hs 5:
Adorno & Horkheimer → Rede ≠ automatische vooruitgang; rationaliteit kan onderdrukking veroorzaken.
Arendt → Totalitarisme: slachtoffers “overbodig”; banaliteit van het kwaad = slechte daden gebeuren omdat mensen gewoon
hun werk doen.
Popper → Open samenleving; democratie beschermen (gewapende democratie); tegen historisme (geschiedenis niet één
richting).
Keynes & Beveridge → Welvaartstaat: staat creëert jobs en sociale bescherming.
Kojève → Geschiedenis = strijd meester (behoud) vs knecht (verandering).
Sartre → Existentialisme: vrijheid = verantwoordelijkheid, engagement verplicht.
Merleau-Ponty → Alle politiek is immoreel; blootleggen hypocrisie democratieën.
Deleuze & Debord → Situationisme; tegen consumptiemaatschappij; mensen fixeren op imago.
Kwame Nkrumah → Neokolonialisme: politieke onafhankelijkheid ≠ economische onafhankelijkheid.
Simone de Beauvoir → Vrouwelijkheid = sociaal geconstrueerd.
Friedman → Vrije markt = politieke vrijheid.
Hayek → Neoliberalisme: vrije markt; staat = minimale rol.
Ayn Rand → Egoïsme boven altruïsme; laissez-faire kapitalisme.
Rawls → Sluier van onwetendheid: rechtvaardige samenleving = vrijheid + gelijkheid.
Nozick → Anarchokapitalisme: minimale staat, alleen noodzakelijke diensten.
hs 4
Karl Marx → Revolutie ontstaat pas na volledige kapitalistische ontwikkeling door klassenstrijd.
Georgi Plekhanov → Rusland moest eerst kapitalistisch worden vóór een socialistische revolutie mogelijk was.
Vladimir Lenin → Rusland kon meteen socialistisch worden via een top-down voorhoedepartij die revolutionair bewustzijn
creëert.
Leon Trotski → De Sovjet-Unie kon enkel overleven via permanente wereldwijde revolutie.
Jozef Stalin → Socialisme in één land met sterke bureaucratie, brute industrialisatie en repressie.
Woodrow Wilson → Pleitte voor zelfbeschikking, vrede en dekolonisatie, maar het Westen verried die belofte.
Mahatma Gandhi → Het Westen is moreel ontspoord; echte bevrijding vereist terugkeer naar niet-westerse waarden en
geweldloosheid.
Mohammed Iqbal → Kolonies moeten hun islamitische identiteit moderniseren en politiek zelfstandig worden
(tweestatenoplossing).
Rashid Ridha → Anti-imperialisme gecombineerd met modernisering via een islamitische staat.
Aimé Césaire → Zwart bewustzijn is nodig om koloniale onderdrukking te doorbreken.
Mao Zedong → Communistische revolutie gedragen door boeren via volksoorlog en spontaneïsme.
John Maynard Keynes → De staat moet ingrijpen in crisissen via deficit spending om extremisme te voorkomen.
Hendrik De Man → Marxisme is te deterministisch; emancipatie vraagt ethisch voluntarisme en staatsplanning.
Antonio Gramsci → Revolutie in West-Europa vereist een lange culturele strijd via tegenhegemonie.
, Friedrich Nietzsche → Kritiek op moderniteit en moraal inspireerde extreem nationalistisch denken.
Oswald Spengler → Geschiedenis is een cyclus van verval en opgang; vooruitgang bestaat niet.
Charles Maurras → Anti-democratisch nationalisme met pleidooi voor autoritaire monarchie.
HS1
. Leonardo da Vinci (1452-1519)
Renaissance-man die probeerde de natuur en de wereld te doorgronden via wiskunde en experimenten. Hij legde zo de basis
voor moderne wetenschappelijke methode: logica én empirisch onderzoek.
2. Niccolò Machiavelli (1469-1527)
Politieke wetenschapper die stelde dat de politiek losstaat van moraal en religie; een vorst mag alle middelen inzetten om de
staat goed te besturen (raison d’état). Hij zag mensen als van nature slecht en stelt dat vrijheid gelijkstaat aan zekerheid over
privébezit.
3. Thomas More (1478-1535)
Schrijver van Utopia, waarin hij de maatschappelijke ongelijkheid en het opkomende kapitalisme bekritiseerde en een ideale
samenleving beschreef zonder privébezit en geld. Zijn werk illustreert een utopische kritiek op sociale en economische
veranderingen.
4. Martin Luther (1483-1546)
Kritiek op de katholieke kerk wegens decadentie en corruptie; pleitte voor religieuze bevrijding door nadruk op de Bijbel en
persoonlijke vroomheid. Begin van de Reformatie en het Protestantisme, maar hij geloofde dat sociale hiërarchie noodzakelijk
bleef.
