JEUGDCRIMINOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
INTRODUCTIE .............................................................................................................................. 4
NAAR EEN NIEUWE ‘STAAT VAN DE JEUGD’ .................................................................................... 5
staat van de jeugd ............................................................................................................................5
tussen continuïteit en actualiteit....................................................................................................5
JOP- monitor 2023 ........................................................................................................................6
respons ........................................................................................................................................6
wie zijn de jongeren uit de JOP-monitor 2023 ..................................................................................6
school en werk .................................................................................................................................7
schoolbeleving: een klassiek JOP-thema ........................................................................................7
wie voelt zich meer uitgesloten? ....................................................................................................7
responsiviteit ................................................................................................................................7
Wie ervaart de leerkrachten en school als minder responsief? .........................................................8
bijbaantjes ...................................................................................................................................8
vrije tijd en media .............................................................................................................................8
Vrije tijd: klassiek jop-thema met nieuwe twist ................................................................................8
jongeren en media ........................................................................................................................9
jongeren en hun vrijwillig engagement ...............................................................................................9
jongeren en engagement ...............................................................................................................9
jongeren en politiek ..........................................................................................................................9
politieke interesse ........................................................................................................................9
socio-politieke opvattingen ......................................................................................................... 10
politieke gedrag en activiteiten .................................................................................................... 10
welbevinden en mentale gezondheid ............................................................................................... 10
JONGEREN IN EN MET PROBLEMEN IN CIJFERS ( DEEL 1) ...............................................................12
cijfers en statistieken ...................................................................................................................... 12
inleiding ..................................................................................................................................... 12
Officiële statistieken ....................................................................................................................... 12
politiestatistieken tem 2023 ........................................................................................................ 13
jeugdparketten ........................................................................................................................... 15
buitenland? blik op nederland ..................................................................................................... 16
self-report onderzoek .................................................................................................................. 16
voorlopige conclusie ...................................................................................................................... 18
GASTCOLLEGE ELLEN VAN DAEL ..................................................................................................18
1
, DE OFFICIELE STATISTIEKEN VAN DE JEUGDPARKETTEN .................................................................. 18
situering: Het openbaar minesterie en statistieken ........................................................................... 18
Het bureau statistische analyse van het OM ................................................................................. 18
statistieken van de jeugdparketten: instroomcijfers 2014-2023 ......................................................... 19
methodologie ............................................................................................................................. 19
evolutie van de instroom jeugdbeschermingszaken ...................................................................... 19
conclusies ..................................................................................................................................... 23
JONGEREN IN EN MET PROBLEMEN IN CIJFERD (DEEL 2) ................................................................23
cijfers en statistieken ...................................................................................................................... 23
conclusie ................................................................................................................................... 24
VERKLARINGEN VOOR JEUGDCRIMINALITEIT: MICRO-MACRO-MESO (deel 1) ................................25
continuüm tussen normaal en afwijkend traject ............................................................................... 26
zuigenlingenleeftijd (0-1): ............................................................................................................ 26
peuterleeftijd (1-3): ..................................................................................................................... 26
kleuterleeftijd (3-6)...................................................................................................................... 27
lage schoolleeftijd ( 6-12j) ........................................................................................................... 27
adolescentie (12-18) ................................................................................................................... 27
