PUBLIEK PROCESRECHT
SAMENVATTING
,Inhoudsopgave
0. Inleiding .......................................................................................................................................................................... 3
1. Preventieve rechtsbescherming ..................................................................................................................................... 4
1.1. Inleiding ................................................................................................................................................................. 4
1.2. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur en de formele motiveringsplicht .................................................. 4
1.2.1. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur .............................................................................................. 4
1.2.2. Formele motiveringsplicht ............................................................................................................................ 4
2. Rechtsbescherming a posteriori ..................................................................................................................................... 5
2.1. Inleiding ................................................................................................................................................................. 5
2.2. Politieke rechtsbescherming ................................................................................................................................. 5
2.2.1. Politieke controle .......................................................................................................................................... 5
2.2.2. De ombudsman............................................................................................................................................. 5
2.3. Administratieve rechtsbescherming ...................................................................................................................... 8
2.3.1. Klachtrecht voor Vlaanderen ........................................................................................................................ 8
2.3.2. Administratief beroep ................................................................................................................................... 9
2.4. Jurisdictionele rechtsbescherming ...................................................................................................................... 12
2.4.1. Algemeen .................................................................................................................................................... 12
2.4.2. Grondwettelijke bevoegdheidsregeling ...................................................................................................... 12
2.4.3. Rechtsbescherming door de gewone rechter ............................................................................................. 13
2.4.4. Rechtsbescherming door administratieve rechtscolleges .......................................................................... 15
Pagina | 2
, 0. Inleiding
- Mens als sociaal wezen levend in een gemeenschap = doelmatig samenlevingsverband
→ Vereist vorm van gezag uitgeoefend door overheid, waaronder rechtsdwang
- Eigenrichting verboden
- Ontstaan van conflict: individuele vrijheid vs. overheidsgezag
- Gevolg: ontwikkeling van rechtstaat
- Rechtstaat: regime waarin gezagsdragers zijn gebonden door objectieve recht waarvan zij de toepassing moeten
verzekeren + macht van gezagsdragers beperkt door de individuele rechten van de burgers (↔ politiestaat)
→ Princeps legibus non solutus est = gebondenheid van de overheid aan het recht
- Toepassing in administratief recht: legaliteitsbeginsel
→ Gebondenheid van overheid
- Overheid gebonden door rechtsregels die door hogere overheden zijn vastgesteld
- Overheid gebonden elke algemeen verbindende rechtsregel opgelegd door een
overheid, incl. algemene rechtsbeginselen en gewoonterecht
→ Componenten
- Elk overheidsoptreden moet juridische grondslag hebben in Grondwet of (formele)
wet ≈ toegewezen karakter van bevoegdheden van overheid
- Respect voor hiërarchie der normen ≈ rechtmatigheidsbeginsel: handelingen van
overheid moeten overeenstemmen met elke rechtsregel van hogere rang, incl.
materiële wetten, gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen
- Vereist stelsel van rechtsbescherming – kwaliteit van rechtsstaat staat of valt met kwaliteit van
geboden rechtsbescherming
- Rechtsbescherming (preventief + repressief)
→ Visies op rechtsbescherming
- Beperkte visie: rechtsdwang uitgeoefend door overheid
→ Vele rechtsregels worden spontaan nageleefd
→ Nemo praecise cogi potest ad factum = rechter kan niet veroordelen tot gedwongen
uitvoering van verplichting om iets te doen (facere) of iets niet te doen (non-facere), zonder
dat wet hierin voorziet
- Bredere visie: aanwenden van allerlei technieken die erop gericht zijn te voorkomen dat rechten
worden geschonden en/of geschonden rechten te herstellen
→ Rechtsbescherming wegens bijzondere rechtspositie van overheid
- Drijfveer: behartigen van algemeen belang
- Instrument: eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling
→ Rechtvaardiging: eigen aard van de steller en aard van opdracht waarin
bestuurlijke rechtshandeling wordt gesteld (algemeen belang)
→ Verbindend: bestuurlijke rechtshandeling doet rechten en verplichtingen
ontstaan, zonder toestemming van betrokkene
→ Privilège de la décision exécutoire: onmiddellijk uitvoerbaarheid
- ≠ gedwongen tenuitvoerlegging in geval van weigering
→ Privilège du préalable: vermoeden van wettigheid
- Betrokkene moet zich tot rechter wenden in geval van onrechtmatige
bestuurlijke rechtshandeling (geen schorsende werking)
- Gevolg: bestuursgeschillen = geschillen tussen burger en bestuur of tussen besturen
onderling over handelingen die in beginsel uitgaan van administratieve overheid en
door het publiekrecht worden beheerst
→ Geëvolueerd volgens tendens van verschuiving nachtwakerstaat – verzorgingsstaat
- Technieken van rechtsbescherming
→ Politieke rechtsbescherming geboden door organen van de wetgevende macht
→ Administratieve rechtsbescherming geboden door bestuur zelf
→ Jurisdictionele rechtsbescherming geboden door rechters
→ Sanctie: rechtsherstel (repressief)
- Principe: rechtsherstel in natura
- Anders: schadevergoeding (pecuniair)
