ECONOMIE
Volledige cursussamenvatting
Op basis van de cursus van prof. W. Broekaert
Odisee Hogeschool
14 hoofdstukken — micro- en macro-economie
Cursussamenvatting Economie · pagina
,Inhoudsopgave
Hieronder een overzicht van de behandelde hoofdstukken. Druk in Word op Ctrl+klik op een titel om er
rechtstreeks naartoe te springen. Werkt de inhoudsopgave niet? Klik er met de rechtermuisknop op en
kies 'Veld bijwerken'.
Hoofdstuk 1 · Inleiding tot de economie......................................................................................................6
1.1 Wat is economie?.............................................................................................................................6
1.2 Welvaart, welzijn en opportuniteitskost...........................................................................................6
1.3 Moral hazard....................................................................................................................................7
1.4 Doelstellingen van de cursus............................................................................................................7
Hoofdstuk 2 · Het marktmechanisme..........................................................................................................8
2.1 De vraagcurve...................................................................................................................................8
2.1.1 Beweging op de curve versus verschuiving van de curve.........................................................8
2.1.2 Factoren die de vraagcurve doen verschuiven.........................................................................8
2.1.3 Complementen en substituten.................................................................................................8
2.2 De aanbodcurve................................................................................................................................9
2.2.1 Beweging op versus verschuiving van.......................................................................................9
2.2.2 Voorbeelden van kostenveranderingen...................................................................................9
2.3 Marktevenwicht................................................................................................................................9
2.3.1 Rekenvoorbeeld: evenwicht bepalen uit functies.....................................................................9
2.4 Verschuivingen van het marktevenwicht........................................................................................10
2.5 Prijselasticiteit................................................................................................................................10
2.5.1 Prijselasticiteit van de vraag...................................................................................................10
2.5.2 Toepassingen voor bedrijven en overheid..............................................................................10
2.5.3 Rekenvoorbeeld omzet en prijsverlaging................................................................................11
2.5.4 Prijselasticiteit van het aanbod...............................................................................................11
2.6 Overheidsingrijpen op de markt.....................................................................................................11
2.6.1 Indirecte belastingen (accijnzen)............................................................................................11
2.6.2 Subsidies.................................................................................................................................11
2.6.3 Minimumprijs.........................................................................................................................11
2.6.4 Maximumprijs.........................................................................................................................12
2.6.5 Rekenvoorbeeld minimumprijs...............................................................................................12
Hoofdstuk 3 · Consumentengedrag...........................................................................................................14
3.1 Nut maximaliseren..........................................................................................................................14
3.2 Wet van het dalend grensnut (Gossen)..........................................................................................14
3.3 Macro-economische factoren die de consumptie sturen...............................................................14
3.4 De positieve consumptiespiraal......................................................................................................15
Hoofdstuk 4 · Productie en kosten.............................................................................................................17
4.1 Productiefactoren...........................................................................................................................17
4.2 Verloop van de totale productie.....................................................................................................17
4.3 Kostensoorten................................................................................................................................17
4.3.1 Totale vaste kosten (TFK)........................................................................................................17
4.3.2 Totale variabele kosten (TVK).................................................................................................18
Cursussamenvatting Economie · pagina
, 4.3.3 Totale kosten (TK)...................................................................................................................18
4.4 Verloop van de kosten op korte termijn.........................................................................................18
4.5 Gemiddelde kosten.........................................................................................................................18
4.5.1 Voorbeeld: tabel met kosten invullen.....................................................................................19
Hoofdstuk 5 · Prijsvorming en marktvormen.............................................................................................21
5.1 Wat is een markt?...........................................................................................................................21
5.2 De vier marktvormen......................................................................................................................21
5.2.1 Monopolie..............................................................................................................................21
5.2.2 Oligopolie...............................................................................................................................21
5.2.3 Monopolistische concurrentie................................................................................................22
5.2.4 Volkomen (volledige) concurrentie.........................................................................................22
5.3 Winst en opbrengsten van de producent.......................................................................................22
5.4 Optimale productiegrootte.............................................................................................................22
5.5 Monopolie versus volledige concurrentie.......................................................................................23
5.6 Monopolistische concurrentie in detail..........................................................................................23
5.7 Prijsbeleid in België.........................................................................................................................23
Hoofdstuk 6 · Marktimperfecties en de rol van de overheid.....................................................................25
6.1 Wanneer faalt de markt?................................................................................................................25
6.2 Monopolie......................................................................................................................................25
6.3 Publieke goederen..........................................................................................................................25
6.3.1 Niet-rivaliteit...........................................................................................................................25
6.3.2 Niet-uitsluitbaarheid...............................................................................................................26
6.3.3 Voorbeelden en gevolgen.......................................................................................................26
6.4 Externe effecten.............................................................................................................................26
6.4.1 Negatieve externe effecten....................................................................................................26
6.4.2 Correctiemogelijkheden door de overheid.............................................................................26
6.4.3 Positieve externe effecten......................................................................................................26