vroeger beïnvloedt later .................................................................................................................. 28
risico en bescherming ................................................................................................................. 28
kwetsbaarheid en weerbaarheid .................................................................................................. 29
ontwikkelingstrajecten ................................................................................................................ 30
conclusie ...................................................................................................................................... 31
VERKLARINGEN VOOR JEUGDCRIMINALITEIT: MICRO-MACRO-MESO ...........................................32
klassieke verklaringen voor jeugddelinquentie ................................................................................. 32
socio-biologische theorieën ........................................................................................................ 32
sociaal-psychologische theorieën ............................................................................................... 32
sociologische, socioculturele en ecologische theorieën................................................................ 34
klassieke verklaringen voor (jeugd)delinquentie ............................................................................... 35
Historisch krachtlijnen en actuele ontwikkelingen ........................................................................ 35
epiloog .......................................................................................................................................... 36
SAT : situational action theory ...................................................................................................... 36
Theorie van de maatschappelijke kwetsbaarheid .......................................................................... 37
JEUGDRECHTMODELLEN .............................................................................................................39
Jeugdrechtmodellen in theorie ........................................................................................................ 39
1)Beschermingsmodel ................................................................................................................ 39
2)Strafmodel .............................................................................................................................. 40
3) Herstelmodel .......................................................................................................................... 40
2
, 4) Sanctiemodel.......................................................................................................................... 40
5) Risicomanagementmodel ........................................................................................................ 40
Jeugdrechtmodellen in wetgeving .................................................................................................... 42
INTERVENTIES BIJ JEUGDCRIMINALITEIT DEEL 1 ...........................................................................44
Wat werkt? ..................................................................................................................................... 44
Wat weten we wel over ‘wat werkt?’ ............................................................................................. 45
En …. wat werkt niet? .................................................................................................................. 46
INTERVENTIES BIJ JEUGDCRIMINALITEIT DEEL 2 ...........................................................................49
Bredere discussie over ‘evidence-based’ werken ............................................................................. 49
PREVENTIE VAN DE JEUGDCRIMINALITEIT ....................................................................................52
preventie en preventiemodellen ...................................................................................................... 52
BESLUITVORMING EN BESLISSINGSPRAKTIJK ...............................................................................58
jeugdrechtmodellen in tehorie en wetgeving .................................................................................... 58
(1) Doctoraatsonderzoek Goedseels ............................................................................................ 59
(2) NICC onderzoek ..................................................................................................................... 61
JONGEREN EN SLACHTOFFERSCHAP ...........................................................................................65
Inhoud ....................................................................................................................................... 65
De ontdekking van het slachtoffer ................................................................................................ 65
Het jonge, vergeten slachtoffer .................................................................................................... 65
Slachtofferschap meten en verklaren ........................................................................................... 66
Onderzoek naar slachtofferschap bij kinderen en jongeren ............................................................ 67
3
,JEUGDCRIMINOLOGIE
INTRODUCTIE
Jeugdcriminaliteit als actueel brandend vraagstuk
• Wet op de dancings. Minderjarigen beneden 16 jaar mogen niet zonder begeleiding in
dancings komen.
• Wet op de jeugdbescherming. Het betreft bijvoorbeeld het overtreden van de
voorwaarden opgelegd door de jeugdrechter (huisarrest, omgaan met bepaalde
jongere(n), verbod zich te begeven op een bepaalde plaats).
• Wet op de leerplicht. Leerplicht geldt van 6 tot 18 jaar en betreft niet enkel schoolplicht
gezien huisonderwijs ook mogelijk is. De ouders moeten toezien op de leerplicht van hun
kind.
Chronocentrisme: ‘onze tijd die anders is dan de vroegere tijd’ = denken dat we voor het eerst
geconfronteerd worden met iets terwijl dit niet anders is dan vroeger-> overlast van jongeren die nu
uitdrukkelijker aanwezig zou zijn -> moet worden genuanceerd, ook vroeger zorgde jongeren voor overlast
en criminaliteit
Criminaliteit en onveiligheid waar jongeren rol in spelen: belangrijk thema. Als we historische bril opzetten
zien we dat die vroeger ook actueel was. Wel een fundamentele verandering in samenleving zelf: hoe we
dit soort problemen in beeld brengen (sociologie): opkomst van de risicomaatschappij: steeds meer
bewustwording van risico’s die moderniteit meebrengt ( welvaart, welzijn, technologische
ontwikkelingen). Deze productie van welvaart produceert ook risico’s.
