Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 - Introductiecollege 2
Hoorcollege 2 - Wetenschapsfilosofie 7
Hoorcollege 3 - Demarcatie: wat is wetenschappelijk en wat niet? 13
Hoorcollege 4 - Testgebruik in onderzoek en praktijk 18
Hoorcollege 5 - Maatschappij en Wetenschapscommunicatie 26
Hoorcollege 6 - de Toekomst 33
Hoorcollege 7 - Betrouwbaarheid en validiteit 36
Hoorcollege 8 - Factoranalyse 43
Hoorcollege 9 - Itemanalyse en transformaties 49
Hoorcollege 10 - Signaal-detectie theorie 57
Hoorcollege 11 - Item-responstheorie 65
,Hoorcollege 1 - Introductiecollege
Een psycholoog houdt zich bezig met het mensen gedrag (denken, doen en voelen) op verschillende
niveaus, van verschillende mensen, in verschillende contexten
De kennis en perspectief van een psycholoog zijn gebaseerd op psychologische wetenschap
● Die wetenschappelijke regels kent
● Die bedreven wordt in een wetenschapssysteem
En deze psychologische wetenschap staat in de maatschappij
● Die een beeld en verwachtingen heeft van de psychologie en de
(psychologische) wetenschap
Dus: psychologie → maatschappij → wetenschap in een snel veranderende
wereld
Er is sprake van een ‘Infodemic': we worden overspoeld met informatie zonder dat je er naar op zoek bent
● Je komt wonderlijke theorieën en therapieën tegen, maar zijn deze wel op literatuur gebaseerd?
● Sociale media: we krijgen heel veel informatie op social media om een bepaalde diagnose te
stellen bij jezelf (“self diagnosing”)
● En soms lastig te onderscheiden wat wetenschappelijk onderbouwd is en wat niet
→ Er ligt dus een grote uitdaging voor ons om het terrein van de wetenschappelijke psychologie goed en
zorgvuldig te bewaken
Maar de psychologische wetenschap heeft het niet zo makkelijk:
● Replicatiecrisis: heel veel evidentie voor theorieën verloren omdat bij replicatie niet dezelfde
uitkomsten gevonden werden (vooral in de sociale psychologie)
● Polarisatie: polariserende trend in de samenleving, helemaal eens of helemaal niet eens
○ Als wetenschapper heb je de rol om een beetje in het midden te staan, maar het wordt
steeds lastiger om een plek in het midden te vinden en mensen naar je te laten luisteren
● Daling in vertrouwen in de wetenschap
○ Dit heeft consequenties: we hebben nu een dalende vaccinatiegraad voor allerlei ziektes,
omdat mensen minder vertrouwen in de wetenschap hebben → stijging van kinkhoest en
mazelen etc
Psychologie is een beetje van iedereen en is overal
● Veel schemergebieden schuren aan tegen de psychologie
● Titels als behandelaar, therapeut en coach zijn onbeschermde titels → iedereen mag zichzelf zo
noemen
● Psychologische processen spelen een belangrijke rol
● En wetenschap is niet zo simpel als we zouden willen → het is complex
○ De wetenschap heeft ons enorm veel gebracht
○ Bewijzen zijn niet sluitend
○ Maar de mens is ook heel complex
,Kritisch denken
● Twijfel is een kracht, geen zwakte
● Wetenschap heeft ons veel gebracht, maar het systeem
eromheen is niet het beste
Een aantal pijlers zijn belangrijk
Wetenschap betreft waarheidsvinding en vraagt om objectiviteit
Bias: een systematische vertekening die een objectieve interpretatie van de realiteit in de weg staat en
een vooroordeel of vooringenomenheid die de perceptie kleurt
Op 3 gebieden staat bias ons in de psychologie in de weg
● Persoonlijke biases: die ons als mens, psycholoog en onderzoeker in de weg staan om objectief
waar te nemen
● Bias in de onderzoeksmethode: die invloed hebben op de methode en middelen waarmee we
iets objectief onderzoeken
● Systemische biases: die de objectiviteit van het wetenschapssysteem beïnvloeden
Persoonlijke bias
Wij mensen zijn subjectieve wezens, er zit subjectiviteit in onze individuele waarneming van de wereld
● We bevinden ons in andere omgevingen
● We hebben een andere emotionele staat
● Andere ervaringen maken dat we op andere zaken letten in situaties
● We hebben soms een ander begrip van hetgeen we waarnemen
, Confirmation bias: als je al een geloof hebt over hoe iets zit, dan zie je vooral het bewijs dat onze ideeën
bevestigt en we negeren/zijn kritisch op bewijs die het tegenspreekt
Hindsight bias: achteraf een ander idee hebben over iets “zie je wel!”
