lOMoAR cPSD| 63316909
Inleiding (les 1+2)
Criminologie: studie van de (de)criminalisering, de criminaliteit en de aanpak ervan Bv. stalking,
verkrachting = strafbaar geworden door gewijzigde samenleving
Criminaliteit: door de wet strafbaar gesteld grensoverschrijdend en schade berokkenend gedrag
Recht: als baken voor de criminoloog
- Systeem van gedragsregels, regelt het samenleven
- Geen recht grote kans recht van de sterkste
- Niet ingericht om alle problemen van alle mensen in al hun complexiteit op te lossen, legt enkel de
noodzakelijke verhoudingen vast waarbij ze streeft naar een evenwicht van macht tussen burgers
onderling, tussen burgers en overheid en tussen verschillende machten Wet:
- Geschreven systeem van sociale regels (bv. secundair onderwijs: groepen van mensen horen samen,
binnen die kliekjes gelden bepaalden regels qua kledingstijl, aanspreking, muziekstijl, …)
- Geschreven regels ontstaan wanneer de competitie tussen individuen niet kan worden opgelost
door informele procedures (er bestaan veel ongeschreven regels: niet boeren aan tafel in China
mag dit wel: deels cultureel bepaald)
- Strafwet stelt een contingentie voorop: koppelt een act (of het uitblijven ervan) aan een wettelijke
straf. Gedrag wat niet mag straffen en liefst zo snel mogelijk bv. er zijn snelheidsbeperkingen
maar wie houdt zich daar aan? Vroeger was de kans op betrapping onbestaande dus veel mensen
hielden zich niet aan hun snelheden, nu krijgt men een boete maar als die boete pas na een jaar
volgt, hecht men hier weinig belang aan
- Gedrag veranderen: beloning werkt veel beter dan straffen
leertheorie
- Als men straft onmiddellijk straffen na ongewenst gedrag
Normen
Regels worden in de sociale wetenschapen normen genoemd (vigerende standaard over gebruikelijke,
verwachte en toelaatbare manieren van handelen; gedeelde overtuigingen en praktijken van leden van een
bepaalde groep)
- Normen: referentiepunt voor de identificatie van afwijkend, niet conformerend of antisociaal
gedrag
- Gewoonte: beschrijft een verwachting (=descriptief)
- Recht: prescriptief/normatief (schrijft voor wat aanvaardbaar en niet aanvaardbaar is) en evaluerend
4 verschillen tussen strafrecht en andere vormen van sociale imperatieven
- Strafrecht heeft een politieke inbedding: gedefinieerd door de Staat en voor alle burgers geldend
- Delinquent gedrag wordt beschreven in termen van specifieke gedragingen
- Strafrecht wordt zonder onderscheid des persoons toegepast (ongeacht de status)
- Strafrecht legt sancties op die onder dwang en aanvaardbare dwang kunnen worden afgedwongen
door daartoe bevoegd verklaarde autoriteiten (potentieel afdwingbare regels) Welke regels?
- Niet gewoontes of tradities (met uitzondering van kleding bv oneerbaarheid)
, lOMoAR cPSD| 63316909
- Religie beïnvloedde vooral vroeger de wet (nu veel minder; cfr wetgeving inzake abortus en handel
op zondag tegen de religieuze leer in)
- Preventie van schade (en niet met persoonlijke moraliteit) en het handhaven van morele
principes (cfr. Delen van het Seksueel strafrecht)
- Niet 1 principe bepaalt of een gedrag onderwerp is van het strafrecht
De aard van delicten en verantwoordelijkheid
Wet = cultureel en historisch relatief moeilijk te bepalen wat delicten gemeenschappelijk kenmerkt
Misdaad vs onrechtmatige daad
- Misdaad: iets (niet) doen, iets bezitten ten aanzien van de gemeenschap
strafrecht: geïnitieerd door de Staat (resulterend in straf)
- Onrechtmatige daad: onrecht ten aanzien van een individu civielrecht: geïnitieerd
door de gekwetste partij (resulterend in schadevergoeding)
Misdaad en misdrijf (intensiteitsverschil) misdaad is ernstiger
Sociale afkeuring is niet steeds een sluitend criterium om te spreken van een misdaad (meestal hangt dit
wel samen)
Wat onderscheidt gewone sociale normen en het strafrecht?