5. Johannes Calvijn (1509-1564)
Protestantse hervormer die stelde dat het lot van de mens voorbestemd is (predestinatie) en dat religieus leven discipline en
morele economie vereist. Hij organiseerde Genève als theocratie met strikte naleving van zijn leer, waar winst toegestaan maar
gereguleerd was.
6. Juan Ginés de Sepúlveda (1490-1573)
Advocaat van brute onderwerping van inheemse volkeren in de kolonies, gebaseerd op Aristoteles’ idee van “natuurlijke
slavernij”; geweld en slavernij waren volgens hem gerechtvaardigd om het christendom op te leggen.
7. Bartolomé de las Casas (1484-1566)
Pleitte voor humane bekering van inheemse volkeren, zonder geweld, en stelde dat slavernij van hen onterecht was; slechts
ketters mochten met geweld bestreden worden. Zijn werk verdedigt mensenrechten in de context van koloniale expansie.
8. Thomas Hobbes (1588-1679)
Stelde dat mensen van nature egoïstisch en slecht zijn, en dat een absolute vorst (Leviathan) nodig is om vrede en orde te
bewaren. Hij introduceerde het idee van een sociaal contract waarbij burgers een deel van hun vrijheid opgeven voor veiligheid.
9. Baruch de Spinoza (1632-1677)
Rationalist die het egoïsme van de mens alleen door liefde voor God kan beteugelen en dat democratie beter dan een
absolute vorst conflicten kan balanceren. Hij zag de Bijbel als historisch en ethisch leerzaam, niet als wetenschappelijk werk.
10. Francis Bacon (1561-1626) (kort genoemd in je hoofdstuk)
Bepleitte waarneming en experiment als basis van kennis; grondlegger van empirische wetenschap en wetenschappelijke
methode.
11. René Descartes (1596-1650) (kort genoemd)
Rationalist die rede centraal stelde voor kennis, met beroemde uitspraak “Ik denk, dus ik ben”; benadrukte logisch,
systematisch denken als weg naar zekerheid.
hs 2
John Locke (1632-1704)
● Locke wordt beschouwd als grondlegger van liberalisme en burgerlijke rechten.
● Hij stelde dat mensen vrij en gelijk geboren worden, de staat via een sociaal contract rechten beschermt, en burgers
het recht hebben een vorst af te zetten die dit niet doet.
Adorno & Horkheimer → Rede ≠ automatische vooruitgang; rationaliteit kan onderdrukking veroorzaken.
Arendt → Totalitarisme: slachtoffers “overbodig”; banaliteit van het kwaad = slechte daden gebeuren omdat mensen gewoon
hun werk doen.
Popper → Open samenleving; democratie beschermen (gewapende democratie); tegen historisme (geschiedenis niet één
richting).
Keynes & Beveridge → Welvaartstaat: staat creëert jobs en sociale bescherming.
Kojève → Geschiedenis = strijd meester (behoud) vs knecht (verandering).
Sartre → Existentialisme: vrijheid = verantwoordelijkheid, engagement verplicht.
Merleau-Ponty → Alle politiek is immoreel; blootleggen hypocrisie democratieën.
Deleuze & Debord → Situationisme; tegen consumptiemaatschappij; mensen fixeren op imago.
Kwame Nkrumah → Neokolonialisme: politieke onafhankelijkheid ≠ economische onafhankelijkheid.
Simone de Beauvoir → Vrouwelijkheid = sociaal geconstrueerd.
Friedman → Vrije markt = politieke vrijheid.
Hayek → Neoliberalisme: vrije markt; staat = minimale rol.
Ayn Rand → Egoïsme boven altruïsme; laissez-faire kapitalisme.
Rawls → Sluier van onwetendheid: rechtvaardige samenleving = vrijheid + gelijkheid.
Nozick → Anarchokapitalisme: minimale staat, alleen noodzakelijke diensten.
hs 4
Karl Marx → Revolutie ontstaat pas na volledige kapitalistische ontwikkeling door klassenstrijd.
Georgi Plekhanov → Rusland moest eerst kapitalistisch worden vóór een socialistische revolutie mogelijk was.
Vladimir Lenin → Rusland kon meteen socialistisch worden via een top-down voorhoedepartij die revolutionair bewustzijn
creëert.
Leon Trotski → De Sovjet-Unie kon enkel overleven via permanente wereldwijde revolutie.
Jozef Stalin → Socialisme in één land met sterke bureaucratie, brute industrialisatie en repressie.
Woodrow Wilson → Pleitte voor zelfbeschikking, vrede en dekolonisatie, maar het Westen verried die belofte.
Mahatma Gandhi → Het Westen is moreel ontspoord; echte bevrijding vereist terugkeer naar niet-westerse waarden en
geweldloosheid.
