FISCAAL RECHT Rachel Kuppens
Les 16/2
DEEL 1: BASISBEGRIPPEN EN FISCALE BEVOEGDHEIDSVERDELING
1. INTRODUCTIE TOT HET OPLEIDINGSONDERDEEL
Kennis van de basisregels van alle takken van het fiscaal recht
o Focus op “fiscale geletterdheid” als burger, én als jurist
Inzicht
o o.m. door toepassingen
o verbanden tussen hoorcolleges
o zelfstudie van rechtspraak
Kennismaken met het werkveld
o Gastspreker met casussen
o Praktijkassistent met oefeningen
2. INTRODUCTIE TOT HET FISCAAL RECHT
1. DE STAAT VAN DE STAAT
BBP: 620 miljard Euro
Belastingdruk: 42,6% BBP – 264 miljard Euro
Overheidsuitgaven: 54% BBP – 334 miljard Euro
Overheidsschuld: 105% BBP – 651 miljard Euro
Overheidstekort: 4,4% BBP - 27 miljard Euro (3% Maastrichtnorm…)
2. PLAATS VAN HET FISCAAL RECHT TOV ANDERE RECHTSTAKKEN
2.1.1. FISCAAL RECHT: ONDERDEEL VAN HET PUBLIEKRECHT
Relatie tussen de overheid en de burgers, maar ook de relatie tussen overheden
Gevolg:
o Toepasselijkheid algemene beginselen van administratief recht
1
,FISCAAL RECHT Rachel Kuppens
vooral voor formeel fiscaal recht – hoe kan de fiscale administratie de fiscale regels
afdwingen (zie HC over fiscale procedure)
o Regels van openbare orde
Absolute nietigheid
Kan door iedereen worden ingeroepen, zelfs ambtshalve door de rechter
2.1 ROL VAN HET PRIVAAT RECHT
Ook de overheid is soms aan het privaat recht onderworpen
o bv. sluiten van overeenkomsten met de belastingplichtige
Privaat recht = “gemeen recht” -> een begrip dat niet door de fiscale wet wordt omschreven heeft
de “gemeenrechtelijke betekenis”
o Bv. begrip “inkomen”: geen definitie in de fiscale wet -> gemeen recht?
Rechtspraak: burgerrechtelijke betekenis: “inkomen is alles wat een zaak
periodiek aan vruchten voortbrengt, zonder haar wezen te veranderen of haar
substantie aan te tasten”
Gevolg: meerwaarde is geen inkomen (tenzij de fiscale wet dit bepaalt)
o Bv. begrip “winst” (van een onderneming): geen definitie in de fiscale wet -> gemeen recht?
o bepalen volgens de regels van het boekhoudrecht (tenzij de fiscale wet afwijkt)
o “primauteit van het boekhoudrecht”
2.2 BEGRIP BELASTING
Klassieke definitie (rechtsleer en rechtspraak) = een betaling eenzijdig opgelegd door de overheid,
teneinde haar middelen te verschaffen om in haar uitgaven van alle aard te voorzien
Vier kenmerken (Hof van Cassatie en Grondwettelijk Hof):
1) Door de overheid opgelegd (soevereiniteit)
2) Eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage (dwingend karakter)
3) Territorialiteit (nexus)
4) Financiering algemeen nut (geen rechtstreekse / individuele tegenprestatie
2.3.1 ONDERSCHEID MET ANDERE INKOMSTEN VAN DE OVERHEID
Bv. boetes waarom?
Bv. schenking of legaat aan de overheid waarom?
