MFP SPIJSVERTERINGSTELSEL
Les 1: introductie
1. Functie
• PROPULSIE : voorstuwen van voedsel van mond naar anus (peristalsis)
• VERTERING van voedsel
– Zure pH → maag
– Enzymes → speekselklieren, maag, pancreas
– ABSORPTIE (water & voedingsstoffen) → dundarm
• DETOXIFICATIE (opgenomen voedingsstoffen) → lever
• SECRETIE (interne & externe giftige substanties) → colon
• AFWEER (immuunsysteem) → GALT
2. Opbouw (macro & microscopie)
2.1 Buisvormige organen:
- Mond
- Pharynx
- Slokdarm
- Maag à HISTOLOGIE (ong zelfde opbouw op histologisch vlak)
- Dunne darm
- Dikke darm
2.2 vaste organen:
- Speekselklieren (à mond)
- Alvleesklier (à dundarm)
- Lever (à dundarm)
Histologie : 4 lagen
,1. mucosa
- Epitheel ( + basale membraan)
- Lamina propria (losmazig bindweefsel, capillairen, GALT, zenuwvezels)
- Muscularis mucosae
à variatie in epitheel volgens locatie in gut
2. submucosa
- Losmazig bindweefsel
- Submucosale klieren
- GALT
- Bloedvaten
- Autonome zenuwplexus
- Oppervlakkig : plexus van Meissner
- Diep : plexus van Henle
3. musculosa (= muscularis externa of propria)
- Binnenste spierlaag : ringvormig (= circulair)
- Zenuwplexus : plexus myentericus van Auerbach
- Buitenste spierlaag : longitudinaal (= evenwijdig met maagdarm-lengteas)
4. adventitia / serosa
- Bind- en vetweefsel
- Maag + darm : bekleed door een buikvlies (peritoneum) : serosa
- Slokdarm + rectum : niet bekleed door een vlies : adventitia
Tumoren ontstaan meestal uit het epitheel, gaan dan doorheen alle lagen tot de adventitia of serosa
3. Bevloeiing (met exclusie van mond en pharynx)
• Arteries
• Venen
• Lymfevaten
o Sterk ontwikkeld (vooral in de vlokken van de dunne darm)
o Niet aanwezig in de mucosa van het colon & maag
AORTA ABDOMINALIS : bevloeit de infradiafragmatische buikorganen
• Arteria phrenicae inferiores
• Arteriae suprarenalis superiores
• Truncus coeliacus
• Arteria lienalis
• Arteria gastrica sinistra
• Arteria hepatica communis
• Arteria hepatica propria
• Arteria gastrica dextra
• Arteria gastroduodenalis
• Arteria mesenterica superior
• Arteriae suprarenalis mediae
• Arteriae renalis
• Arteriae suprarenalis inferiores
• Arteria testicularis/ovarica
• Arteriae mesenterica inferior
• Ruggemerg arterie
,4. Bezenuwing (met inclusie van mond en pharynx)
2.1 Buisvormige organen:
- Mond SZS
- Pharynx
- Slokdarm
- Maag
- Dunne darm AZS
- Dikke darm
2.2 vaste organen:
- Speekselklieren (à mond) AZS
- Alvleesklier (à dundarm)
- Lever (à dundarm)
ZENUWSTELSEL
Functies:
- Waarneming van verandering (sensatie) via sensoriële receptoren : sensorische input
- Interpretatie van deze waarneming (integratie) en reactie via effector organen : motorische
output
Zenuwcellen (neuronen):
- Fysicochemisch:
• Opname prikkel uit omgeving
• Omvorming prikkel tot zenuwimpuls
- Elektrisch ‘actiepotentiaal’ :
• Geleiding zenuwimpuls
• Transmissie impuls
Synaps
= contact tussen
• 2 neuronen
• Neuron en spiercel
• Neuron en kliercel
Omvat :
• Synaptische kloof
• Overdracht van impuls tussen 2 neuronen gebeurt door
tussenkomst van chemische stof (neurotransmitter)
, Opbouw ZS: anatomisch
• Centraal zenuwstelsel
– Hersenen
– Ruggemerg
– Bindweefselige hulzen (meningen)
• Perifeer zenuwstelsel
– Zenuwuitlopers (van craniale en spinale zenuwen)
– 2 soorten
• Sensorisch/afferent : aanvoer van prikkels
• Motorisch/efferent : uitvoeren acties
– Motorische actie (spieren)
– Secretoire actie (klieren)
Opbouw: functioneel
• Somatische (willekeurige) zenuwstelsel
– Stelsel dat onder bewuste controle staat
• Controle van gewilde bewegingen van skeletspieren
• Bewustzijn (relatieleven)
• Autonome (viscerale) zenuwstelsel
– Stelsel dat we niet bewust controleren
• Orthosympatische ZS (neurotransmitter : adrenaline) à ACTIE
• Parasympatische ZS (neurotransmitter : acetylcholine) à RELAXATIE
Opbouw: histologie
zenuwcellen (neuronen)
• Cellichaam met celkern
(perikaryon)
• Celuitlopers
• Dendrieten (afferent)
• Axon (efferent)
• Celmembraan
Collectie van cellichamen :
• In CZS : kern (nucleus)
