GRONDSLAGEN VAN DE PSYCHOLOGIE
INLEIDING
Wat we nu doen, is het resultaat van een voorgeschiedenis, die de basis van ons handelen vormt
- Geschiedkundige ontwikkelingen/grondslagen
- Veronderstellingen over hoe de werkelijkheid in elkaar zit en hoe die onderzocht kan worden
(conceptuele of filosofische grondslagen)
De wereld is sterk veranderd
- 200j geleden, Meeste mensen zeer arm en jong, geen verplicht onderwijs, meesten werkten op het
land, moeizaam reizen, meestal stil, kerkelijk…
- 50 jaar geleden: telefoons zaten vast aan muren, informatie opzoeken in een bibliotheek, geen
computers of internet
H1 | WAAR IS HET ALLEMAAL BEGONNEN?
1.1 | HET ONTSTAAN VAN HET GESCHRIFT
Beschikbaarheid van geschreven informatie is 1 v/d belangrijkste keerpunten in de geschiedenis
- Onderscheid prehistorie vs. historie
1.1.1 | DE VOORGELETTERDE CULTUUR
Eigenschappen van ongeletterde samenlevingen
- 1 Denken gericht op het oplossen van concrete, praktische problemen, niet op het begrijpen van
fenomenen (jagen, vissen, vuur maken)
o We weten hoe we moeten jagen enzo, maar onze vaardigheden zijn niet gebaseerd op dingen
gebruiken, maar op praktische problemen, regels.
o “know-how” z/theoretisch begrijpen
- 2 Vluchtigheid van kennis (2generaties)
o Kennis gaat maar 2 generaties mee, en gaat meestal over praktische vaardigheden
o Dingen niet opgeschreven, je hebt de kennis nog zolang die leven maar bij de derde generatie
is dit al weg
- 3 Mythes en verhalen over ontstaan met contradicties (ook animisme)
o Animisme = werking van de wereld en het universum uitleggen a.d.h.v. geesten met
mensachtige karakteristieken
o Term geïntroduceerd door Tylor, 1 v/d eerste antropologen. De term dient als onderscheid
tussen het denken van primitieve mensen vs. Wetenschappelijk denkende mensen in de
westerse wereld
In zijn visie keken primitieven naar de wereld als kinderen (gebruiken ook vaak
animisme voor niet-levende objecten)
o Lindberg: de mythes en verhalen versterken de waarden/attituden v/d gemeenschappen, ze
vervullen de nood die mensen hebben aan uitleg die zaken betekenis geven
Mythes ook voor bestrijding van ziektes
Veel contradicties tussen mythes, maar geen bewijs dat dit de ongeletterde culturen
hindert
Pas wanneer informatie werd opgeschreven worden patronen en inconsistenties
zichtbaar daarom is wetenschappelijk denken onmogelijk zonder geschreven
bronnen
1.1.2 | DE EERSTE SCHRIJFSYSTEMEN
1
,Op 2-4 plaatsen ontstaan
- Soemerie (3200-3400v.C), ontstaan in soemerie, huidige Iraq
o Omdat die relatieve eenvoudige taal had, die ook vaak hetzelfde klonk
o Ze begonnen tekeningen te gebruiken om klanken weer te geven – geschrift
o Ze willen de gesproken taal weergeven
o Invloed op Egypte
- Egypte (3200v.C)
- China (1200v.C)
o In China zijn er vaak oude tekeningen,
- Midden en Zuid-Amerika (-300v.C)
Oorspronkelijk gebruikt om bezittingen aan te duiden bij het opmaken van een inventaris
- Getal & teken
1.1.3 | KARAKTERISTIEKEN VAN SCHRIJFSYSTEMEN
Gebaseerd op 2 principes
- Pictogrammen: tekens die betekenissen voorstellen (persoon, dier, object)
- Fonogrammen: tekens die klanken voorstellen van de gesproken taal
- De Egyptische hiërogliefen konden bv. pas ontcijferd worden wanneer we erachter kwamen dat
meeste hiërogliefen gesproken lettergrepen voorstelden
o Deze fonogrammen werden gradueel vervangen door simpelere tekens die fonemen of
lettergrepen voorstelden
o Fonogrammen die fonemen voorstelden hebben tot het ontstaan van alfabetische
schrijfsystemen geleid
Feniciërs/phoenistisch alfabet = eerste systeem, vormde de basis voor het Arabisch,
Hebreeuws en Griekse alfabet
- Iedereen die chinees kan lezen, kan de tekst lezen dan nog gebruiken ze andere woorden, tekens
enzo. Dezelfde teken kan verschillende dingen zeggen teken logografisch schrift
Alfabetisch schrift letters geven klanken voor
Logografisch schrift tekens geven woorden voor
Schrijfsystemen die dichts bij pictogrammen bleven is het chinees, waar een logografisch systeem geld i.p.v.