2.3.2 ONDERSCHEID MET ANDERE HEFFINGEN
Retributies
o Vb. parkeergeld
o Vb. Retributie voor gebruik van sporthal, zwembad of cultureel centrum
o Geen vergoeding voor uitgaven van alle aard, maar vergoeding voor specifieke individuele
tegenprestatie
o Redelijke verhouding met de kostprijs van de dienstverlening
o Beginselen van belastingrecht niet allemaal van toepassing, vb. legaliteitsbeginel,
eenjarigheidsbeginsel,…
o Procedureregels zijn fundamenteel verschillend
Sociale zekerheidsbijdragen:
o Geen vergoeding voor uitgaven van alle aard (financiering sociale zekerheid)
2
,FISCAAL RECHT Rachel Kuppens
o Betaling doet bijkomende rechten in hoofde van bijdrageplichtige ontstaan (GwH)
o Hoewel de facto
Vroeger: ter financiering van de sociale zekerheid + betaling doet sociale rechten
ontstaan
Nu: sociale zekerheidsuitgaven ook met fiscale opbrengsten gefinancierd + betaling
doet niet altijd rechten ontstaan (vb. sociale bijdrage zelfstandige in bijberoep)
o Beginselen van belastingsrecht niet allemaal van toepassing vb. legaliteitsbeginsel
2.3 WANNEER ONTSTAAT DE BELASTINGSCHULD?
Van zodra de toepassingsvoorwaarden van een belasting vervuld zijn, ontstaat er een juridische
relatie, m.n. de belastingschuld
De belastingschuld heeft een materieel en een formeel karakter
o Het materieel karakter houdt verband met de berekening van de belasting
o Het formeel karakter houdt verband met de eisbaarheid en invordering van de belasting
2.4.1 VOORBEELD PERSONENBELASTING
Op het einde van het inkomstenjaar (kalenderjaar) ontstaat de materiële belastingschuld voor elke
belastingplichtige die in het kalenderjaar inkomsten heeft verkregen
Deze belastingschuld is pas opeisbaar indien deze schuld wordt geformaliseerd
o De belastingplichtige moet een aangifte indienen en vervolgens moet de administratie de
vastgestelde belasting inkohieren, dwz zelf een uitvoerbare titel creëren
o Dit moet binnen vastgestelde aanslagtermijnen gebeuren, zoniet is de administratie vervallen
van het recht belasting te heffen
2.4.2 VOORBEELD SUCCESSIERECHTEN
Bij het openvallen van de nalatenschap ontstaat de materiële belastingschuld voor elke erfgenaam
(ogenblik van overlijden van de erflater)
Deze belastingschuld is opeisbaar zonder formalisering
o De belastingplichtige moet een aangifte indienen en vervolgens verstuurt de administratie
een uitnodiging tot betalen
Pas indien niet vrijwillig wordt betaald, zal de administratie binnen vastgestelde verjaringstermijn de
belastingschuld moeten formaliseren door een uitvoerbare titel te creëren, met name een
dwangschrift
2.4 FUNCTIES VAN DE BELASTING
2.4.1 FINANCIËLE FUNCTIE
Zie basiskenmerk van begrip belastingen
Bijdrage in geld om overheidsuitgaven te bekostigen
o Opmerking: betaling van belastingen kan soms in natura: zie HC erfbelasting: betaling in
kunstwerken
Totale ontvangsten van de staatsbelastingen (in miljoen EUR):
3
, FISCAAL RECHT Rachel Kuppens
Te vermeerderen met ontvangsten van andere belastingheffende overheden…
2.4.2 ANDERE DAN LOUTER FINANCIËLE OVERWEGINGEN
Internationale overwegingen
o De amerikaanse president Donald Trump legde nieuwe ingrijpende importtarieven af op alle
goederen uit de grootste handelspartners van de VS: China, Mexico, Canada
o Trump wil deze landen ook dwingen om de productie en de verspreiding van de drug fentanyl
tegen te gaan. Voorts wil hij Canada en Mexico onder druk zetten om de illegale migratie naar
de VS terug te dringen
Herverdeling
o De sterkste schouders
o Draagkrachtbeginsel
o Voorbeelden?
