SAMENVATTING KENNIS BASIS NL
TAALONDERWIJS EN TAAL
Geletterdheid: het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken
3 stadia ontwikkeling geletterdheid:
Ontluikende geletterdheid: ontwikkeling van de geletterdheid in de voorschoolse periode van 0 t/m4
jaar
Beginnende geletterdheid: ontwikkeling van de geletterdheid in de groepen 1 t/m 3
Gevorderde geletterdheid: periode na groep 3 in de basisschoolperiode
Aanvankelijk lezen: het leren lezen in groep 3, ze moeten leren welke letters er zijn en ze moeten in staat zijn
om eenvoudige woorden hardop te lezen.
Voortgezet lezen: het gaat hier om het leesonderwijs na groep 3, het gaat om het begin van leesonderwijs.
Technisch lezen: ontcijferen van de letters en het hardop lezen van de woorden en er wordt aandacht besteed
aan leesstrategieën. Het gaat hier om vlot en nauwkeurig kunnen lezen van de tekst, niet om het begrijpen van
wat je leest.
Begrijpend lezen: letterlijk het begrijpen van een tekst, het achterhalen van de bedoeling. Hier kom je achter
door vragen te stellen.
Stellen: hier gaat het om het schrijven van teksten, kinderen moeten hun gedachten, ervaringen en
waarnemingen kunnen weergeven in de vorm van verschillende soorten teksten. Ze moeten weten hoe je te
werk kunt gaan bij het schrijven en wat de regels en kenmerken zijn van de belangrijkste tekstsoorten.
Jeugdliteratuur: dit heeft als doel om kinderen in aanraking te brengen met verschillende literaire genres, hun
literaire smaak te ontwikkelen en ze te laten genieten van het lezen van jeugdboeken (motivatie).
Taalbeschouwing: je wil kinderen leren reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets is verwoord en het
gebruik van taal. Het gaat erom dat kinderen in de vorm van taal bijzonderheden ontdekken.
Traditionele grammatica: kinderen moeten zinnen ontleden in zinsdelen en de verschillende soorten
benoemen.
Spelling: kinderen moeten de meest voorkomende woorden correct schrijven en de belangrijkste spellingregels
kunnen toepassen.
3 taalfuncties:
Communicatieve of sociale taalfunctie: contact maken met andere mensen, we geven onze mening,
verdedigen ons standpunt, vragen om iets of leggen uit wat de kortste weg is naar het station
bijvoorbeeld. We gebruiken taal als communicatie, de spreker wil een boodschap doorgeven aan een
hoorder.
,Zelfhandhaving: opkomen voor wat je zelf wil, bijvoorbeeld: ‘ik wil de tas dragen, ik geef hem niet af’.
Zelfsturing: aangeven wat je zelf gaat doen, bijvoorbeeld: ‘ik ga zo naar de bakker toe, om broodjes te halen’.
Structurering van het gesprek: je gebruikt taal om het gespreksverloop te beïnvloeden, bijvoorbeeld: ‘nou
moeten jullie zeggen wat je wilt kopen’.
Conceptualiserende of cognitieve functie: je gebruikt taal om je gedachten te ordenen en greep te
krijgen op de werkelijkheid. Dat merk je als je mening moet geven over een artikel waar je niet veel
vanaf weet. Al pratend en zoekend naar woorden krijg je vaak wat meer greep mop de zaak.
Rapporteren: je doet verslag van iets wat in de werkelijkheid voorkomt. Je hebt iets meegemaakt of gezien en
vertelt hierover. Je benoemd dingen, beschrijft of vergelijkt. Voorbeeld: Kiki uit groep 5 is net verhuisd en
vertelt in de vertelkring op school hoe haar nieuwe kamer eruit ziet.
Redeneren: je gaat een stapje verder dan omschrijven, je bewerkt de gebeurtenis door extra denkstappen in te
bouwen. Je ordent de gebeurtenis chronologisch: ‘er kwam een fietser aan en die ging linksaf, de fietser lette
gewoon niet goed op (conclusie)’.
Projecteren: je probeert je hierbij te verplaatsen in de gedachten en gevoelens van iemand anders. Zo kun je
bij je verslag van een ongeluk bijvoorbeeld iets zeggen over de mobilist: ‘ik denk dat hij het heel erg vindt wat
er is gebeurd’. (Dit behoort niet tot de sociale taalfunctie).