een pictografisch systeem
- Logograaf: een teken dat een gesproken woord representeert, maar niet langer een fysieke gelijkenis
vertoont met de betekenis v/h woord
- Toch bestaat ook het chinees uit 2 tekens dat een relatie hebben met de betekenis v/h woord en die
meestal aanwijzingen geven naar de uitspraak v/h woord
Er waren klanken die niet een lettergreep vormden daarom gebruikten ze tekens voor klanken eerder dan
voor lettergrepen
2
,1.1.4 | GESCHRIFTEN ALS EEN EXTERN GEHEUGEN
Maakt een accumulatie van kennis mogelijk
- Bouwen op de kennis van anderen nieuwe denkers moeten niet alles opnieuw uitvinden, ze kunnen
het gewoon lezen.
- “Een dwerg op de schouders van reuzen”, zodanig dat we kunnen kennis accumuleren
o Maakt het mogelijk om tegenstrijdigheden te zien
Tegenstrijdigheden tussen mythes, los, maar als het geschreven is
- Kennis hoeft niet meer letterlijk onthouden te worden om ze door te geven (ritme en rijm minder
belangrijk)
- Latijn versvorm gemakkelijker om te onthouden
- Teksten geschreven om vanbuiten te leren
- Geschreven taal en bronnen minder nodig niet langer in versvorm
- Belangrijke voorwaarde voor wet. kennis
Socrates: tegen opschrijven kennis!!
- Voordeel dat je dingen kunt ophouden, maar Socrates wouw dit niet. Ze zullen hun geheugen
vergeten te oefenen.
- Maakt studenten lui (leren niets meer van buiten)
- Enige vorm van kennis is van buiten blokken
- ‘’ normaal gingen we deze info niet weten, maar ze zijn opgeschreven door zijn studen Plato?
o Opgeschreven dingen, maakt dat er meer informatie beschikbaar is
1.1.5 | DE LEZER
WIE KAN ER LEZEN, IMPACT VAN SPELLING, LEZEN ZONDER KRITISCH NA TE DENKEN
Geschreven teksten hebben enkel een impact als iemand het leest
- De lezer, lange tijd was dat beperkt in aantal (tot algemene leerplicht) voordien hoefde je niet naar
school
Sommige geschriften gemakkelijker dan andere
- Latijn van nu, is latijn dat uit elkaar is gehaald
- Griekse teksten en Latijnse teksten waren geschreven in scriptio continua doorlopend
o Pas later begonnen ze plaats tussen woorden te laten
o s.c. mompelend gelezen, of luidop
- Stillezen ontstaan toen woorden uit elkaar werden gehaald door manier hoe het opgeschreven
werd
Lezen gemakkelijkst in talen met een relatie tussen spelling en geluid (Spaans, Italiaans, Duits)
Kinderen Engeland 2j studeren voor lezen
Kinderen Spanje 6weken kunnen lezen Spaans is duidelijk welk letter voor welke klank staat
Lezers vroeger waren veel anders, studenten moesten eerst alles verstaan EXACT zoals het erop stond, ze
mochten het niet in vraag stellen
- Boeken wereldse wijsheid, en moest in originele vorm van generatie naar generatie gaan
- Scholastische methode = alles vanbuiten leren, zonder vragen
1.2 | DE ONTDEKKING VAN GETALLEN/NUMMERS
3
, 1.2.1 | DE GRENZEN VAN VISUELE PERCEPTIE EN DE SPECIALE STATUS VAN HET NUMMER VIJF
Ontstond veel vroeger dan geschrift (Ishango-beentje 22.000v.C) ze konden hier ook tot 3 tellen
- 1, 2 of 3 markeringen
Pasgeborene kinderen en dieren kunnen “tellen” tot drie, onderscheiden
- Proberen of het lukt subitisatie
- Door subitisatie kunnen getallen voorgesteld worden door streepjes tot ¾
- Sommige langer groepering (vijf= aantal vingers op een hand
Sommige nummers gaan snel over de limiet van onze perceptie, iedereen verstaat of begrijpt als er 1, 2 of 3
staan, maar hoe groter hoe moeilijker (I, II, III)
- IIIIIII en IIIIIIII is niet zinvol, ze kunnen 6 of 8 zijn, maar dit is moeilijk om te zien dus begonnen ze te
groeperen
- IIII II voor 7
- Basis 5
- Nummer 5is het eerste nummer die over het limiet visuele perceptie gaat
- Etruscan civilisatie Het basisnummer kreeg soms ook een ander symbool 5 = IIII = A (zonder streepj
in A) voor dat ze werden genomen door de romeinen
- Vergelijkbaar met romeinse cijferen
1.2.2 | HET GEVEN VAN NAMEN EN SYMBOLEN AAN NUMMERS
1-10, PROBLEMEN MET DE 11-19
Kleine getallen benoemen is al heel vroeg gebeurd.
