Zintuigen : algemeen
Inleiding
Sensorische receptoren
• Verzamelen van info binnen en buiten het lichaam
• Buiten: exteroreceptieve receptoren (bv. geur, licht, smaak, geluid…)
• Binnen: proprioreceptoren (bv. positie van gewrichten, zuurstof- en CO2 concentraties in
bloed)
• Fysische of chemische prikkel van binnen of buiten het lichaam → zenuwimpuls
• Elektrisch signaal: frequentie en patroon is karakteristiek voor waargenomen prikkel
o Snel adapterende receptoren: toestandsverandering: prikkel leidt tot snel
afnemende stroom van actiepotentialen
o Traag adapterende receptoren: blijvende toestand
• Signaal via sensorische neuronen naar CZS (afferente ZV)
Receptoren
Somatische en viscerale receptoren -> Tast en druk: huid
-> Warmte, koude en pijn: vrije zenuwuiteinden
-> Proprioreceptoren: spierspoelen, peeslichaampjes
van golgi: spier
Chemoreceptoren Reuk en smaak
Receptoren voor licht Oog
Receptoren voor geluid en evenwicht Gehoor- en evenwichtsorgaan
Reuk
Olfactorisch epitheel:
• Reukcellen:
o Bipolaire neuronen
o Kern meer basaal
o Sensorische cilia (zeer lang)
o Kunnen regenereren uit basale cellen (bv. na ontsteking)
• Dendrieten: vergroten receptoroppervlak -> genereren actiepotentialen
• Axonen: verzamelen in fila olfactoria
bipolaire neuronen:
OV = olfactorische vesikels
N = olfactorische cellen
b = basale lichaampjes
1
, Steuncellen
-> cilindrisch, brede apex, smalle basis
-> oppervlak: microvilli
-> celcontacten
Basale cellen
-> klein, rond tot kegelvormig
Olfactorisch epitheel = gecilieerd pseudomeerlagig cilindrisch epitheel
Ciliën
Steuncellen (ovale kern)
Bipolaire neuronen (ronde kern
Kernen van basale vervangcellen
Fila olfactoria
Kliertjes van Bauwman: secreet produceren dat
reukmoleculen worden weggewassen en zo
moleculaire receptoren vrijkrijgt om nieuwe
reukreceptoren te ontvangen (functie: uitwisselen
van de prikkel)
Fila olfactoria
Olfactorisch epitheel => axonen via fila olfactoria => tractus olfactorius => bulbus olfactorius
Smaak
=> wordt geregistreerd door smaakknoppen
Smaakcellen:
• staan in contact met zenuwvezel
• smaakcellen maken contact met buitenwereld d.m.v. smaakporus
• als cel gestimuleerd wordt om signaal door te sturen ->
neurotransmitters worden vrijgesteld uit cel -> binden op receptoren
van zenuwvezel -> depolarisatie in zenuwvezel -> impuls naar CZS
• Papillae circumvallatae
• Papillae fungiformes
• T.h.v. tong, zacht gehemelte, epiglottis
2
Inleiding
Sensorische receptoren
• Verzamelen van info binnen en buiten het lichaam
• Buiten: exteroreceptieve receptoren (bv. geur, licht, smaak, geluid…)
• Binnen: proprioreceptoren (bv. positie van gewrichten, zuurstof- en CO2 concentraties in
bloed)
• Fysische of chemische prikkel van binnen of buiten het lichaam → zenuwimpuls
• Elektrisch signaal: frequentie en patroon is karakteristiek voor waargenomen prikkel
o Snel adapterende receptoren: toestandsverandering: prikkel leidt tot snel
afnemende stroom van actiepotentialen
o Traag adapterende receptoren: blijvende toestand
• Signaal via sensorische neuronen naar CZS (afferente ZV)
Receptoren
Somatische en viscerale receptoren -> Tast en druk: huid
-> Warmte, koude en pijn: vrije zenuwuiteinden
-> Proprioreceptoren: spierspoelen, peeslichaampjes
van golgi: spier
Chemoreceptoren Reuk en smaak
Receptoren voor licht Oog
Receptoren voor geluid en evenwicht Gehoor- en evenwichtsorgaan
Reuk
Olfactorisch epitheel:
• Reukcellen:
o Bipolaire neuronen
o Kern meer basaal
o Sensorische cilia (zeer lang)
o Kunnen regenereren uit basale cellen (bv. na ontsteking)
• Dendrieten: vergroten receptoroppervlak -> genereren actiepotentialen
• Axonen: verzamelen in fila olfactoria
bipolaire neuronen:
OV = olfactorische vesikels
N = olfactorische cellen
b = basale lichaampjes
1
, Steuncellen
-> cilindrisch, brede apex, smalle basis
-> oppervlak: microvilli
-> celcontacten
Basale cellen
-> klein, rond tot kegelvormig
Olfactorisch epitheel = gecilieerd pseudomeerlagig cilindrisch epitheel
Ciliën
Steuncellen (ovale kern)
Bipolaire neuronen (ronde kern
Kernen van basale vervangcellen
Fila olfactoria
Kliertjes van Bauwman: secreet produceren dat
reukmoleculen worden weggewassen en zo
moleculaire receptoren vrijkrijgt om nieuwe
reukreceptoren te ontvangen (functie: uitwisselen
van de prikkel)
Fila olfactoria
Olfactorisch epitheel => axonen via fila olfactoria => tractus olfactorius => bulbus olfactorius
Smaak
=> wordt geregistreerd door smaakknoppen
Smaakcellen:
• staan in contact met zenuwvezel
• smaakcellen maken contact met buitenwereld d.m.v. smaakporus
• als cel gestimuleerd wordt om signaal door te sturen ->
neurotransmitters worden vrijgesteld uit cel -> binden op receptoren
van zenuwvezel -> depolarisatie in zenuwvezel -> impuls naar CZS
• Papillae circumvallatae
• Papillae fungiformes
• T.h.v. tong, zacht gehemelte, epiglottis
2