Vb. progressieve tarieven in de personenbelasting
Vb. vermogensbelasting
Zie regeerakkoord: solidariteitsbijdrag e of meerwaardebelasting: 10% op
toekomstig gerealiseerde meerwaarden op financiële activa, inclusief
crypto-activa opgebouwd vanaf het invoeren van de bijdrage
Rechtvaardigheid
o Vb. strijd tegen agressieve fiscale planning door bedrijven
Internationaal consortium of Investigative Journalists
Belastingen = kost
fiscale planning: reduceren van belastingkost
Maar: gewijzigd klimaat naar aanleiding van belastingschandalen
Inititatieven van de OESO en EU sinds 2013…
BEPS-plan
meer transparantie zie HC fiscale procedure
4
Les 16/2
DEEL 1: BASISBEGRIPPEN EN FISCALE BEVOEGDHEIDSVERDELING
1. INTRODUCTIE TOT HET OPLEIDINGSONDERDEEL
Kennis van de basisregels van alle takken van het fiscaal recht
o Focus op “fiscale geletterdheid” als burger, én als jurist
Inzicht
o o.m. door toepassingen
o verbanden tussen hoorcolleges
o zelfstudie van rechtspraak
Kennismaken met het werkveld
o Gastspreker met casussen
o Praktijkassistent met oefeningen
2. INTRODUCTIE TOT HET FISCAAL RECHT
1. DE STAAT VAN DE STAAT
BBP: 620 miljard Euro
Belastingdruk: 42,6% BBP – 264 miljard Euro
Overheidsuitgaven: 54% BBP – 334 miljard Euro
Overheidsschuld: 105% BBP – 651 miljard Euro
Overheidstekort: 4,4% BBP - 27 miljard Euro (3% Maastrichtnorm…)
2. PLAATS VAN HET FISCAAL RECHT TOV ANDERE RECHTSTAKKEN
2.1.1. FISCAAL RECHT: ONDERDEEL VAN HET PUBLIEKRECHT
Relatie tussen de overheid en de burgers, maar ook de relatie tussen overheden
Gevolg:
o Toepasselijkheid algemene beginselen van administratief recht
1
,FISCAAL RECHT Rachel Kuppens
vooral voor formeel fiscaal recht – hoe kan de fiscale administratie de fiscale regels
afdwingen (zie HC over fiscale procedure)
o Regels van openbare orde
Absolute nietigheid
Kan door iedereen worden ingeroepen, zelfs ambtshalve door de rechter
2.1 ROL VAN HET PRIVAAT RECHT
Ook de overheid is soms aan het privaat recht onderworpen
o bv. sluiten van overeenkomsten met de belastingplichtige
Privaat recht = “gemeen recht” -> een begrip dat niet door de fiscale wet wordt omschreven heeft
de “gemeenrechtelijke betekenis”
o Bv. begrip “inkomen”: geen definitie in de fiscale wet -> gemeen recht?
Rechtspraak: burgerrechtelijke betekenis: “inkomen is alles wat een zaak
periodiek aan vruchten voortbrengt, zonder haar wezen te veranderen of haar
substantie aan te tasten”
Gevolg: meerwaarde is geen inkomen (tenzij de fiscale wet dit bepaalt)
o Bv. begrip “winst” (van een onderneming): geen definitie in de fiscale wet -> gemeen recht?
o bepalen volgens de regels van het boekhoudrecht (tenzij de fiscale wet afwijkt)
o “primauteit van het boekhoudrecht”
2.2 BEGRIP BELASTING
Klassieke definitie (rechtsleer en rechtspraak) = een betaling eenzijdig opgelegd door de overheid,
teneinde haar middelen te verschaffen om in haar uitgaven van alle aard te voorzien
Vier kenmerken (Hof van Cassatie en Grondwettelijk Hof):
1) Door de overheid opgelegd (soevereiniteit)
2) Eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage (dwingend karakter)
3) Territorialiteit (nexus)
4) Financiering algemeen nut (geen rechtstreekse / individuele tegenprestatie
2.3.1 ONDERSCHEID MET ANDERE INKOMSTEN VAN DE OVERHEID
Bv. boetes waarom?
Bv. schenking of legaat aan de overheid waarom?
2.3.2 ONDERSCHEID MET ANDERE HEFFINGEN
Retributies
o Vb. parkeergeld
o Vb. Retributie voor gebruik van sporthal, zwembad of cultureel centrum
o Geen vergoeding voor uitgaven van alle aard, maar vergoeding voor specifieke individuele
tegenprestatie
o Redelijke verhouding met de kostprijs van de dienstverlening
o Beginselen van belastingrecht niet allemaal van toepassing, vb. legaliteitsbeginel,
eenjarigheidsbeginsel,…
o Procedureregels zijn fundamenteel verschillend
Sociale zekerheidsbijdragen:
o Geen vergoeding voor uitgaven van alle aard (financiering sociale zekerheid)
2
,FISCAAL RECHT Rachel Kuppens
o Betaling doet bijkomende rechten in hoofde van bijdrageplichtige ontstaan (GwH)
o Hoewel de facto
Vroeger: ter financiering van de sociale zekerheid + betaling doet sociale rechten
ontstaan
Nu: sociale zekerheidsuitgaven ook met fiscale opbrengsten gefinancierd + betaling
doet niet altijd rechten ontstaan (vb. sociale bijdrage zelfstandige in bijberoep)
o Beginselen van belastingsrecht niet allemaal van toepassing vb. legaliteitsbeginsel
