Rechtsmethodologie – Test 2: Rechtspraak
1. Wat is rechtspraak?
1.1. Rechtspraak als formele bron v/h recht
Rechtspraak = formele, instrumentele en gezaghebbende bron van recht MOET (in
beginsel) officiële publicatie hebben
Art. 149 Gw.: elke gerechtelijke uitspraak moet openbaar worden bekengemaakt + in
strafzaken wordt de uitspraak gedaan in een openbare zitting
Instrumentele bron van recht OMDAT rechterlijke uitspraken neergeschreven
worden in vonnis, arrest of beschikking
1.2. Wat houdt rechtspraak in?
Rechtspraak = geheel aan vonnissen, arresten en beschikkingen die werden
uitgesproken door hoven en rechtbanken (de colleges die geschillen beslechten)
Vonnissen komen van rechtbanken
Arresten komen van hoven
Beschikkingen zijn bepaalde uitspraken v/d voorzitters v/d rechtscolleges of hun
kamers
! In tweede aanleg veranderen deze benamingen niet uitspraken van rechtbanken
in tweede aanleg blijven vonnissen
1.3. Rechtspraak als gezaghebbende bron van recht
Belangrijkst doel: in concreto geschillen beslechten tussen partijen (inter partes)
rechtspraak is in beginsel enkel bindend ten aanzien v/d partijen DUS is als bron enkel
gezaghebbend
Materiële wetten worden in abstracto uitgewerkt en gelden voor iedereen (erga
omnes)
1.3.1. Wat betekent gezaghebbend?
Als rechtscolleges op uniforme wijzen een uitspraak doen, kan je ervan uitgaan dat
het in de volgende situatie dezelfde uitspraak zal zijn (= vaste
rechtspraak/jurisprudentie op basis van precedenten)
! Rechters beoordelen gelijkaardige gevallen op gelijkaardige wijze door
vroegere rechtspraak te hanteren rechters mogen niet optreden als wetgever
(art. 6 Ger.W.)
Als uitspraak niet gevolgd wordt, blijft dat een alleenstaand precedent
Waarom worden precedenten de facto gevolgd?
Hiërarchische structuur v/d rechterlijke macht: rechter is niet van plan
zichzelf tegen te spreken + uitspraak kan in hoger beroep hervormd worden of
in cassatie worden verbroken
Samenhorigheidsgevoel van leden v/d rechterlijke macht: rechter gaat
niet zomaar andere rechter tegenspreken
Routine als gevolg van overbelasting v/h gerechtelijk apparaat
! In België bestaat principe van precedentenleer of stare decicis NIET hierbij zou
rechtspraak een bindend karakter hebben
1
,1.4. Uitzonderingen op gezaghebbend karakter van rechtspraak
Vernietigingsarresten van GwH en vernietigingsarresten van bepaalde administratieve
rechtscolleges (RvS afd. Bestuursrechtspraak) zijn erga omnes (NIET inter partes zoals
bij andere gerecht. uitspraken)
1.4.1. Vernietigingsarrest GwH
Alle rechtssubjecten zijn gebonden door uitspraak erga omnes karakter geldt enkel
bij vernietigingsarresten waarbij wet, decreet of ordonnantie geheel of gedeeltelijk
wordt vernietigd
! Zo’n arrest is voor iedereen van belang DAAROM gepubliceerd in rubriek
‘wetten, decreten, ordonnanties en verordeningen’ v/h BS
1.4.2. Vernietigingsarrest RvS afd. Bestuursrechtspraak
Erga omnes geldt enkel bij vernietigingsarrest waarbij administratieve
rechtshandeling wordt vernietigd wegens vormgebrek, machtsoverschrijding of
machtsafwending
Hebben gezag van gewijsde
1.5. Algemene beginselen die van belang zijn in rechtsmethodologie
Art. 148, eerste lid Gw.: alle zittingen zijn openbaar (tenzij dit gevaar levert voor
openbare orde of goede zeden
Art. 149 Gw.: om rechtszekerheid in stand te houden moet elk vonnis openbaar
gemaakt worden
In gerechtelijke uitspraak wordt uitdrukkelijk vermeld dat uitspraak wordt
gedaan in openbare terechtzitting
! Grondwet laat uitzonderingen toe wat betreft de openbaarheid van
zittingen NIET wat betreft openbaarheid van uitspraken
Art. 149 Gw.: ieder vonnis is met redenen bekleed motivering maakt integraal
deel uit van tekst v/d gerechtelijke uitspraak
Oude stijl
o Motiverend gedeelte: begint met ‘overwegende dat’ of ‘dat’ en eindigt
met ‘om deze redenen’ of ‘beslist’
o Dictum: begint met ‘om deze redenen’ passage die uitspraak bevat
Term beschikkend gedeelte wordt in België gebruikt om dictum aan
te duiden MAAR dit is geen standaard Nederlands
o Het dispositief: NIET verwarren met dictum geheel van artikelen
Nieuwe stijl
o Motiverend gedeelte: reden die rechter aangeeft vóór ‘om deze redenen’
is de motivering
GEEN moeilijke bijzinnen met ‘overwegende dat’ etc.