Mohammed Iqbal → Kolonies moeten hun islamitische identiteit moderniseren en politiek zelfstandig worden
(tweestatenoplossing).
Rashid Ridha → Anti-imperialisme gecombineerd met modernisering via een islamitische staat.
Aimé Césaire → Zwart bewustzijn is nodig om koloniale onderdrukking te doorbreken.
Mao Zedong → Communistische revolutie gedragen door boeren via volksoorlog en spontaneïsme.
John Maynard Keynes → De staat moet ingrijpen in crisissen via deficit spending om extremisme te voorkomen.
Hendrik De Man → Marxisme is te deterministisch; emancipatie vraagt ethisch voluntarisme en staatsplanning.
Antonio Gramsci → Revolutie in West-Europa vereist een lange culturele strijd via tegenhegemonie.
, Friedrich Nietzsche → Kritiek op moderniteit en moraal inspireerde extreem nationalistisch denken.
Oswald Spengler → Geschiedenis is een cyclus van verval en opgang; vooruitgang bestaat niet.
Charles Maurras → Anti-democratisch nationalisme met pleidooi voor autoritaire monarchie.
HS1
. Leonardo da Vinci (1452-1519)
Renaissance-man die probeerde de natuur en de wereld te doorgronden via wiskunde en experimenten. Hij legde zo de basis
voor moderne wetenschappelijke methode: logica én empirisch onderzoek.
2. Niccolò Machiavelli (1469-1527)
Politieke wetenschapper die stelde dat de politiek losstaat van moraal en religie; een vorst mag alle middelen inzetten om de
staat goed te besturen (raison d’état). Hij zag mensen als van nature slecht en stelt dat vrijheid gelijkstaat aan zekerheid over
privébezit.
3. Thomas More (1478-1535)
Schrijver van Utopia, waarin hij de maatschappelijke ongelijkheid en het opkomende kapitalisme bekritiseerde en een ideale
samenleving beschreef zonder privébezit en geld. Zijn werk illustreert een utopische kritiek op sociale en economische
veranderingen.
4. Martin Luther (1483-1546)
Kritiek op de katholieke kerk wegens decadentie en corruptie; pleitte voor religieuze bevrijding door nadruk op de Bijbel en
persoonlijke vroomheid. Begin van de Reformatie en het Protestantisme, maar hij geloofde dat sociale hiërarchie noodzakelijk
bleef.
5. Johannes Calvijn (1509-1564)
Protestantse hervormer die stelde dat het lot van de mens voorbestemd is (predestinatie) en dat religieus leven discipline en
morele economie vereist. Hij organiseerde Genève als theocratie met strikte naleving van zijn leer, waar winst toegestaan maar
gereguleerd was.
6. Juan Ginés de Sepúlveda (1490-1573)
Advocaat van brute onderwerping van inheemse volkeren in de kolonies, gebaseerd op Aristoteles’ idee van “natuurlijke
slavernij”; geweld en slavernij waren volgens hem gerechtvaardigd om het christendom op te leggen.
7. Bartolomé de las Casas (1484-1566)
Pleitte voor humane bekering van inheemse volkeren, zonder geweld, en stelde dat slavernij van hen onterecht was; slechts
ketters mochten met geweld bestreden worden. Zijn werk verdedigt mensenrechten in de context van koloniale expansie.
8. Thomas Hobbes (1588-1679)
Stelde dat mensen van nature egoïstisch en slecht zijn, en dat een absolute vorst (Leviathan) nodig is om vrede en orde te
bewaren. Hij introduceerde het idee van een sociaal contract waarbij burgers een deel van hun vrijheid opgeven voor veiligheid.
9. Baruch de Spinoza (1632-1677)
Rationalist die het egoïsme van de mens alleen door liefde voor God kan beteugelen en dat democratie beter dan een
absolute vorst conflicten kan balanceren. Hij zag de Bijbel als historisch en ethisch leerzaam, niet als wetenschappelijk werk.
10. Francis Bacon (1561-1626) (kort genoemd in je hoofdstuk)
Bepleitte waarneming en experiment als basis van kennis; grondlegger van empirische wetenschap en wetenschappelijke
methode.
11. René Descartes (1596-1650) (kort genoemd)
Rationalist die rede centraal stelde voor kennis, met beroemde uitspraak “Ik denk, dus ik ben”; benadrukte logisch,
systematisch denken als weg naar zekerheid.
hs 2
John Locke (1632-1704)
● Locke wordt beschouwd als grondlegger van liberalisme en burgerlijke rechten.
● Hij stelde dat mensen vrij en gelijk geboren worden, de staat via een sociaal contract rechten beschermt, en burgers
het recht hebben een vorst af te zetten die dit niet doet.
