorgang is moeilijker
Antwerpen strategisch afgesneden
- 1713-1795: Oostenrijkse Nederlanden, onder Oostenrijkse
Habsburgers: Oostende toegang tot wereldmarkten, vooral in Azië
VERENIGDE PROVINCIËN
- Ontstaan uit Unie van Utrecht (1579): provincies Holland, Zeeland,
Gelderland, Friesland, Utrecht, Generaliteitslanden (Noord-Brabant)
onder gezag van de Staten-Generaal
- Staten-Generaal en Provinciale Staten hoogste beslissingsorganen,
raadspensionaris hoogste ambtenaar van de Staten, stadhouder (uit
huis Oranje-Nassau, in Holland en Zeeland) hoogste militaire
functies, maar ook veel persoonlijke macht voor benoemingen
- Amsterdam wereldhaven; VOC en WIC
- Ultieme autoriteit van de Spaanse koning
2
,Hoofdstuk 2: Atlantische eilanden en Afrikaanse
kusten - 15e eeuw
PORTUGAL, BOURGONDIË EN LAGE LANDEN
- 15e eeuw voor een groot deel Portugese horizon
- Bourgondisch hertog Filips de Goede huwt in 1430 in Sluis met
Isabella van Portugal, hij sterft in 1467, zij in 1472
o Zoon Karel de Stoute
o Vlamingen naar Azoren en Madeira
- Tijdens regeringsperiode van Filips de Goede trekken Vlamingen
naar Atlantische eilanden voor verkenning
- Hoogtepunt Portugese dynastie en expansie onder koning Manuel I
de Grote (1495-1521)
NEDERLANDEN OP DE ATLANTISCHE EILANDEN
- Madeira: Brugse families Despars, Van Nieulant, de Lem
suikerplantages, aanvoer naar Brugge, 460 ton eind 15e
o Arbeid door tot slaaf gemaakten: Noord-Afrikaanse berbers
(Imazighen), Canarische Guanchen, West-Afrikanen uit Guinea
- Azoren: gekoloniseerd door Portugezen en via Portugal bevolkt met
Vlamingen en windmolens:
o 1 januari 1451 de nederzetting Vila da Praia op Terceira
gesticht door een zekere Jacob van Brugge
- Canarische eilanden: eerst Portugees, dan Spaans
o Veel landbouw op de eilanden
- Heel wat Nederlanders nemen die Portugese routes
- Loop 15e eeuw: nieuw soort product op europese markt
o Suikerriet krijgt na loop van tijd steeds meer belang
o Alternatief voor honing
o Christenen gingen zelf suikerriet planten met de technieken
van het Midden-Oosten
- Element van kolonisatie: Vlamingen die vestigen op enkele eilanden
o Er zijn bevolking kolonies
3
, - Portugese zeelieden leren
naar het westen varen
- Spanjaarden nemen langs de
kusten over
REISVERHAAL EUSTACHE DE LA FOSSE, 1479
- Uit Doornik, werkt voor een Brugs handelaar
- Oktober 1479 vanuit Cadiz Eerst Safi op Marokkaanse kust, graan,
goud, slaven
- 17 dec 1479 Mina de Oro= Huidig Ghana
- Terug met Portugezen naar Lissabon
- Vanuit brugge geen eigen schepen gestuurd naar de atlantsiche
eilanden in deze periode
- Nauwelijks epxloitaite van alle w kusten door christenen, ook geen
bevolkingskolonies
- Amerikaanse vosrten en ambtenaren hebben grote handelaars
positie voor graan, goud...
- Schakelen zich in in handelnetwerken van een afrikaans koninkrijk
naar het andere slaven vervoeren
Plaatsen waar de Portugezen
actief zijn
WAT AFRIKA TE BIEDEN HEEFT: GOUD
4
, - Goud uit sub-Sahara Afrika
- Reden waarom Afrikanen zo sterk zijn gouden munten
- Kapitaal markt laat 20e eeuw rond wordt overheerst door goud (=>
beste kapitaal middel)
Het ivoor
- Duurzaam object
- Andere motieven voor Portugezen en Franse om actief te zijn
o Het christelijke geloof verspreiden
o Verknopingen van economische belangen met religieuze
belangen kruisvaart idee=
Jeruzalem alle christelijke staten willen bijdragen tot
het heroveren van Jeruzalem als belangrijkste plaats
voor de Christenen
o Dynastieke factor
Portugese politieke dynastie wil bijdragen
WEDERZIJDSE BEÏNVLOEDING?
- Goud en ivoor als kostbare Afrikaanse producten
- Handel evenwichtig: Afrikaanse vraag naar Europees koper, tin,
wapens, paarden; Europese vraag naar Afrikaans goud, ivoor, slaven
o Tin= schaars goed bij de Afrikaanse kusten
Europese wapens worden gebruikt als handelskapitaal
- Nieuwe producten: cardamom (maniguette of graine de paradis,
paradijskorrel) uit West-Afrika was populair bij elite in Europa, maar
verdwijnt na 1500 uit het menu ten voordele van Aziatische
specerijen
- Slavernij: huisslaven wijdverspreid op Iberische schiereiland en tot in
Brugge en Antwerpen
LAGE LANDEN EN AFRIKA
- Filips de Schone, heer van de Bourgondische Nederlanden en koning
van Spanje: expedities van Portugezen en Spanjaarden brengen
slaven, goud en ivoor, wat belangstelling van het hof wekt voor
overzeese ondernemingen
- Bescherming van de christelijke godsdienst en strijd tegen de
‘Moren’, de islam = belangrijke religieus-politieke factor voor de
Habsburg dynastie
- Haven van Brugge, vanaf eind 15e eeuw Antwerpen
- Eind 15e eeuw: Nederlanden zitten in dubbele positie via Spanje en
Portugal: in nauw contact
5