- Namen getallen zegt hoe oud ze zijn
- Een zelfde klank in iedere taal
- Alle Indo- Europese talen hebben dezelfde grondwoorden voor cijfers (6000v.C)
- Getal 9 = nieuw – neuf lange tijd getallen tot 8 en meer dan 8 en, dan zeiden ze na 8 komt het
nieuwe, negen
- Basisnummer 10, dubbel van 5. In plaats van 11 (ten-one) (eleven)
Probleem met het benoemen van getallen boven 10
- Elf (one left), eentje over als je al je vingers geteld hebt
- Twaalf (two left)
- Manier om de nummers te representeren was om ze als combinatie van tientallen en en eenheden te
doen
- De onregelmatige cijferbenaming is zo niet in het chinees Chinese kinderen minder problemen met
het verstaan van de basis 10 system
Pas vanaf 20 duidelijke systeem tientallen – eenheden (vingers tellen
Soemerie: basis 12/60
- Met elkaar in concurrentie
- 12delig stelsel beter dan 10delig, daarom gebruiken we het voor het uur
o Deelbaar door 2,4,6,12
- 1uur = 50min, heel moeilijk om halfuur te zeggen, of kwart 12,5.
o DUS 12 is beter
1.2.3 | NUMMERS REPRESENTEREN DOOR
SYMBOLEN
4
INLEIDING
Wat we nu doen, is het resultaat van een voorgeschiedenis, die de basis van ons handelen vormt
- Geschiedkundige ontwikkelingen/grondslagen
- Veronderstellingen over hoe de werkelijkheid in elkaar zit en hoe die onderzocht kan worden
(conceptuele of filosofische grondslagen)
De wereld is sterk veranderd
- 200j geleden, Meeste mensen zeer arm en jong, geen verplicht onderwijs, meesten werkten op het
land, moeizaam reizen, meestal stil, kerkelijk…
- 50 jaar geleden: telefoons zaten vast aan muren, informatie opzoeken in een bibliotheek, geen
computers of internet
H1 | WAAR IS HET ALLEMAAL BEGONNEN?
1.1 | HET ONTSTAAN VAN HET GESCHRIFT
Beschikbaarheid van geschreven informatie is 1 v/d belangrijkste keerpunten in de geschiedenis
- Onderscheid prehistorie vs. historie
1.1.1 | DE VOORGELETTERDE CULTUUR
Eigenschappen van ongeletterde samenlevingen
- 1 Denken gericht op het oplossen van concrete, praktische problemen, niet op het begrijpen van
fenomenen (jagen, vissen, vuur maken)
o We weten hoe we moeten jagen enzo, maar onze vaardigheden zijn niet gebaseerd op dingen
gebruiken, maar op praktische problemen, regels.