Meeste gerechtelijke uitspraken zijn vatbaar voor rechtsmiddelen (= bij wet ingesteld
middel om beslissing v/e rechten voor te leggen aan andere rechter om een
verschillende uitspraak te bekomen)
Er bestaat GEEN algemeen rechtsbeginsel dat stelt dat er altijd recht is op hoger
beroep (sommige beslissingen zijn namelijk niet vatbaar voor hoger broep)
2
, Gewone rechtsmiddelen: hoger beroep en verzet
Buitengewone rechtsmiddelen: voorziening in cassatie, derdenverzet, verzoek
tot herroeping van gewijsde en verhaal op rechter
1.6. Rechterlijke organisaties in België
1.6.1. Hoven en rechtbanken v/d rechterlijke macht
Piramidestructuur onderverdeeld in 4 niveaus
A. Nationaal niveau
B. Niveau v/h rechtsgebied (uitzondering Hof van Assisen = provinciaal niveau)
C. Niveau v/h gerechtelijke arrondissement
D. Kantonnale niveau
België is verdeeld in 5 rechtsgebieden (elk
heeft Hof van Beroep en Arbeidshof), 12
Hof van gerechtelijke arrondissementen en 187
Cassatie kantons
Hof
Hof van Arbeids van
Beroep -hof Ass.
Rechtban Onder- Arbeids- Arrondiss.
k van nemings rechtban rechtbank
I. eerste
Hof van Cassatie
rechtbank k
= hoogste rechtscollege v/d rechterlijke macht
aanleg
Vrederecht Politierechtba
3 kamers eerste kamer nk behandelt voorzieningen
burgerlijke zaken en
er
handelszaken, tweede kamer behandelt voorzieningen in criminele, correctionele en
politiezaken en derde kamer behandelt voorzieningen tegen beslissingen in laatste
aanleg gewezen door arbeidshoven en -rechtbanken
Iedere kamer heeft 2 afdelingen (Nederlandstalige en Franstalige afdeling) en
bestaan telkens uit 5 raadsheren
Taak: toezien of wet op eenvormige manier wordt toegepast bevoegd om bij arrest
uitspraak te doen over voorziening in cassatie
HvC verbreekt vonnis of arrest wanneer er schendig v/d wet of miskenning van
substantiële of op straffe van nietigheid voorgeschreven vormvoorwaarden,
worden vastgesteld
! HvC kijkt niet naar feiten zelf MAAR kijkt of rechtscollege wet goed heeft
toegepast (art. 147, tweede lid Gw.)
II. Hof van Assisen
Ingezet voor bepaalde misdaden, politieke misdrijven en drukpersmisdrijven met
uitzondering van drukpersmisdrijven door racisme of xenofobie ingegeven (art. 150
Gw.)