2.3 WANNEER ONTSTAAT DE BELASTINGSCHULD?
Van zodra de toepassingsvoorwaarden van een belasting vervuld zijn, ontstaat er een juridische
relatie, m.n. de belastingschuld
De belastingschuld heeft een materieel en een formeel karakter
o Het materieel karakter houdt verband met de berekening van de belasting
o Het formeel karakter houdt verband met de eisbaarheid en invordering van de belasting
2.4.1 VOORBEELD PERSONENBELASTING
Op het einde van het inkomstenjaar (kalenderjaar) ontstaat de materiële belastingschuld voor elke
belastingplichtige die in het kalenderjaar inkomsten heeft verkregen
Deze belastingschuld is pas opeisbaar indien deze schuld wordt geformaliseerd
o De belastingplichtige moet een aangifte indienen en vervolgens moet de administratie de
vastgestelde belasting inkohieren, dwz zelf een uitvoerbare titel creëren
o Dit moet binnen vastgestelde aanslagtermijnen gebeuren, zoniet is de administratie vervallen
van het recht belasting te heffen
2.4.2 VOORBEELD SUCCESSIERECHTEN
Bij het openvallen van de nalatenschap ontstaat de materiële belastingschuld voor elke erfgenaam
(ogenblik van overlijden van de erflater)
Deze belastingschuld is opeisbaar zonder formalisering
o De belastingplichtige moet een aangifte indienen en vervolgens verstuurt de administratie
een uitnodiging tot betalen
Pas indien niet vrijwillig wordt betaald, zal de administratie binnen vastgestelde verjaringstermijn de
belastingschuld moeten formaliseren door een uitvoerbare titel te creëren, met name een
dwangschrift
2.4 FUNCTIES VAN DE BELASTING
2.4.1 FINANCIËLE FUNCTIE
Zie basiskenmerk van begrip belastingen
Bijdrage in geld om overheidsuitgaven te bekostigen
o Opmerking: betaling van belastingen kan soms in natura: zie HC erfbelasting: betaling in
kunstwerken
Totale ontvangsten van de staatsbelastingen (in miljoen EUR):
3
, FISCAAL RECHT Rachel Kuppens
Te vermeerderen met ontvangsten van andere belastingheffende overheden…
2.4.2 ANDERE DAN LOUTER FINANCIËLE OVERWEGINGEN
Internationale overwegingen
o De amerikaanse president Donald Trump legde nieuwe ingrijpende importtarieven af op alle
goederen uit de grootste handelspartners van de VS: China, Mexico, Canada
o Trump wil deze landen ook dwingen om de productie en de verspreiding van de drug fentanyl
tegen te gaan. Voorts wil hij Canada en Mexico onder druk zetten om de illegale migratie naar
de VS terug te dringen
Herverdeling
o De sterkste schouders
o Draagkrachtbeginsel
o Voorbeelden?
Vb. progressieve tarieven in de personenbelasting
Vb. vermogensbelasting
Zie regeerakkoord: solidariteitsbijdrag e of meerwaardebelasting: 10% op
toekomstig gerealiseerde meerwaarden op financiële activa, inclusief
crypto-activa opgebouwd vanaf het invoeren van de bijdrage
Rechtvaardigheid
o Vb. strijd tegen agressieve fiscale planning door bedrijven
Internationaal consortium of Investigative Journalists
Belastingen = kost
fiscale planning: reduceren van belastingkost
Maar: gewijzigd klimaat naar aanleiding van belastingschandalen
Inititatieven van de OESO en EU sinds 2013…
BEPS-plan
meer transparantie zie HC fiscale procedure
4