- (laat)moderne risicomaatschappij ( Beck)
o Onvoorwaardelijk geloof in wetenschap en kennis
o Productie welvaart < productie risico’s
o Toenemend risicobewustzijn, dalend risico acceptatie
o Voorzorgsprincipe: gedachte dat we risico’s voor dat ze zich realiseren maximaal willen
uitsluiten en minimaliseren
Hoe veiliger, welvarender en gezonder we worden hoe panischer we reageren op het laatste stukje tekort
dat er nog is: succesparadox ( Marc Schuilenberg)
- kapstok
- Paradigmawissel
o Overgang verzorgingsstaat naar een veiligheidstaat
o Overgang post crime naar een pre crime samenleving
▪ Pre crime: voorkomen van criminaliteit door vroeger in te grijpen ( bv. na 9/11)
- Pre-crime samenleving
o Strafrechtelijke inbreuk < reductie van veiligheid risico’s
o Discussies over overlast, leefbaarheid, regulering van gedrag, normen en waarden,
fatsoen..
- We leven in een..
o Controlecultuur, incidentencultuur
- Geviel van urgentie en morele paniek
- Populaire mythen over (jeugd)criminaliteit
o ‘Jeugddelinquentie stijgt spectaculair’
4
, o ‘Jeugddelinquenten beginnen steeds jonger’
o ‘jeugd wordt gewelddadiger’
o ‘jeugdcriminaliteit is etnisch gekleurd’
o
- Meerderheid van de jongeren is ‘relatief braaf’ en niettemin..
o Verschillende soorten jeugdcriminaliteit
o typische jeugdcriminaliteit en ernstige (gedrags)problematiek
Jeugdcriminologie als wetenschap
- Jeugdcriminolgoie
- Definitieprobleem in de criminolgoie
o Wat we in de samenleving als criminaliteit benoemen evolueert en verschilt
o Studiedomein is breder geworden
o Criminologie tussen wetenschap en beleid
- Een nieuwe identieteit voor de criminologie
o Nieuwe veiligheidsvraagstukken
o Interdisciplinariteit is geen evidentie
o Eigen begrippenkader en theorieën
- Criminologie als kruispuntwetenschap
o Dialectiek russen normatieve en gedrags wetenschappen
o Bewaken van fundamenteel democratische principes
- jeugdcriminologie
o verzelfstandiging van een subdiscipline
- evolutie in het leven adolescenten
o … langer ‘afhankelijk’, vroeger ‘volwassen’
o … ‘moratorium van de jeugd’
NAAR EEN NIEUWE ‘STAAT VAN DE JEUGD’
STAAT VAN DE JEUGD
- Jeugdonderzoeksplatform (JOP)
o interuniversitair en interdisciplinair steunpunt
o gefinancierd door Vlaamse overheid
o minister van jeugd (Benjamin Dalle)
- Monitoren als opdracht van het JOP
o klassieke JOP-monitor en JOP-schoolmonitor/grootstedelijke monitor
- Decretale basis sinds 2008
o één van de basisinstrumenten voor jeugd- en kinderrechtenbeleid
- 1 opdracht: aanleiding: beleid zeer versnipperd: oprichten onderzoek platform: gebeurde zeer
e
versnipperd en gefragmetiseerd -> werd dus geïnventariseerd
o 2e opdracht: monitoren jeugd: grootschalige bevraging: doel: in beeld brengen jongeren.
Digitale basis voor data + decretale basis
TUSSEN CONTINUÏTEIT EN ACTUALITEIT
Monitoren van de jeugd: op voorzichtige manier: opzoek gaan naar nieuwe thema’s + herhalen vroegere
informatie: we willen staat van de jeugd opmaken met vergelijkingen met ouder onderzoek: dus deel
onderzoek moet gelijkaardig zijn om vergelijkingen te kunnen maken + ook nieuwe thema’s apart
5
,Geïnspireerd door stuurgroep: suggesties geven
• Staat van de jeugd’ → focus op heden + longitudinale ontwikkelingen
• belang van (exacte) herhaling
• inspelen op actuele thema’s
• Input stuurgroep en actoren uit diverse beleidsdomeinen en organisaties
• Volledig digitale afname van onderzoek
• maximaal afstemmen op respondent
• bv. naar scholen gaan etc
• gebruik van roterende modules
JOP- MONITOR 2023
RESPONS
WIE ZIJN DE JONGEREN UIT DE JOP -MONITOR 2023
Gelijke verdeling jongens en meisjes ( blauw: gewone
monitor) (paars: school monitor/ grootstedelijke)
Grootverschil: etnisch culturele achtergrond: dubbele
manier ( zowel jongeren als ouders)
6
,SCHOOL EN WERK
SCHOOLBELEVING: EEN KLASSIEK JOP -THEMA
- School als leeromgeving? School als leefomgeving?
o sociale uitsluiting
o responsiviteit van leerkrachten en school
- Onderscheid schoollopen in de grootstad of in niet-grootstedelijk Vlaanderen?