Pagina | 3
SAMENVATTING
,Inhoudsopgave
0. Inleiding .......................................................................................................................................................................... 3
1. Preventieve rechtsbescherming ..................................................................................................................................... 4
1.1. Inleiding ................................................................................................................................................................. 4
1.2. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur en de formele motiveringsplicht .................................................. 4
1.2.1. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur .............................................................................................. 4
1.2.2. Formele motiveringsplicht ............................................................................................................................ 4
2. Rechtsbescherming a posteriori ..................................................................................................................................... 5
2.1. Inleiding ................................................................................................................................................................. 5
2.2. Politieke rechtsbescherming ................................................................................................................................. 5
2.2.1. Politieke controle .......................................................................................................................................... 5
2.2.2. De ombudsman............................................................................................................................................. 5
2.3. Administratieve rechtsbescherming ...................................................................................................................... 8
2.3.1. Klachtrecht voor Vlaanderen ........................................................................................................................ 8
2.3.2. Administratief beroep ................................................................................................................................... 9
2.4. Jurisdictionele rechtsbescherming ...................................................................................................................... 12
2.4.1. Algemeen .................................................................................................................................................... 12
2.4.2. Grondwettelijke bevoegdheidsregeling ...................................................................................................... 12
2.4.3. Rechtsbescherming door de gewone rechter ............................................................................................. 13
2.4.4. Rechtsbescherming door administratieve rechtscolleges .......................................................................... 15
Pagina | 2
, 0. Inleiding
- Mens als sociaal wezen levend in een gemeenschap = doelmatig samenlevingsverband
→ Vereist vorm van gezag uitgeoefend door overheid, waaronder rechtsdwang
- Eigenrichting verboden
- Ontstaan van conflict: individuele vrijheid vs. overheidsgezag
- Gevolg: ontwikkeling van rechtstaat
- Rechtstaat: regime waarin gezagsdragers zijn gebonden door objectieve recht waarvan zij de toepassing moeten
verzekeren + macht van gezagsdragers beperkt door de individuele rechten van de burgers (↔ politiestaat)
→ Princeps legibus non solutus est = gebondenheid van de overheid aan het recht
- Toepassing in administratief recht: legaliteitsbeginsel
→ Gebondenheid van overheid
- Overheid gebonden door rechtsregels die door hogere overheden zijn vastgesteld
- Overheid gebonden elke algemeen verbindende rechtsregel opgelegd door een
overheid, incl. algemene rechtsbeginselen en gewoonterecht
→ Componenten
- Elk overheidsoptreden moet juridische grondslag hebben in Grondwet of (formele)
wet ≈ toegewezen karakter van bevoegdheden van overheid
- Respect voor hiërarchie der normen ≈ rechtmatigheidsbeginsel: handelingen van
overheid moeten overeenstemmen met elke rechtsregel van hogere rang, incl.
materiële wetten, gewoonterecht en algemene rechtsbeginselen
- Vereist stelsel van rechtsbescherming – kwaliteit van rechtsstaat staat of valt met kwaliteit van
geboden rechtsbescherming
- Rechtsbescherming (preventief + repressief)
→ Visies op rechtsbescherming
- Beperkte visie: rechtsdwang uitgeoefend door overheid
→ Vele rechtsregels worden spontaan nageleefd
→ Nemo praecise cogi potest ad factum = rechter kan niet veroordelen tot gedwongen
uitvoering van verplichting om iets te doen (facere) of iets niet te doen (non-facere), zonder
dat wet hierin voorziet
- Bredere visie: aanwenden van allerlei technieken die erop gericht zijn te voorkomen dat rechten
worden geschonden en/of geschonden rechten te herstellen
→ Rechtsbescherming wegens bijzondere rechtspositie van overheid
- Drijfveer: behartigen van algemeen belang
- Instrument: eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling
→ Rechtvaardiging: eigen aard van de steller en aard van opdracht waarin
bestuurlijke rechtshandeling wordt gesteld (algemeen belang)
→ Verbindend: bestuurlijke rechtshandeling doet rechten en verplichtingen
ontstaan, zonder toestemming van betrokkene
→ Privilège de la décision exécutoire: onmiddellijk uitvoerbaarheid
- ≠ gedwongen tenuitvoerlegging in geval van weigering
→ Privilège du préalable: vermoeden van wettigheid
- Betrokkene moet zich tot rechter wenden in geval van onrechtmatige
bestuurlijke rechtshandeling (geen schorsende werking)
- Gevolg: bestuursgeschillen = geschillen tussen burger en bestuur of tussen besturen
onderling over handelingen die in beginsel uitgaan van administratieve overheid en
door het publiekrecht worden beheerst
→ Geëvolueerd volgens tendens van verschuiving nachtwakerstaat – verzorgingsstaat
- Technieken van rechtsbescherming
→ Politieke rechtsbescherming geboden door organen van de wetgevende macht
→ Administratieve rechtsbescherming geboden door bestuur zelf
→ Jurisdictionele rechtsbescherming geboden door rechters
→ Sanctie: rechtsherstel (repressief)
- Principe: rechtsherstel in natura
- Anders: schadevergoeding (pecuniair)
Pagina | 3
