BUITENLANDSE RECHTSSTELSELS EN
TERMINOLOGIE
INLEIDING
OP HET EXAMEN KRIJG JE EEN TEKST DIE JE IN DE LES MOEST LEZEN!!
Wij focussen op deze rechtsstelsels wegens:
1. de vergelijkbaarheid met het Belgische recht
2. Invloed op het Belgisch recht
Wij bevinden zich bij de Westerse rechtsstelsels-> meer specifiek bij Europees-continentale
rechtsstelsels of de civil law-groep
-> er bestaan hieronder ook nog verschillende subtypes
Westerse rechtsstelsels zijn niet de enige, er zijn ook nog religieuze, oosterse…
-> dit relatief en onderhevig aan evoluties, zo kunnen landen ook wisselen
DUITS RECHT
Duitse burgerlijke recht is zeer invloedrijk geweest voor het Japanse en Chinese recht
ANGLO-AMERIKAANS RECHT
Engeland en Wales waren vroeger een zeer invloedrijk gebied met veel kolonies die vandaag de dag
nog steeds de commonwealth zijn-> hebben nog altijd het Engels recht als blauwdruk of inspiratie
VS is begonnen als een kolonie van het VK-> heeft heel eigen rechtsontwikkeling gehad sinds hun
onafhankelijkheid
de GW zit ingenieus in elkaar-> is veel inspiratie geweest
hebben ook enorm veel economische macht
1
, FRANS RECHT
I. HISTORISCHE CONTEXT
Frans recht is een deel van het (West-)Romeinse rijk-> bestond ervoor vooral uit gewoonten van de
verschillende Keltische volksstammen
Nadien quasi-universele toepassing van het Romeins recht:
Constitutio Antoniniana= eerste document dat aan burgers gelijke rechten en vrijheden gaf (212 nc)
zorgde ervoor dat het op iedereen gelijk van toepassing was
vroeger waren er A en B burgers, nu niet meer want iedereen was gelijk
Nuancering: deze rechten golden enkel voor vrije burgers, vrouwen hadden er minder (was wel op
alle vrouwen) en sommige slaven hadden geen rechten
476: VAL VAN HET WEST-ROMEINSE RIJK
Het FRA dat we nu kennen viel uit elkaar in 2 delen
1. Noorden: pays de droit coutumier-> het gewoonterecht
Het gewoonterecht van toen is grotendeels verdwenen omdat dit mondeling werd
toegelicht
gewoonterecht kwam terug na val
personele toepassing van het recht
2. Zuiden: pays de droit écrit
er was een grote migratie tussen de volksstammen
ze paste gewoon het romeinse recht dat al van toepassing was toe, was onmogelijk
om voor iedere groep andere rechten te voorzien
de lokale koningen gingen de geldende romeinse regels verzamelen en gaven ze
opnieuw uit in wetboeken
er blijft een zekere vorm van eenmaking
-> dit zorgde ervoor dat er verschillende groepen burgers waren in dit land, er was een sterke
versnippering
2
,8E-18E EEUW: TIJDPERK VAN DE FRANSE KONINGEN
8-9e eeuw: Karel de Grote slaagde erin om het verbrokkelde rijk terug te gaan verenigen
-> verenigde alles onder de noemer van het Frankische rijk en hij was zelf heerser
Ging goed tot zijn overlijden-> 3 kleinzonen die heerser wouden zijn
er ontstond een grote burgeroorlog
Verdrag van Verdun (843) dat het rijk in 3 delen splitste-> zo kon elke kleinzoon hun eigen deel
heersen, waren zonen van Lodewijk I
-> is nu nog van belang op de dag van vandaag
creatie van het West-Frankische rijk, voorloper van FRA
Vandaag de dag is er nog altijd spanning tussen FRA en DUI
9e-16e eeuw: feodaliteit = er is wel een centrale vorst, maar voor werkelijke macht zijn er allemaal
kleine machten met leenheren en leenmannen waarbij leenmannen hun trouw moesten geven aan
de leenheren
leenman krijgt beheer over gebieden, in ruil voor loyaliteit en militaire steun aan leenheer
We zitten met een zwakke Franse vorst die voor effectieve macht naar zijn leenheren moeten kijken.