➔ Veel jongeren voelen zich
sociaal aanvaard, maar een
duidelijke minderheid ervaart sociale
uitsluiting.
WIE VOELT ZICH MEER UITGESLOTEN?
- Meisjes en vooral non-binaire jongeren
- Jongeren
o uit gezinnen die (zeer tot nogal) moeilijk kunnen rondkomen met het gezinsinkomen
o met ouders zonder diploma secundair onderwijs in de grootstad
o met achtergrond buiten de EU in niet-grootstedelijk Vlaanderen
o uit de B-stroom, die al eens een jaar moesten dubbelen of een B-attest kregen in de
grootstad
- Spijbelaars!
- Wanneer jongeren stevig verbonden zijn met maatschappij ( ouders en school) minder geneigd
criminaliteit te doen -> beschermende factor die leidt tot minder criminaliteit plegen ( heirsch? )
RESPONSIVITEIT
- Variatie in de antwoorden
- Leerlingen evalueren bepaalde aspecten van de relatie met leerkrachten en de mogelijkheid om
als persoon te groeien als minder positief
7
, WIE ERVAART DE LEERKRACHTEN EN SCHOOL ALS MINDER RESPONSIEF?
- Jongeren
o uit gezinnen die (zeer tot nogal) moeilijk kunnen rondkomen met het gezinsinkomen
o met ouders zonder diploma secundair onderwijs in de grootstad
o met buitenlandse achtergrond (EU en niet-EU) in de grootstad
o uit de tweede graad (en ook derde graad in de grootstad),
o die al eens een B-attest kregen in de grootstad
- Spijbelaars!
BIJBAANTJES
- 65% doet bijbaantje
o jongeren 18-21: 80%
- Vooral in de zomervakantie en het weekend
- Veel werkuren in de vakanties
o toch werkt meer dan 10% vd jongeren die werken ih schooljaar meer dan 20 uur per week
- Sociale verschillen
VRIJE TIJD EN MEDIA
VRIJE TIJD: KLASSIEK JOP-THEMA MET NIEUWE TWIST
- Deelname aan het verenigingsleven
- Meer ongeorganiseerde vrijetijdsactiviteiten
- Analyse van (ongelijke) vrijetijdskansen van jongeren
Grote deelname aan het verenigingsleven
- 7 op de 10 jongeren nemen deel aan de activiteiten van een vereniging, velen ook in de
organisatie van activiteiten, in de leiding of het bestuur
- minder dan 1 op de 10 deed dit nog nooit
- Sport-, jeugd- en cultuurverenigingen blijven populair
- Sociale en doelgroepgerichte verenigingen bereiken een beperkter publiek
Grote deelname… maar niet door alle jongeren
- Systematische en grote ongelijkheden!