Expressieve taalfunctie: mensen gebruiken taal om te experimenteren, om hun gevoelens te uiten,
om iets te zeggen dat anderen nog niet eerder zogezegd hebben.
Communicatieve competentie:
Communicatieve competentie: bijvoorbeeld om een koekje vragen ‘mag ik een koekje’.
Grammaticale competentie (linguïstische competentie): hier gaat het om de grammatica, het correct
vervoegen en verbuigen van woorden en de kennis van de correcte uitspraak van woorden.
Tekstuele competentie: hierbij gaat het om de kennis van gesproken en geschreven teksten. Je moet
weten hoe je een gesprek begin en eindigt, maar ook kennis hebben van de regels voor schriftelijke
teksten.
Strategische competentie: vermogen om strategieën te hanteren om zo bepaalde doelen te bereiken.
Het gaat om schrijf, spreek- en luisterstrategieën. Je moet weten hoe je anderen kunt overtuigen of
aanzetten tot actie.
Functionele competentie: vermogen om zijn of haar taalgebruik aan te passen aan een specifieke
situatie
Strategische competentie en functionele competentie zijn pragmatische competenties, omdat ze betrekking
hebben op de praktijk en het concrete gebruik van taal.
Niveau: Regels voor:
Fonologisch niveau Uitspraak
Morfologisch niveau Opbouw van woorden
Syntactisch niveau Volgorde van woorden
Semantisch niveau Betekenis
Pragmatisch niveau Gebruik
, Orthografisch niveau Spelling (denk aan het woord ‘jazzzanger’)
Recursief systeem: een element van taal bevat hetzelfde ‘ik vermoed dat hij liegt’ is hetzelfde als ‘hij liegt’. Dit
valt onder syntactisch niveau.
Pragmatiek: hieronder vallen de regels over taalgebruik, dus wat is een passende formulering. Je herhaalt de
zin op een andere manier. Voorbeeld: ‘ik pak een koekje’, mama reageert: ‘Dat zeggen we zo niet, je bedoelt
mag ik een koekje?’.
Spatieel ordenen: wanneer een kind bijvoorbeeld /hius/ leest in plaats van /huis/.
TAALONDERWIJS EN TAAL
Geletterdheid: het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken
3 stadia ontwikkeling geletterdheid:
Ontluikende geletterdheid: ontwikkeling van de geletterdheid in de voorschoolse periode van 0 t/m4
jaar
Beginnende geletterdheid: ontwikkeling van de geletterdheid in de groepen 1 t/m 3
Gevorderde geletterdheid: periode na groep 3 in de basisschoolperiode
Aanvankelijk lezen: het leren lezen in groep 3, ze moeten leren welke letters er zijn en ze moeten in staat zijn
om eenvoudige woorden hardop te lezen.
Voortgezet lezen: het gaat hier om het leesonderwijs na groep 3, het gaat om het begin van leesonderwijs.
Technisch lezen: ontcijferen van de letters en het hardop lezen van de woorden en er wordt aandacht besteed
aan leesstrategieën. Het gaat hier om vlot en nauwkeurig kunnen lezen van de tekst, niet om het begrijpen van
wat je leest.
Begrijpend lezen: letterlijk het begrijpen van een tekst, het achterhalen van de bedoeling. Hier kom je achter
door vragen te stellen.
Stellen: hier gaat het om het schrijven van teksten, kinderen moeten hun gedachten, ervaringen en
waarnemingen kunnen weergeven in de vorm van verschillende soorten teksten. Ze moeten weten hoe je te
werk kunt gaan bij het schrijven en wat de regels en kenmerken zijn van de belangrijkste tekstsoorten.
Jeugdliteratuur: dit heeft als doel om kinderen in aanraking te brengen met verschillende literaire genres, hun
literaire smaak te ontwikkelen en ze te laten genieten van het lezen van jeugdboeken (motivatie).
Taalbeschouwing: je wil kinderen leren reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets is verwoord en het
gebruik van taal. Het gaat erom dat kinderen in de vorm van taal bijzonderheden ontdekken.
Traditionele grammatica: kinderen moeten zinnen ontleden in zinsdelen en de verschillende soorten
benoemen.
Spelling: kinderen moeten de meest voorkomende woorden correct schrijven en de belangrijkste spellingregels
kunnen toepassen.