! Geen permanent rechtscollege + lekenrechters (= 12 juryleden) beslissen
over schuldvraag
3
1. Wat is rechtspraak?
1.1. Rechtspraak als formele bron v/h recht
Rechtspraak = formele, instrumentele en gezaghebbende bron van recht MOET (in
beginsel) officiële publicatie hebben
Art. 149 Gw.: elke gerechtelijke uitspraak moet openbaar worden bekengemaakt + in
strafzaken wordt de uitspraak gedaan in een openbare zitting
Instrumentele bron van recht OMDAT rechterlijke uitspraken neergeschreven
worden in vonnis, arrest of beschikking
1.2. Wat houdt rechtspraak in?
Rechtspraak = geheel aan vonnissen, arresten en beschikkingen die werden
uitgesproken door hoven en rechtbanken (de colleges die geschillen beslechten)
Vonnissen komen van rechtbanken
Arresten komen van hoven
Beschikkingen zijn bepaalde uitspraken v/d voorzitters v/d rechtscolleges of hun
kamers
! In tweede aanleg veranderen deze benamingen niet uitspraken van rechtbanken
in tweede aanleg blijven vonnissen
1.3. Rechtspraak als gezaghebbende bron van recht
Belangrijkst doel: in concreto geschillen beslechten tussen partijen (inter partes)
rechtspraak is in beginsel enkel bindend ten aanzien v/d partijen DUS is als bron enkel
gezaghebbend
Materiële wetten worden in abstracto uitgewerkt en gelden voor iedereen (erga
omnes)
1.3.1. Wat betekent gezaghebbend?
Als rechtscolleges op uniforme wijzen een uitspraak doen, kan je ervan uitgaan dat
het in de volgende situatie dezelfde uitspraak zal zijn (= vaste
rechtspraak/jurisprudentie op basis van precedenten)
! Rechters beoordelen gelijkaardige gevallen op gelijkaardige wijze door
vroegere rechtspraak te hanteren rechters mogen niet optreden als wetgever
(art. 6 Ger.W.)
Als uitspraak niet gevolgd wordt, blijft dat een alleenstaand precedent
Waarom worden precedenten de facto gevolgd?
Hiërarchische structuur v/d rechterlijke macht: rechter is niet van plan
zichzelf tegen te spreken + uitspraak kan in hoger beroep hervormd worden of
in cassatie worden verbroken
Samenhorigheidsgevoel van leden v/d rechterlijke macht: rechter gaat
niet zomaar andere rechter tegenspreken
Routine als gevolg van overbelasting v/h gerechtelijk apparaat
! In België bestaat principe van precedentenleer of stare decicis NIET hierbij zou
rechtspraak een bindend karakter hebben
1
,1.4. Uitzonderingen op gezaghebbend karakter van rechtspraak
Vernietigingsarresten van GwH en vernietigingsarresten van bepaalde administratieve
rechtscolleges (RvS afd. Bestuursrechtspraak) zijn erga omnes (NIET inter partes zoals
bij andere gerecht. uitspraken)
1.4.1. Vernietigingsarrest GwH
Alle rechtssubjecten zijn gebonden door uitspraak erga omnes karakter geldt enkel
bij vernietigingsarresten waarbij wet, decreet of ordonnantie geheel of gedeeltelijk
wordt vernietigd
! Zo’n arrest is voor iedereen van belang DAAROM gepubliceerd in rubriek
‘wetten, decreten, ordonnanties en verordeningen’ v/h BS
1.4.2. Vernietigingsarrest RvS afd. Bestuursrechtspraak
Erga omnes geldt enkel bij vernietigingsarrest waarbij administratieve
rechtshandeling wordt vernietigd wegens vormgebrek, machtsoverschrijding of
machtsafwending
Hebben gezag van gewijsde
1.5. Algemene beginselen die van belang zijn in rechtsmethodologie
Art. 148, eerste lid Gw.: alle zittingen zijn openbaar (tenzij dit gevaar levert voor
openbare orde of goede zeden
Art. 149 Gw.: om rechtszekerheid in stand te houden moet elk vonnis openbaar
gemaakt worden
In gerechtelijke uitspraak wordt uitdrukkelijk vermeld dat uitspraak wordt
gedaan in openbare terechtzitting
! Grondwet laat uitzonderingen toe wat betreft de openbaarheid van
zittingen NIET wat betreft openbaarheid van uitspraken
Art. 149 Gw.: ieder vonnis is met redenen bekleed motivering maakt integraal
deel uit van tekst v/d gerechtelijke uitspraak
Oude stijl
o Motiverend gedeelte: begint met ‘overwegende dat’ of ‘dat’ en eindigt
met ‘om deze redenen’ of ‘beslist’
o Dictum: begint met ‘om deze redenen’ passage die uitspraak bevat
Term beschikkend gedeelte wordt in België gebruikt om dictum aan
te duiden MAAR dit is geen standaard Nederlands
o Het dispositief: NIET verwarren met dictum geheel van artikelen
Nieuwe stijl
o Motiverend gedeelte: reden die rechter aangeeft vóór ‘om deze redenen’
is de motivering
GEEN moeilijke bijzinnen met ‘overwegende dat’ etc.