- Lagere participatiecijfers voor jongeren in een maatschappelijk kwetsbare positie
o bv. jongeren met ouders zonder diploma secundair onderwijs: 59% nam nog nooit deel
aan een sportvereniging, 65% nooit aan een jeugdvereniging, 68% nooit aan een
cultuurvereniging vs. 16%, 30% en 46% bij jongeren met een ouder met diploma hoger
onderwijs
o ook minder participatie bij jongeren
▪ met buitenlandse achtergrond
▪ BSO of arbeidsmarktfinaliteit
▪ uit gezinnen die moeilijk rondkomen
Andere sportieve en culturele vrijetijdsactiviteiten
- Sporten blijft een populaire activiteit: meer dan 6 op de 10 doet dit wekelijks of vaker
- Een kwart van de jongeren leest wekelijks, beoefent een creatieve hobby
8
INHOUDSOPGAVE
INTRODUCTIE .............................................................................................................................. 4
NAAR EEN NIEUWE ‘STAAT VAN DE JEUGD’ .................................................................................... 5
staat van de jeugd ............................................................................................................................5
tussen continuïteit en actualiteit....................................................................................................5
JOP- monitor 2023 ........................................................................................................................6
respons ........................................................................................................................................6
wie zijn de jongeren uit de JOP-monitor 2023 ..................................................................................6
school en werk .................................................................................................................................7
schoolbeleving: een klassiek JOP-thema ........................................................................................7
wie voelt zich meer uitgesloten? ....................................................................................................7
responsiviteit ................................................................................................................................7
Wie ervaart de leerkrachten en school als minder responsief? .........................................................8
bijbaantjes ...................................................................................................................................8
vrije tijd en media .............................................................................................................................8
Vrije tijd: klassiek jop-thema met nieuwe twist ................................................................................8
jongeren en media ........................................................................................................................9
jongeren en hun vrijwillig engagement ...............................................................................................9
jongeren en engagement ...............................................................................................................9
jongeren en politiek ..........................................................................................................................9
politieke interesse ........................................................................................................................9
socio-politieke opvattingen ......................................................................................................... 10
politieke gedrag en activiteiten .................................................................................................... 10
welbevinden en mentale gezondheid ............................................................................................... 10
JONGEREN IN EN MET PROBLEMEN IN CIJFERS ( DEEL 1) ...............................................................12
cijfers en statistieken ...................................................................................................................... 12
inleiding ..................................................................................................................................... 12
Officiële statistieken ....................................................................................................................... 12
politiestatistieken tem 2023 ........................................................................................................ 13
jeugdparketten ........................................................................................................................... 15
buitenland? blik op nederland ..................................................................................................... 16
self-report onderzoek .................................................................................................................. 16
voorlopige conclusie ...................................................................................................................... 18
GASTCOLLEGE ELLEN VAN DAEL ..................................................................................................18
1
, DE OFFICIELE STATISTIEKEN VAN DE JEUGDPARKETTEN .................................................................. 18
situering: Het openbaar minesterie en statistieken ........................................................................... 18
Het bureau statistische analyse van het OM ................................................................................. 18
statistieken van de jeugdparketten: instroomcijfers 2014-2023 ......................................................... 19
methodologie ............................................................................................................................. 19
evolutie van de instroom jeugdbeschermingszaken ...................................................................... 19
conclusies ..................................................................................................................................... 23
JONGEREN IN EN MET PROBLEMEN IN CIJFERD (DEEL 2) ................................................................23
cijfers en statistieken ...................................................................................................................... 23
conclusie ................................................................................................................................... 24
VERKLARINGEN VOOR JEUGDCRIMINALITEIT: MICRO-MACRO-MESO (deel 1) ................................25
continuüm tussen normaal en afwijkend traject ............................................................................... 26
zuigenlingenleeftijd (0-1): ............................................................................................................ 26
peuterleeftijd (1-3): ..................................................................................................................... 26
kleuterleeftijd (3-6)...................................................................................................................... 27