3 taalfuncties:
Communicatieve of sociale taalfunctie: contact maken met andere mensen, we geven onze mening,
verdedigen ons standpunt, vragen om iets of leggen uit wat de kortste weg is naar het station
bijvoorbeeld. We gebruiken taal als communicatie, de spreker wil een boodschap doorgeven aan een
hoorder.
,Zelfhandhaving: opkomen voor wat je zelf wil, bijvoorbeeld: ‘ik wil de tas dragen, ik geef hem niet af’.
Zelfsturing: aangeven wat je zelf gaat doen, bijvoorbeeld: ‘ik ga zo naar de bakker toe, om broodjes te halen’.
Structurering van het gesprek: je gebruikt taal om het gespreksverloop te beïnvloeden, bijvoorbeeld: ‘nou
moeten jullie zeggen wat je wilt kopen’.
Conceptualiserende of cognitieve functie: je gebruikt taal om je gedachten te ordenen en greep te
krijgen op de werkelijkheid. Dat merk je als je mening moet geven over een artikel waar je niet veel
vanaf weet. Al pratend en zoekend naar woorden krijg je vaak wat meer greep mop de zaak.
Rapporteren: je doet verslag van iets wat in de werkelijkheid voorkomt. Je hebt iets meegemaakt of gezien en
vertelt hierover. Je benoemd dingen, beschrijft of vergelijkt. Voorbeeld: Kiki uit groep 5 is net verhuisd en
vertelt in de vertelkring op school hoe haar nieuwe kamer eruit ziet.
Redeneren: je gaat een stapje verder dan omschrijven, je bewerkt de gebeurtenis door extra denkstappen in te
bouwen. Je ordent de gebeurtenis chronologisch: ‘er kwam een fietser aan en die ging linksaf, de fietser lette
gewoon niet goed op (conclusie)’.
Projecteren: je probeert je hierbij te verplaatsen in de gedachten en gevoelens van iemand anders. Zo kun je
bij je verslag van een ongeluk bijvoorbeeld iets zeggen over de mobilist: ‘ik denk dat hij het heel erg vindt wat
er is gebeurd’. (Dit behoort niet tot de sociale taalfunctie).
Expressieve taalfunctie: mensen gebruiken taal om te experimenteren, om hun gevoelens te uiten,
om iets te zeggen dat anderen nog niet eerder zogezegd hebben.
Communicatieve competentie:
Communicatieve competentie: bijvoorbeeld om een koekje vragen ‘mag ik een koekje’.
Grammaticale competentie (linguïstische competentie): hier gaat het om de grammatica, het correct
vervoegen en verbuigen van woorden en de kennis van de correcte uitspraak van woorden.
Tekstuele competentie: hierbij gaat het om de kennis van gesproken en geschreven teksten. Je moet
weten hoe je een gesprek begin en eindigt, maar ook kennis hebben van de regels voor schriftelijke
teksten.
Strategische competentie: vermogen om strategieën te hanteren om zo bepaalde doelen te bereiken.
Het gaat om schrijf, spreek- en luisterstrategieën. Je moet weten hoe je anderen kunt overtuigen of
aanzetten tot actie.
Functionele competentie: vermogen om zijn of haar taalgebruik aan te passen aan een specifieke
situatie
Strategische competentie en functionele competentie zijn pragmatische competenties, omdat ze betrekking
hebben op de praktijk en het concrete gebruik van taal.
Niveau: Regels voor:
Fonologisch niveau Uitspraak
Morfologisch niveau Opbouw van woorden
Syntactisch niveau Volgorde van woorden
Semantisch niveau Betekenis
Pragmatisch niveau Gebruik
, Orthografisch niveau Spelling (denk aan het woord ‘jazzzanger’)
Recursief systeem: een element van taal bevat hetzelfde ‘ik vermoed dat hij liegt’ is hetzelfde als ‘hij liegt’. Dit
valt onder syntactisch niveau.
Pragmatiek: hieronder vallen de regels over taalgebruik, dus wat is een passende formulering. Je herhaalt de
zin op een andere manier. Voorbeeld: ‘ik pak een koekje’, mama reageert: ‘Dat zeggen we zo niet, je bedoelt
mag ik een koekje?’.
Spatieel ordenen: wanneer een kind bijvoorbeeld /hius/ leest in plaats van /huis/.