-> er is een zware versnippering
veranderde in 18e eeuw met de zonnekoning
Het recht blijft zeer lang verbrokkeld (verdrag speelt hier een rol in)
In DUI hebben ze vrij snel het romeins recht overgenomen
In FRA wouden ze anders zijn en gingen ze steunen op het gewoonterecht-> was een
bewuste keuze om zich af te zetten tegen de Duitsers
o Koning had lange tijd zwakke positie, met weinig legislatieve bevoegdheden wat
verbrokkeling versterkte
Vanaf de 13e eeuw krijgen de rechtbanken meer macht (“de Parlements”= de FRA rechtbanken
tijdens het ancien regime)
-> dit zijn koninklijke rechtbanken die namens de koning recht spraken
Parlement de Paris was een zeer grote koninklijke rechtbank en was bevoegd voor grote delen van
het rechtsgebied (= belangrijkse Franse rechtbank)
3
, bij conflict tussen 2 verschillende gebieden-> men keek in praktijk naar wat het PdP zei en dit
zorgde voor een eerste soort van unievorming
interpretatie van de verschillende ‘coutumes’ in het licht van de eigen ‘Coutume de Paris’
Die rechtbank ging dan het eigen recht toepassen waardoor iedereen het “recht van Parijs”
uiteindelijk toepaste
De samenstelling van het Parlement de Paris was ook belangrijk voor de rechtsvinding-> het bestond
uit advocaten (mensen die hiermee bezig waren= rechtspractici)
ze legden steeds een grotere nadruk op het praktische van de recht
In DUI was het recht niet gemaakt door practici maar door professoren aan universiteiten
17-18e eeuw: feodaliteit, maar sterke centralisatie (= ‘ancien régime’)
Er is geen zwakke vorst meer, hij heeft zelf besloten om wetten te schrijven waar iedereen naar
moest luisteren (= een ordonnance)
koning gezalf te Reims= gezag komt van boven
De zonnekoning (Lodewijk de 14e) zorgde ervoor dat de koningen elkaar als god op aarde zagen
Groot complot tussen kerk en staat-> koningen werden gezegeld door hogere figuren in de Franse
kerk
-> zagen zichzelf niet enkel als koning, maar ook als god en dat alles dat ze doen de wil van god is
Op het einde van de Ancien régime is de koning de enige en absolute macht-> “L’état, c’est moi”
alles is ondergeschikt aan de wil van de koning
wet= wil koning= goddelijke wil-> wel voortdurende spanning kerk vs. koning
de eerste codificaties begonnen plaats te vinden-> de mengelmoes werd gecodificeerd
o gewoonterecht is theoretisch ondergeschikt aan de wet
FRANSE REVOLUTIE: 1789 TOT 1958
Fransen hadden genoeg van het goddelijk en vorstelijk absolutisme-> vorst werd onthoofd en ze
namen een heel nieuwe staatsstructuur aan
sterke breuk met het recht zoals ze gekend was, breuk met het ancien régime
Paradigma van de macht van de vorst wordt “de macht van de natie”-> alles was de wil van de natie/
het volk
4
TERMINOLOGIE
INLEIDING
OP HET EXAMEN KRIJG JE EEN TEKST DIE JE IN DE LES MOEST LEZEN!!
Wij focussen op deze rechtsstelsels wegens:
1. de vergelijkbaarheid met het Belgische recht
2. Invloed op het Belgisch recht
Wij bevinden zich bij de Westerse rechtsstelsels-> meer specifiek bij Europees-continentale
rechtsstelsels of de civil law-groep
-> er bestaan hieronder ook nog verschillende subtypes
Westerse rechtsstelsels zijn niet de enige, er zijn ook nog religieuze, oosterse…
-> dit relatief en onderhevig aan evoluties, zo kunnen landen ook wisselen
DUITS RECHT
Duitse burgerlijke recht is zeer invloedrijk geweest voor het Japanse en Chinese recht
ANGLO-AMERIKAANS RECHT
Engeland en Wales waren vroeger een zeer invloedrijk gebied met veel kolonies die vandaag de dag
nog steeds de commonwealth zijn-> hebben nog altijd het Engels recht als blauwdruk of inspiratie
VS is begonnen als een kolonie van het VK-> heeft heel eigen rechtsontwikkeling gehad sinds hun
onafhankelijkheid
de GW zit ingenieus in elkaar-> is veel inspiratie geweest
hebben ook enorm veel economische macht
1
, FRANS RECHT
I. HISTORISCHE CONTEXT
Frans recht is een deel van het (West-)Romeinse rijk-> bestond ervoor vooral uit gewoonten van de
verschillende Keltische volksstammen
Nadien quasi-universele toepassing van het Romeins recht:
Constitutio Antoniniana= eerste document dat aan burgers gelijke rechten en vrijheden gaf (212 nc)
zorgde ervoor dat het op iedereen gelijk van toepassing was
vroeger waren er A en B burgers, nu niet meer want iedereen was gelijk
Nuancering: deze rechten golden enkel voor vrije burgers, vrouwen hadden er minder (was wel op
alle vrouwen) en sommige slaven hadden geen rechten
476: VAL VAN HET WEST-ROMEINSE RIJK