lage schoolleeftijd ( 6-12j) ........................................................................................................... 27
adolescentie (12-18) ................................................................................................................... 27
vroeger beïnvloedt later .................................................................................................................. 28
risico en bescherming ................................................................................................................. 28
kwetsbaarheid en weerbaarheid .................................................................................................. 29
ontwikkelingstrajecten ................................................................................................................ 30
conclusie ...................................................................................................................................... 31
VERKLARINGEN VOOR JEUGDCRIMINALITEIT: MICRO-MACRO-MESO ...........................................32
klassieke verklaringen voor jeugddelinquentie ................................................................................. 32
socio-biologische theorieën ........................................................................................................ 32
sociaal-psychologische theorieën ............................................................................................... 32
sociologische, socioculturele en ecologische theorieën................................................................ 34
klassieke verklaringen voor (jeugd)delinquentie ............................................................................... 35
Historisch krachtlijnen en actuele ontwikkelingen ........................................................................ 35
epiloog .......................................................................................................................................... 36
SAT : situational action theory ...................................................................................................... 36
Theorie van de maatschappelijke kwetsbaarheid .......................................................................... 37
JEUGDRECHTMODELLEN .............................................................................................................39
Jeugdrechtmodellen in theorie ........................................................................................................ 39
1)Beschermingsmodel ................................................................................................................ 39
2)Strafmodel .............................................................................................................................. 40
3) Herstelmodel .......................................................................................................................... 40
2
, 4) Sanctiemodel.......................................................................................................................... 40
5) Risicomanagementmodel ........................................................................................................ 40
Jeugdrechtmodellen in wetgeving .................................................................................................... 42
INTERVENTIES BIJ JEUGDCRIMINALITEIT DEEL 1 ...........................................................................44
Wat werkt? ..................................................................................................................................... 44
Wat weten we wel over ‘wat werkt?’ ............................................................................................. 45
En …. wat werkt niet? .................................................................................................................. 46
INTERVENTIES BIJ JEUGDCRIMINALITEIT DEEL 2 ...........................................................................49
Bredere discussie over ‘evidence-based’ werken ............................................................................. 49
PREVENTIE VAN DE JEUGDCRIMINALITEIT ....................................................................................52
preventie en preventiemodellen ...................................................................................................... 52
BESLUITVORMING EN BESLISSINGSPRAKTIJK ...............................................................................58
jeugdrechtmodellen in tehorie en wetgeving .................................................................................... 58
(1) Doctoraatsonderzoek Goedseels ............................................................................................ 59
(2) NICC onderzoek ..................................................................................................................... 61
JONGEREN EN SLACHTOFFERSCHAP ...........................................................................................65
Inhoud ....................................................................................................................................... 65
De ontdekking van het slachtoffer ................................................................................................ 65
Het jonge, vergeten slachtoffer .................................................................................................... 65
Slachtofferschap meten en verklaren ........................................................................................... 66
Onderzoek naar slachtofferschap bij kinderen en jongeren ............................................................ 67
3
,JEUGDCRIMINOLOGIE
INTRODUCTIE
Jeugdcriminaliteit als actueel brandend vraagstuk
• Wet op de dancings. Minderjarigen beneden 16 jaar mogen niet zonder begeleiding in
dancings komen.
• Wet op de jeugdbescherming. Het betreft bijvoorbeeld het overtreden van de
voorwaarden opgelegd door de jeugdrechter (huisarrest, omgaan met bepaalde
jongere(n), verbod zich te begeven op een bepaalde plaats).
• Wet op de leerplicht. Leerplicht geldt van 6 tot 18 jaar en betreft niet enkel schoolplicht
gezien huisonderwijs ook mogelijk is. De ouders moeten toezien op de leerplicht van hun
kind.
Chronocentrisme: ‘onze tijd die anders is dan de vroegere tijd’ = denken dat we voor het eerst
geconfronteerd worden met iets terwijl dit niet anders is dan vroeger-> overlast van jongeren die nu
uitdrukkelijker aanwezig zou zijn -> moet worden genuanceerd, ook vroeger zorgde jongeren voor overlast
en criminaliteit
Criminaliteit en onveiligheid waar jongeren rol in spelen: belangrijk thema. Als we historische bril opzetten
zien we dat die vroeger ook actueel was. Wel een fundamentele verandering in samenleving zelf: hoe we
dit soort problemen in beeld brengen (sociologie): opkomst van de risicomaatschappij: steeds meer
bewustwording van risico’s die moderniteit meebrengt ( welvaart, welzijn, technologische
ontwikkelingen). Deze productie van welvaart produceert ook risico’s.