Overconfidence bias: wanneer je je eigen kunnen overschat, niet meer
twijfelen aan jezelf en niet meer kritische vragen stellen
Bias blind spot: mensen die geloven dat zij niet gevoelig zijn voor bias, zijn er
juist wel gevoelig voor
Nut van biases:
● Mentale shortcuts bij problemen oplossen → sneller problemen oplossen
● Een coherente werkelijkheid is cognitief minder belastend
● Sneller beslissysteem als gevaar dreigt “better safe than sorry” → ongevoelig voor kansen
Een onderzoeker heeft vaak (onbewust!) persoonlijk belang bij…. → Onderzoeker staat er nooit helemaal
objectief in
● Het vinden van duidelijke en spannende onderzoeksresultaten
● Ondersteuning vinden voor een eigen theorie waar hij/zij erg op gesteld is
● Een rivaliserende theorie ontkrachten met onderzoeksresultaten
Onderzoekers proberen zo systematisch mogelijk te werk te gaan
Maar in het proces van wetenschap bedrijven kunnen de uitkomsten toch vertekend raken
Verschillende stappen in een proces
● Lezen van de literatuur
● Een studie opzetten
● Data verzamelen
● Analyseren van resultaten
● Interpreteren bevindingen
● Keuze voor publicatie
→ In alle stappen kan er iets fout gaan waardoor uitkomsten toch vertekend raken
Bias in onderzoeksmethode (van onderzoeksvraag naar data)
In de opzet van het onderzoek…
Hoorcollege 1 - Introductiecollege 2
Hoorcollege 2 - Wetenschapsfilosofie 7
Hoorcollege 3 - Demarcatie: wat is wetenschappelijk en wat niet? 13
Hoorcollege 4 - Testgebruik in onderzoek en praktijk 18
Hoorcollege 5 - Maatschappij en Wetenschapscommunicatie 26
Hoorcollege 6 - de Toekomst 33
Hoorcollege 7 - Betrouwbaarheid en validiteit 36
Hoorcollege 8 - Factoranalyse 43
Hoorcollege 9 - Itemanalyse en transformaties 49
Hoorcollege 10 - Signaal-detectie theorie 57
Hoorcollege 11 - Item-responstheorie 65
,Hoorcollege 1 - Introductiecollege
Een psycholoog houdt zich bezig met het mensen gedrag (denken, doen en voelen) op verschillende
niveaus, van verschillende mensen, in verschillende contexten
De kennis en perspectief van een psycholoog zijn gebaseerd op psychologische wetenschap
● Die wetenschappelijke regels kent
● Die bedreven wordt in een wetenschapssysteem
En deze psychologische wetenschap staat in de maatschappij
● Die een beeld en verwachtingen heeft van de psychologie en de
(psychologische) wetenschap
Dus: psychologie → maatschappij → wetenschap in een snel veranderende
wereld
Er is sprake van een ‘Infodemic': we worden overspoeld met informatie zonder dat je er naar op zoek bent
● Je komt wonderlijke theorieën en therapieën tegen, maar zijn deze wel op literatuur gebaseerd?