Het FRA dat we nu kennen viel uit elkaar in 2 delen
1. Noorden: pays de droit coutumier-> het gewoonterecht
Het gewoonterecht van toen is grotendeels verdwenen omdat dit mondeling werd
toegelicht
gewoonterecht kwam terug na val
personele toepassing van het recht
2. Zuiden: pays de droit écrit
er was een grote migratie tussen de volksstammen
ze paste gewoon het romeinse recht dat al van toepassing was toe, was onmogelijk
om voor iedere groep andere rechten te voorzien
de lokale koningen gingen de geldende romeinse regels verzamelen en gaven ze
opnieuw uit in wetboeken
er blijft een zekere vorm van eenmaking
-> dit zorgde ervoor dat er verschillende groepen burgers waren in dit land, er was een sterke
versnippering
2
,8E-18E EEUW: TIJDPERK VAN DE FRANSE KONINGEN
8-9e eeuw: Karel de Grote slaagde erin om het verbrokkelde rijk terug te gaan verenigen
-> verenigde alles onder de noemer van het Frankische rijk en hij was zelf heerser
Ging goed tot zijn overlijden-> 3 kleinzonen die heerser wouden zijn
er ontstond een grote burgeroorlog
Verdrag van Verdun (843) dat het rijk in 3 delen splitste-> zo kon elke kleinzoon hun eigen deel
heersen, waren zonen van Lodewijk I
-> is nu nog van belang op de dag van vandaag
creatie van het West-Frankische rijk, voorloper van FRA
Vandaag de dag is er nog altijd spanning tussen FRA en DUI
9e-16e eeuw: feodaliteit = er is wel een centrale vorst, maar voor werkelijke macht zijn er allemaal
kleine machten met leenheren en leenmannen waarbij leenmannen hun trouw moesten geven aan
de leenheren
leenman krijgt beheer over gebieden, in ruil voor loyaliteit en militaire steun aan leenheer
We zitten met een zwakke Franse vorst die voor effectieve macht naar zijn leenheren moeten kijken.
-> er is een zware versnippering
veranderde in 18e eeuw met de zonnekoning
Het recht blijft zeer lang verbrokkeld (verdrag speelt hier een rol in)
In DUI hebben ze vrij snel het romeins recht overgenomen
In FRA wouden ze anders zijn en gingen ze steunen op het gewoonterecht-> was een
bewuste keuze om zich af te zetten tegen de Duitsers
o Koning had lange tijd zwakke positie, met weinig legislatieve bevoegdheden wat
verbrokkeling versterkte
Vanaf de 13e eeuw krijgen de rechtbanken meer macht (“de Parlements”= de FRA rechtbanken
tijdens het ancien regime)
-> dit zijn koninklijke rechtbanken die namens de koning recht spraken
Parlement de Paris was een zeer grote koninklijke rechtbank en was bevoegd voor grote delen van
het rechtsgebied (= belangrijkse Franse rechtbank)
3
, bij conflict tussen 2 verschillende gebieden-> men keek in praktijk naar wat het PdP zei en dit
zorgde voor een eerste soort van unievorming
interpretatie van de verschillende ‘coutumes’ in het licht van de eigen ‘Coutume de Paris’
Die rechtbank ging dan het eigen recht toepassen waardoor iedereen het “recht van Parijs”
uiteindelijk toepaste
De samenstelling van het Parlement de Paris was ook belangrijk voor de rechtsvinding-> het bestond
uit advocaten (mensen die hiermee bezig waren= rechtspractici)
ze legden steeds een grotere nadruk op het praktische van de recht
In DUI was het recht niet gemaakt door practici maar door professoren aan universiteiten
17-18e eeuw: feodaliteit, maar sterke centralisatie (= ‘ancien régime’)
Er is geen zwakke vorst meer, hij heeft zelf besloten om wetten te schrijven waar iedereen naar
moest luisteren (= een ordonnance)
koning gezalf te Reims= gezag komt van boven
De zonnekoning (Lodewijk de 14e) zorgde ervoor dat de koningen elkaar als god op aarde zagen
Groot complot tussen kerk en staat-> koningen werden gezegeld door hogere figuren in de Franse
kerk
-> zagen zichzelf niet enkel als koning, maar ook als god en dat alles dat ze doen de wil van god is
Op het einde van de Ancien régime is de koning de enige en absolute macht-> “L’état, c’est moi”
alles is ondergeschikt aan de wil van de koning
wet= wil koning= goddelijke wil-> wel voortdurende spanning kerk vs. koning
de eerste codificaties begonnen plaats te vinden-> de mengelmoes werd gecodificeerd
o gewoonterecht is theoretisch ondergeschikt aan de wet
FRANSE REVOLUTIE: 1789 TOT 1958
Fransen hadden genoeg van het goddelijk en vorstelijk absolutisme-> vorst werd onthoofd en ze
namen een heel nieuwe staatsstructuur aan
sterke breuk met het recht zoals ze gekend was, breuk met het ancien régime
Paradigma van de macht van de vorst wordt “de macht van de natie”-> alles was de wil van de natie/
het volk
4