- (laat)moderne risicomaatschappij ( Beck)
o Onvoorwaardelijk geloof in wetenschap en kennis
o Productie welvaart < productie risico’s
o Toenemend risicobewustzijn, dalend risico acceptatie
o Voorzorgsprincipe: gedachte dat we risico’s voor dat ze zich realiseren maximaal willen
uitsluiten en minimaliseren
Hoe veiliger, welvarender en gezonder we worden hoe panischer we reageren op het laatste stukje tekort
dat er nog is: succesparadox ( Marc Schuilenberg)
- kapstok
- Paradigmawissel
o Overgang verzorgingsstaat naar een veiligheidstaat
o Overgang post crime naar een pre crime samenleving
▪ Pre crime: voorkomen van criminaliteit door vroeger in te grijpen ( bv. na 9/11)
- Pre-crime samenleving
o Strafrechtelijke inbreuk < reductie van veiligheid risico’s
o Discussies over overlast, leefbaarheid, regulering van gedrag, normen en waarden,
fatsoen..
- We leven in een..
o Controlecultuur, incidentencultuur
- Geviel van urgentie en morele paniek
- Populaire mythen over (jeugd)criminaliteit
o ‘Jeugddelinquentie stijgt spectaculair’
4
, o ‘Jeugddelinquenten beginnen steeds jonger’
o ‘jeugd wordt gewelddadiger’
o ‘jeugdcriminaliteit is etnisch gekleurd’
o
- Meerderheid van de jongeren is ‘relatief braaf’ en niettemin..
o Verschillende soorten jeugdcriminaliteit
o typische jeugdcriminaliteit en ernstige (gedrags)problematiek
Jeugdcriminologie als wetenschap
- Jeugdcriminolgoie
- Definitieprobleem in de criminolgoie
o Wat we in de samenleving als criminaliteit benoemen evolueert en verschilt
o Studiedomein is breder geworden
o Criminologie tussen wetenschap en beleid
- Een nieuwe identieteit voor de criminologie
o Nieuwe veiligheidsvraagstukken
o Interdisciplinariteit is geen evidentie
o Eigen begrippenkader en theorieën
- Criminologie als kruispuntwetenschap
o Dialectiek russen normatieve en gedrags wetenschappen
o Bewaken van fundamenteel democratische principes
- jeugdcriminologie
o verzelfstandiging van een subdiscipline
- evolutie in het leven adolescenten
o … langer ‘afhankelijk’, vroeger ‘volwassen’
o … ‘moratorium van de jeugd’
NAAR EEN NIEUWE ‘STAAT VAN DE JEUGD’
STAAT VAN DE JEUGD
- Jeugdonderzoeksplatform (JOP)
o interuniversitair en interdisciplinair steunpunt
o gefinancierd door Vlaamse overheid
o minister van jeugd (Benjamin Dalle)
- Monitoren als opdracht van het JOP
o klassieke JOP-monitor en JOP-schoolmonitor/grootstedelijke monitor
- Decretale basis sinds 2008
o één van de basisinstrumenten voor jeugd- en kinderrechtenbeleid
- 1 opdracht: aanleiding: beleid zeer versnipperd: oprichten onderzoek platform: gebeurde zeer
e
versnipperd en gefragmetiseerd -> werd dus geïnventariseerd
o 2e opdracht: monitoren jeugd: grootschalige bevraging: doel: in beeld brengen jongeren.
Digitale basis voor data + decretale basis
TUSSEN CONTINUÏTEIT EN ACTUALITEIT
Monitoren van de jeugd: op voorzichtige manier: opzoek gaan naar nieuwe thema’s + herhalen vroegere
informatie: we willen staat van de jeugd opmaken met vergelijkingen met ouder onderzoek: dus deel
onderzoek moet gelijkaardig zijn om vergelijkingen te kunnen maken + ook nieuwe thema’s apart
5
,Geïnspireerd door stuurgroep: suggesties geven
• Staat van de jeugd’ → focus op heden + longitudinale ontwikkelingen
• belang van (exacte) herhaling
• inspelen op actuele thema’s
• Input stuurgroep en actoren uit diverse beleidsdomeinen en organisaties
• Volledig digitale afname van onderzoek
• maximaal afstemmen op respondent
• bv. naar scholen gaan etc
• gebruik van roterende modules
JOP- MONITOR 2023
RESPONS
WIE ZIJN DE JONGEREN UIT DE JOP -MONITOR 2023
Gelijke verdeling jongens en meisjes ( blauw: gewone
monitor) (paars: school monitor/ grootstedelijke)
Grootverschil: etnisch culturele achtergrond: dubbele
manier ( zowel jongeren als ouders)
6
,SCHOOL EN WERK
SCHOOLBELEVING: EEN KLASSIEK JOP -THEMA
- School als leeromgeving? School als leefomgeving?
o sociale uitsluiting
o responsiviteit van leerkrachten en school
- Onderscheid schoollopen in de grootstad of in niet-grootstedelijk Vlaanderen?