6.5 Efficiëntie versus rechtvaardigheid.................................................................................................27
Hoofdstuk 7 · Het bruto binnenlands product (BBP).................................................................................28
7.1 Toegevoegde waarde.....................................................................................................................28
7.2 Drie manieren om economische activiteit te meten.......................................................................28
7.3 De economische kringloop.............................................................................................................29
7.3.1 Basis: gezinnen en bedrijven..................................................................................................29
7.3.2 De overheid in de kringloop....................................................................................................29
7.3.3 Het buitenland in de kringloop...............................................................................................29
7.4 BBP per capita in internationale context (2024).............................................................................30
7.5 Totaal BBP wereldwijd (2024).........................................................................................................30
7.6 Samenstelling van het Belgisch BBP (2023)....................................................................................30
7.6.1 Naar productiesector..............................................................................................................30
7.6.2 Naar bestedingscategorie.......................................................................................................31
7.7 BBP als welvaartsmaatstaf — voordelen en nadelen......................................................................31
7.7.1 Voordelen...............................................................................................................................31
7.7.2 Nadelen..................................................................................................................................31
7.8 Belangrijke nuanceringen...............................................................................................................32
7.8.1 Absoluut versus per capita.....................................................................................................32
7.8.2 Vergelijken over de tijd: nominaal versus reëel BBP...............................................................32
7.8.3 Economische groei..................................................................................................................32
Hoofdstuk 8 · Economische groei..............................................................................................................34
Cursussamenvatting Economie · pagina
, 8.1 Oorzaken van economische groei...................................................................................................34
8.2 Positieve gevolgen van groei..........................................................................................................34
8.3 Negatieve gevolgen van groei.........................................................................................................34
Hoofdstuk 9 · Inkomensverdeling en armoede..........................................................................................36
9.1 Sociale zekerheid en herverdeling..................................................................................................36
9.2 Armoede in cijfers...........................................................................................................................36
9.3 Inkomen versus vermogen.............................................................................................................36
9.4 Trends: vermogen veel ongelijker dan inkomen.............................................................................37
9.5 Oorzaken van ongelijkheid..............................................................................................................37
9.6 Rol van de overheid........................................................................................................................37
9.6.1 Institutionele hervormingen...................................................................................................37
9.6.2 Fiscaliteit en sociale zekerheid...............................................................................................38
Hoofdstuk 10 · Macro-evenwicht en conjunctuur.....................................................................................39
10.1 Conjunctuur..................................................................................................................................39
10.2 Indicatoren van economische activiteit........................................................................................39
10.2.1 De conjunctuurbarometer (Nationale Bank van België).......................................................39
10.2.2 Index van het consumentenvertrouwen...............................................................................39
10.3 Verklaringen voor conjunctuurschommelingen............................................................................40
10.3.1 Externe verklaringen.............................................................................................................40
10.3.2 De interne economische verklaring......................................................................................40
10.4 Hoe kan de overheid conjunctuurschommelingen dempen?.......................................................40
Hoofdstuk 11 · Consumptie, investeringen en het multiplicator-effect.....................................................42
11.1 Het multiplicator-effect: het idee.................................................................................................42
11.1.1 Numeriek voorbeeld stap voor stap.....................................................................................42
11.1.2 De multiplicator-formule......................................................................................................42
11.2 Wat versterkt of verzwakt de multiplicator?................................................................................43
11.2.1 Hoe hoger c, hoe sterker de multiplicator............................................................................43
11.2.2 Lekken: wat de multiplicator verzwakt.................................................................................43
11.2.3 Wat de multiplicator extra versterkt....................................................................................43
11.3 Werking in tegengestelde richting................................................................................................43
Hoofdstuk 12 · Budgettaire politiek en sociale zekerheid..........................................................................45
12.1 De rol van de overheid..................................................................................................................45
12.2 Overheidsuitgaven........................................................................................................................45
12.3 Overheidsontvangsten..................................................................................................................45
12.4 De begroting.................................................................................................................................46
12.5 Begrotingsbeleid: twee visies.......................................................................................................46
12.5.1 De klassieke opvatting..........................................................................................................46
12.5.2 De Keynesiaanse opvatting...................................................................................................46
12.5.3 Voor- en tegenargumenten..................................................................................................46
12.6 Hoe een begrotingsevenwicht bereiken?.....................................................................................46
12.6.1 Overheidsuitgaven verlagen.................................................................................................46
12.6.2 Belastingen verhogen...........................................................................................................47
12.7 Financieringssaldo en historische evolutie...................................................................................47
12.8 Overheidsschuld...........................................................................................................................47
12.8.1 Internationale vergelijking (overheidsschuld in % BBP, 2023)..............................................47
12.9 Sociale zekerheid..........................................................................................................................48
12.9.1 Uitgaven van de sociale zekerheid........................................................................................48
12.9.2 Financiële uitdaging: vergrijzing en ontgroening..................................................................48
Cursussamenvatting Economie · pagina