● Sociale media: we krijgen heel veel informatie op social media om een bepaalde diagnose te
stellen bij jezelf (“self diagnosing”)
● En soms lastig te onderscheiden wat wetenschappelijk onderbouwd is en wat niet
→ Er ligt dus een grote uitdaging voor ons om het terrein van de wetenschappelijke psychologie goed en
zorgvuldig te bewaken
Maar de psychologische wetenschap heeft het niet zo makkelijk:
● Replicatiecrisis: heel veel evidentie voor theorieën verloren omdat bij replicatie niet dezelfde
uitkomsten gevonden werden (vooral in de sociale psychologie)
● Polarisatie: polariserende trend in de samenleving, helemaal eens of helemaal niet eens
○ Als wetenschapper heb je de rol om een beetje in het midden te staan, maar het wordt
steeds lastiger om een plek in het midden te vinden en mensen naar je te laten luisteren
● Daling in vertrouwen in de wetenschap
○ Dit heeft consequenties: we hebben nu een dalende vaccinatiegraad voor allerlei ziektes,
omdat mensen minder vertrouwen in de wetenschap hebben → stijging van kinkhoest en
mazelen etc
Psychologie is een beetje van iedereen en is overal
● Veel schemergebieden schuren aan tegen de psychologie
● Titels als behandelaar, therapeut en coach zijn onbeschermde titels → iedereen mag zichzelf zo
noemen
● Psychologische processen spelen een belangrijke rol
● En wetenschap is niet zo simpel als we zouden willen → het is complex
○ De wetenschap heeft ons enorm veel gebracht
○ Bewijzen zijn niet sluitend
○ Maar de mens is ook heel complex
,Kritisch denken
● Twijfel is een kracht, geen zwakte
● Wetenschap heeft ons veel gebracht, maar het systeem
eromheen is niet het beste
Een aantal pijlers zijn belangrijk
Wetenschap betreft waarheidsvinding en vraagt om objectiviteit
Bias: een systematische vertekening die een objectieve interpretatie van de realiteit in de weg staat en
een vooroordeel of vooringenomenheid die de perceptie kleurt
Op 3 gebieden staat bias ons in de psychologie in de weg
● Persoonlijke biases: die ons als mens, psycholoog en onderzoeker in de weg staan om objectief
waar te nemen
● Bias in de onderzoeksmethode: die invloed hebben op de methode en middelen waarmee we
iets objectief onderzoeken
● Systemische biases: die de objectiviteit van het wetenschapssysteem beïnvloeden
Persoonlijke bias
Wij mensen zijn subjectieve wezens, er zit subjectiviteit in onze individuele waarneming van de wereld
● We bevinden ons in andere omgevingen
● We hebben een andere emotionele staat
● Andere ervaringen maken dat we op andere zaken letten in situaties
● We hebben soms een ander begrip van hetgeen we waarnemen
, Confirmation bias: als je al een geloof hebt over hoe iets zit, dan zie je vooral het bewijs dat onze ideeën
bevestigt en we negeren/zijn kritisch op bewijs die het tegenspreekt
Hindsight bias: achteraf een ander idee hebben over iets “zie je wel!”
Overconfidence bias: wanneer je je eigen kunnen overschat, niet meer
twijfelen aan jezelf en niet meer kritische vragen stellen
Bias blind spot: mensen die geloven dat zij niet gevoelig zijn voor bias, zijn er
juist wel gevoelig voor
Nut van biases:
● Mentale shortcuts bij problemen oplossen → sneller problemen oplossen
● Een coherente werkelijkheid is cognitief minder belastend
● Sneller beslissysteem als gevaar dreigt “better safe than sorry” → ongevoelig voor kansen
Een onderzoeker heeft vaak (onbewust!) persoonlijk belang bij…. → Onderzoeker staat er nooit helemaal
objectief in
● Het vinden van duidelijke en spannende onderzoeksresultaten
● Ondersteuning vinden voor een eigen theorie waar hij/zij erg op gesteld is
● Een rivaliserende theorie ontkrachten met onderzoeksresultaten
Onderzoekers proberen zo systematisch mogelijk te werk te gaan
Maar in het proces van wetenschap bedrijven kunnen de uitkomsten toch vertekend raken
Verschillende stappen in een proces
● Lezen van de literatuur
● Een studie opzetten
● Data verzamelen
● Analyseren van resultaten
● Interpreteren bevindingen
● Keuze voor publicatie
→ In alle stappen kan er iets fout gaan waardoor uitkomsten toch vertekend raken
Bias in onderzoeksmethode (van onderzoeksvraag naar data)
In de opzet van het onderzoek…