• In PZS : ganglion
Les 1: introductie
1. Functie
• PROPULSIE : voorstuwen van voedsel van mond naar anus (peristalsis)
• VERTERING van voedsel
– Zure pH → maag
– Enzymes → speekselklieren, maag, pancreas
– ABSORPTIE (water & voedingsstoffen) → dundarm
• DETOXIFICATIE (opgenomen voedingsstoffen) → lever
• SECRETIE (interne & externe giftige substanties) → colon
• AFWEER (immuunsysteem) → GALT
2. Opbouw (macro & microscopie)
2.1 Buisvormige organen:
- Mond
- Pharynx
- Slokdarm
- Maag à HISTOLOGIE (ong zelfde opbouw op histologisch vlak)
- Dunne darm
- Dikke darm
2.2 vaste organen:
- Speekselklieren (à mond)
- Alvleesklier (à dundarm)
- Lever (à dundarm)
Histologie : 4 lagen
,1. mucosa
- Epitheel ( + basale membraan)
- Lamina propria (losmazig bindweefsel, capillairen, GALT, zenuwvezels)
- Muscularis mucosae
à variatie in epitheel volgens locatie in gut
2. submucosa
- Losmazig bindweefsel
- Submucosale klieren
- GALT
- Bloedvaten
- Autonome zenuwplexus
- Oppervlakkig : plexus van Meissner
- Diep : plexus van Henle
3. musculosa (= muscularis externa of propria)
- Binnenste spierlaag : ringvormig (= circulair)
- Zenuwplexus : plexus myentericus van Auerbach
- Buitenste spierlaag : longitudinaal (= evenwijdig met maagdarm-lengteas)
4. adventitia / serosa
- Bind- en vetweefsel
- Maag + darm : bekleed door een buikvlies (peritoneum) : serosa
- Slokdarm + rectum : niet bekleed door een vlies : adventitia
Tumoren ontstaan meestal uit het epitheel, gaan dan doorheen alle lagen tot de adventitia of serosa
3. Bevloeiing (met exclusie van mond en pharynx)
• Arteries
• Venen
• Lymfevaten
o Sterk ontwikkeld (vooral in de vlokken van de dunne darm)
o Niet aanwezig in de mucosa van het colon & maag
AORTA ABDOMINALIS : bevloeit de infradiafragmatische buikorganen
• Arteria phrenicae inferiores
• Arteriae suprarenalis superiores
• Truncus coeliacus
• Arteria lienalis
• Arteria gastrica sinistra
• Arteria hepatica communis
• Arteria hepatica propria
• Arteria gastrica dextra
• Arteria gastroduodenalis
• Arteria mesenterica superior
• Arteriae suprarenalis mediae
• Arteriae renalis
• Arteriae suprarenalis inferiores
• Arteria testicularis/ovarica
• Arteriae mesenterica inferior
• Ruggemerg arterie
,4. Bezenuwing (met inclusie van mond en pharynx)
2.1 Buisvormige organen:
- Mond SZS
- Pharynx
- Slokdarm
- Maag
- Dunne darm AZS
- Dikke darm
2.2 vaste organen:
- Speekselklieren (à mond) AZS
- Alvleesklier (à dundarm)
- Lever (à dundarm)
ZENUWSTELSEL
Functies:
- Waarneming van verandering (sensatie) via sensoriële receptoren : sensorische input
- Interpretatie van deze waarneming (integratie) en reactie via effector organen : motorische
output
Zenuwcellen (neuronen):
- Fysicochemisch:
• Opname prikkel uit omgeving
• Omvorming prikkel tot zenuwimpuls
- Elektrisch ‘actiepotentiaal’ :
• Geleiding zenuwimpuls
• Transmissie impuls
Synaps
= contact tussen
• 2 neuronen
• Neuron en spiercel
• Neuron en kliercel
Omvat :
• Synaptische kloof
• Overdracht van impuls tussen 2 neuronen gebeurt door
tussenkomst van chemische stof (neurotransmitter)
, Opbouw ZS: anatomisch
• Centraal zenuwstelsel
– Hersenen
– Ruggemerg
– Bindweefselige hulzen (meningen)
• Perifeer zenuwstelsel
– Zenuwuitlopers (van craniale en spinale zenuwen)
– 2 soorten
• Sensorisch/afferent : aanvoer van prikkels
• Motorisch/efferent : uitvoeren acties
– Motorische actie (spieren)
– Secretoire actie (klieren)
Opbouw: functioneel
• Somatische (willekeurige) zenuwstelsel
– Stelsel dat onder bewuste controle staat
• Controle van gewilde bewegingen van skeletspieren
• Bewustzijn (relatieleven)
• Autonome (viscerale) zenuwstelsel
– Stelsel dat we niet bewust controleren
• Orthosympatische ZS (neurotransmitter : adrenaline) à ACTIE
• Parasympatische ZS (neurotransmitter : acetylcholine) à RELAXATIE
Opbouw: histologie
zenuwcellen (neuronen)
• Cellichaam met celkern
(perikaryon)
• Celuitlopers
• Dendrieten (afferent)
• Axon (efferent)
• Celmembraan
Collectie van cellichamen :
• In CZS : kern (nucleus)
• In PZS : ganglion