o “know-how” z/theoretisch begrijpen
- 2 Vluchtigheid van kennis (2generaties)
o Kennis gaat maar 2 generaties mee, en gaat meestal over praktische vaardigheden
o Dingen niet opgeschreven, je hebt de kennis nog zolang die leven maar bij de derde generatie
is dit al weg
- 3 Mythes en verhalen over ontstaan met contradicties (ook animisme)
o Animisme = werking van de wereld en het universum uitleggen a.d.h.v. geesten met
mensachtige karakteristieken
o Term geïntroduceerd door Tylor, 1 v/d eerste antropologen. De term dient als onderscheid
tussen het denken van primitieve mensen vs. Wetenschappelijk denkende mensen in de
westerse wereld
In zijn visie keken primitieven naar de wereld als kinderen (gebruiken ook vaak
animisme voor niet-levende objecten)
o Lindberg: de mythes en verhalen versterken de waarden/attituden v/d gemeenschappen, ze
vervullen de nood die mensen hebben aan uitleg die zaken betekenis geven
Mythes ook voor bestrijding van ziektes
Veel contradicties tussen mythes, maar geen bewijs dat dit de ongeletterde culturen
hindert
Pas wanneer informatie werd opgeschreven worden patronen en inconsistenties
zichtbaar daarom is wetenschappelijk denken onmogelijk zonder geschreven
bronnen
1.1.2 | DE EERSTE SCHRIJFSYSTEMEN
1
,Op 2-4 plaatsen ontstaan
- Soemerie (3200-3400v.C), ontstaan in soemerie, huidige Iraq
o Omdat die relatieve eenvoudige taal had, die ook vaak hetzelfde klonk
o Ze begonnen tekeningen te gebruiken om klanken weer te geven – geschrift
o Ze willen de gesproken taal weergeven
o Invloed op Egypte
- Egypte (3200v.C)
- China (1200v.C)
o In China zijn er vaak oude tekeningen,
- Midden en Zuid-Amerika (-300v.C)
Oorspronkelijk gebruikt om bezittingen aan te duiden bij het opmaken van een inventaris
- Getal & teken
1.1.3 | KARAKTERISTIEKEN VAN SCHRIJFSYSTEMEN
Gebaseerd op 2 principes
- Pictogrammen: tekens die betekenissen voorstellen (persoon, dier, object)
- Fonogrammen: tekens die klanken voorstellen van de gesproken taal
- De Egyptische hiërogliefen konden bv. pas ontcijferd worden wanneer we erachter kwamen dat
meeste hiërogliefen gesproken lettergrepen voorstelden
o Deze fonogrammen werden gradueel vervangen door simpelere tekens die fonemen of
lettergrepen voorstelden
o Fonogrammen die fonemen voorstelden hebben tot het ontstaan van alfabetische
schrijfsystemen geleid
Feniciërs/phoenistisch alfabet = eerste systeem, vormde de basis voor het Arabisch,
Hebreeuws en Griekse alfabet
- Iedereen die chinees kan lezen, kan de tekst lezen dan nog gebruiken ze andere woorden, tekens
enzo. Dezelfde teken kan verschillende dingen zeggen teken logografisch schrift
Alfabetisch schrift letters geven klanken voor
Logografisch schrift tekens geven woorden voor
Schrijfsystemen die dichts bij pictogrammen bleven is het chinees, waar een logografisch systeem geld i.p.v.
een pictografisch systeem
- Logograaf: een teken dat een gesproken woord representeert, maar niet langer een fysieke gelijkenis
vertoont met de betekenis v/h woord
- Toch bestaat ook het chinees uit 2 tekens dat een relatie hebben met de betekenis v/h woord en die
meestal aanwijzingen geven naar de uitspraak v/h woord
Er waren klanken die niet een lettergreep vormden daarom gebruikten ze tekens voor klanken eerder dan
voor lettergrepen
2
,1.1.4 | GESCHRIFTEN ALS EEN EXTERN GEHEUGEN
Maakt een accumulatie van kennis mogelijk
- Bouwen op de kennis van anderen nieuwe denkers moeten niet alles opnieuw uitvinden, ze kunnen
het gewoon lezen.
- “Een dwerg op de schouders van reuzen”, zodanig dat we kunnen kennis accumuleren
o Maakt het mogelijk om tegenstrijdigheden te zien
Tegenstrijdigheden tussen mythes, los, maar als het geschreven is
- Kennis hoeft niet meer letterlijk onthouden te worden om ze door te geven (ritme en rijm minder
belangrijk)
- Latijn versvorm gemakkelijker om te onthouden
- Teksten geschreven om vanbuiten te leren
- Geschreven taal en bronnen minder nodig niet langer in versvorm
- Belangrijke voorwaarde voor wet. kennis
Socrates: tegen opschrijven kennis!!
- Voordeel dat je dingen kunt ophouden, maar Socrates wouw dit niet. Ze zullen hun geheugen
vergeten te oefenen.