➔ Veel jongeren voelen zich
sociaal aanvaard, maar een
duidelijke minderheid ervaart sociale
uitsluiting.
WIE VOELT ZICH MEER UITGESLOTEN?
- Meisjes en vooral non-binaire jongeren
- Jongeren
o uit gezinnen die (zeer tot nogal) moeilijk kunnen rondkomen met het gezinsinkomen
o met ouders zonder diploma secundair onderwijs in de grootstad
o met achtergrond buiten de EU in niet-grootstedelijk Vlaanderen
o uit de B-stroom, die al eens een jaar moesten dubbelen of een B-attest kregen in de
grootstad
- Spijbelaars!
- Wanneer jongeren stevig verbonden zijn met maatschappij ( ouders en school) minder geneigd
criminaliteit te doen -> beschermende factor die leidt tot minder criminaliteit plegen ( heirsch? )
RESPONSIVITEIT
- Variatie in de antwoorden
- Leerlingen evalueren bepaalde aspecten van de relatie met leerkrachten en de mogelijkheid om
als persoon te groeien als minder positief
7
, WIE ERVAART DE LEERKRACHTEN EN SCHOOL ALS MINDER RESPONSIEF?
- Jongeren
o uit gezinnen die (zeer tot nogal) moeilijk kunnen rondkomen met het gezinsinkomen
o met ouders zonder diploma secundair onderwijs in de grootstad
o met buitenlandse achtergrond (EU en niet-EU) in de grootstad
o uit de tweede graad (en ook derde graad in de grootstad),
o die al eens een B-attest kregen in de grootstad
- Spijbelaars!
BIJBAANTJES
- 65% doet bijbaantje
o jongeren 18-21: 80%
- Vooral in de zomervakantie en het weekend
- Veel werkuren in de vakanties
o toch werkt meer dan 10% vd jongeren die werken ih schooljaar meer dan 20 uur per week
- Sociale verschillen
VRIJE TIJD EN MEDIA
VRIJE TIJD: KLASSIEK JOP-THEMA MET NIEUWE TWIST
- Deelname aan het verenigingsleven
- Meer ongeorganiseerde vrijetijdsactiviteiten
- Analyse van (ongelijke) vrijetijdskansen van jongeren
Grote deelname aan het verenigingsleven
- 7 op de 10 jongeren nemen deel aan de activiteiten van een vereniging, velen ook in de
organisatie van activiteiten, in de leiding of het bestuur
- minder dan 1 op de 10 deed dit nog nooit
- Sport-, jeugd- en cultuurverenigingen blijven populair
- Sociale en doelgroepgerichte verenigingen bereiken een beperkter publiek
Grote deelname… maar niet door alle jongeren
- Systematische en grote ongelijkheden!
- Lagere participatiecijfers voor jongeren in een maatschappelijk kwetsbare positie
o bv. jongeren met ouders zonder diploma secundair onderwijs: 59% nam nog nooit deel
aan een sportvereniging, 65% nooit aan een jeugdvereniging, 68% nooit aan een
cultuurvereniging vs. 16%, 30% en 46% bij jongeren met een ouder met diploma hoger
onderwijs
o ook minder participatie bij jongeren
▪ met buitenlandse achtergrond
▪ BSO of arbeidsmarktfinaliteit
▪ uit gezinnen die moeilijk rondkomen
Andere sportieve en culturele vrijetijdsactiviteiten
- Sporten blijft een populaire activiteit: meer dan 6 op de 10 doet dit wekelijks of vaker
- Een kwart van de jongeren leest wekelijks, beoefent een creatieve hobby
8