Meeste gerechtelijke uitspraken zijn vatbaar voor rechtsmiddelen (= bij wet ingesteld
middel om beslissing v/e rechten voor te leggen aan andere rechter om een
verschillende uitspraak te bekomen)
Er bestaat GEEN algemeen rechtsbeginsel dat stelt dat er altijd recht is op hoger
beroep (sommige beslissingen zijn namelijk niet vatbaar voor hoger broep)
2
, Gewone rechtsmiddelen: hoger beroep en verzet
Buitengewone rechtsmiddelen: voorziening in cassatie, derdenverzet, verzoek
tot herroeping van gewijsde en verhaal op rechter
1.6. Rechterlijke organisaties in België
1.6.1. Hoven en rechtbanken v/d rechterlijke macht
Piramidestructuur onderverdeeld in 4 niveaus
A. Nationaal niveau
B. Niveau v/h rechtsgebied (uitzondering Hof van Assisen = provinciaal niveau)
C. Niveau v/h gerechtelijke arrondissement
D. Kantonnale niveau
België is verdeeld in 5 rechtsgebieden (elk
heeft Hof van Beroep en Arbeidshof), 12
Hof van gerechtelijke arrondissementen en 187
Cassatie kantons
Hof
Hof van Arbeids van
Beroep -hof Ass.
Rechtban Onder- Arbeids- Arrondiss.
k van nemings rechtban rechtbank
I. eerste
Hof van Cassatie
rechtbank k
= hoogste rechtscollege v/d rechterlijke macht
aanleg
Vrederecht Politierechtba
3 kamers eerste kamer nk behandelt voorzieningen
burgerlijke zaken en
er
handelszaken, tweede kamer behandelt voorzieningen in criminele, correctionele en
politiezaken en derde kamer behandelt voorzieningen tegen beslissingen in laatste
aanleg gewezen door arbeidshoven en -rechtbanken
Iedere kamer heeft 2 afdelingen (Nederlandstalige en Franstalige afdeling) en
bestaan telkens uit 5 raadsheren
Taak: toezien of wet op eenvormige manier wordt toegepast bevoegd om bij arrest
uitspraak te doen over voorziening in cassatie
HvC verbreekt vonnis of arrest wanneer er schendig v/d wet of miskenning van
substantiële of op straffe van nietigheid voorgeschreven vormvoorwaarden,
worden vastgesteld
! HvC kijkt niet naar feiten zelf MAAR kijkt of rechtscollege wet goed heeft
toegepast (art. 147, tweede lid Gw.)
II. Hof van Assisen
Ingezet voor bepaalde misdaden, politieke misdrijven en drukpersmisdrijven met
uitzondering van drukpersmisdrijven door racisme of xenofobie ingegeven (art. 150
Gw.)
! Geen permanent rechtscollege + lekenrechters (= 12 juryleden) beslissen
over schuldvraag
3