- Maakt studenten lui (leren niets meer van buiten)
- Enige vorm van kennis is van buiten blokken
- ‘’ normaal gingen we deze info niet weten, maar ze zijn opgeschreven door zijn studen Plato?
o Opgeschreven dingen, maakt dat er meer informatie beschikbaar is
1.1.5 | DE LEZER
WIE KAN ER LEZEN, IMPACT VAN SPELLING, LEZEN ZONDER KRITISCH NA TE DENKEN
Geschreven teksten hebben enkel een impact als iemand het leest
- De lezer, lange tijd was dat beperkt in aantal (tot algemene leerplicht) voordien hoefde je niet naar
school
Sommige geschriften gemakkelijker dan andere
- Latijn van nu, is latijn dat uit elkaar is gehaald
- Griekse teksten en Latijnse teksten waren geschreven in scriptio continua doorlopend
o Pas later begonnen ze plaats tussen woorden te laten
o s.c. mompelend gelezen, of luidop
- Stillezen ontstaan toen woorden uit elkaar werden gehaald door manier hoe het opgeschreven
werd
Lezen gemakkelijkst in talen met een relatie tussen spelling en geluid (Spaans, Italiaans, Duits)
Kinderen Engeland 2j studeren voor lezen
Kinderen Spanje 6weken kunnen lezen Spaans is duidelijk welk letter voor welke klank staat
Lezers vroeger waren veel anders, studenten moesten eerst alles verstaan EXACT zoals het erop stond, ze
mochten het niet in vraag stellen
- Boeken wereldse wijsheid, en moest in originele vorm van generatie naar generatie gaan
- Scholastische methode = alles vanbuiten leren, zonder vragen
1.2 | DE ONTDEKKING VAN GETALLEN/NUMMERS
3
, 1.2.1 | DE GRENZEN VAN VISUELE PERCEPTIE EN DE SPECIALE STATUS VAN HET NUMMER VIJF
Ontstond veel vroeger dan geschrift (Ishango-beentje 22.000v.C) ze konden hier ook tot 3 tellen
- 1, 2 of 3 markeringen
Pasgeborene kinderen en dieren kunnen “tellen” tot drie, onderscheiden
- Proberen of het lukt subitisatie
- Door subitisatie kunnen getallen voorgesteld worden door streepjes tot ¾
- Sommige langer groepering (vijf= aantal vingers op een hand
Sommige nummers gaan snel over de limiet van onze perceptie, iedereen verstaat of begrijpt als er 1, 2 of 3
staan, maar hoe groter hoe moeilijker (I, II, III)
- IIIIIII en IIIIIIII is niet zinvol, ze kunnen 6 of 8 zijn, maar dit is moeilijk om te zien dus begonnen ze te
groeperen
- IIII II voor 7
- Basis 5
- Nummer 5is het eerste nummer die over het limiet visuele perceptie gaat
- Etruscan civilisatie Het basisnummer kreeg soms ook een ander symbool 5 = IIII = A (zonder streepj
in A) voor dat ze werden genomen door de romeinen
- Vergelijkbaar met romeinse cijferen
1.2.2 | HET GEVEN VAN NAMEN EN SYMBOLEN AAN NUMMERS
1-10, PROBLEMEN MET DE 11-19
Kleine getallen benoemen is al heel vroeg gebeurd.
- Namen getallen zegt hoe oud ze zijn
- Een zelfde klank in iedere taal
- Alle Indo- Europese talen hebben dezelfde grondwoorden voor cijfers (6000v.C)
- Getal 9 = nieuw – neuf lange tijd getallen tot 8 en meer dan 8 en, dan zeiden ze na 8 komt het
nieuwe, negen
- Basisnummer 10, dubbel van 5. In plaats van 11 (ten-one) (eleven)
Probleem met het benoemen van getallen boven 10
- Elf (one left), eentje over als je al je vingers geteld hebt
- Twaalf (two left)
- Manier om de nummers te representeren was om ze als combinatie van tientallen en en eenheden te
doen
- De onregelmatige cijferbenaming is zo niet in het chinees Chinese kinderen minder problemen met
het verstaan van de basis 10 system
Pas vanaf 20 duidelijke systeem tientallen – eenheden (vingers tellen
Soemerie: basis 12/60
- Met elkaar in concurrentie
- 12delig stelsel beter dan 10delig, daarom gebruiken we het voor het uur
o Deelbaar door 2,4,6,12
- 1uur = 50min, heel moeilijk om halfuur te zeggen, of kwart 12,5.
o DUS 12 is beter
1.2.3 | NUMMERS REPRESENTEREN DOOR
SYMBOLEN
4