- Niet het gedrag bepaalt de misdaad maar de intentie o Vrijwillige act (actus reus)
o Intentie (guilty mind) om het gedrag te stellen (mens rea)
- Verantwoordelijkheid o Oorzakelijke (voor een uitkomst) o Rol (voor plichten die
bij een rol horen)
o Capaciteitsverantwoordelijkheid (de mogelijkheid om gedrag te begrijpen, er over te denken
en het te controleren)
o Liabiliteits (verplichtings) voor bepaalde gevolgen: wettelijke verplichting en morele
verplichting
Recht
- Klassiek recht: geldt pas vanaf 18
- Normen en normoverschrijdingen zijn overal, in alle samenlevingen
Strafrechtsbedeling
- Wet impliceert arm der wet (met verschillende bevoegdheden en risico tot een ongelijke
rechtsbedeling)
- Ideaal; behoud van sociale orde en de belangen van de gemeenschap
- Strafrechtsbedeling: preventie (=voorzienende) en punitieve (=straffende) functie o Preventie:
• Parens patriae: ouderlijke verantwoordelijkheid voor hulpbehoevenden (bv.
Internering zorgtraject uitbouwen). Mensen die niet verantwoordelijk kunnen
geacht worden voor hun daden worden niet gestraft maar geïnterneerd.
Politiebevoegdheid voor de bescherming van de burger (afschrikking van straf;
voorarrest)
o Punitieve functie: legaal en legitiem toedienen van lijden (verschillende vormen)
- Verschillend systeem voor jeugdigen (parens patriae): hulp en rehabilitatie
, lOMoAR cPSD| 63316909
Het concept criminaliteit in criminologie
Strafwet is niet statisch: wat als strafbaar gedrag wordt opgenomen is ‘relatief’
Het studie-object van de criminologie laat zich niet volledig omschrijven door criminaliteit zoals juridisch
gedefinieerd (dat is bijvoorbeeld wel het idee achter strafrechtswetenschap)
Uitbreiden tot de studie van regeloverschrijdend, schadeberokkenend, antisociaal, gewelddadig gedrag
Vanuit heel veel verschillende disciplines kan er een zinvolle bijdrage worden geleverd tot het
begrijpen/verklaren en beïnvloeden van GOG en de aanpak ervan: naast het recht, sociologie, antropologie,
geneeskunde, ingenieurswetenschappen, economie, … en de psychologie
Bijdrage van de psychologie aan de criminologie
Forensische psychologie:
Toepassing van wetenschappelijke psychologische kennis op individuele verdachten en slachtoffers/partijen
(casussen) voor de rechtbank
Ook niet-criminologische vraagstukken
- Vb. civielrecht: mentale schade na pestgedrag
- Vb. inschatting invaliditeit ten gevolge van een arbeidsongeval in civielrecht
- Vb. de analyse van de ouder-kindrelaties in het kader van de bepaling van het hoede- en
bezoekrecht
Rechtspsychologie:
Psychologie toegepast op genese van rechtsregels en processen van informatieverzameling tijdens
politioneel/gerechtelijk onderzoek
Rechters, politie, getuigen, deskundigen, omstanders, …
Opkomst: late 19e eeuw volle bloei vanaf 1980
Cattell/ Simon Van der Aa/ F. Von Liszt
Investigative psychology
Studie van de dader en het proces van ze te begrijpen en hen voor justitie te brengen David Canter
Onderdeel: offender profiling (daderprofilering)
- Persoonskenmerken afleiden uit modus operandi
- Geografisch profileren: woonplaats dader (series van delicten, reispatronen)
Criminologische psychologie
Psychology of criminal conduct: zoekt een rationeel en empirisch bewijs naar de verschillen in het
voorkomen van criminele activiteiten, en naar de individuele verschillen tussen criminele activiteiten
Praktisch doel: schade beperken
! Méér dan louter de studie van de relatie tussen individuele persoonlijkheidskenmerken en
crimineel gedrag! ( ook rekening houden met de omgeving!)
gedrag = f(persoon x omgeving)
Leuvense wortels
- Louis Braffort
- Etienne De Greef
- Renée Dellaert
, lOMoAR cPSD| 63316909
- Steven De Baetselier - Johan Goethals
Agressie
Agressie: schade berokkend gedrag
Agressieve overname/ kanker/ … verschillende betekenissen
Agressie: bewust toebrengen van negatieve prikkel
Anderson&Bushman: elk gedrag naar medemens toe dat bedoelt is om vrijwel onmiddellijk schade toe te
brengen, waarbij de aanvaller weet dat wat hij doet schade zal berokkenen en dat het slachtoffer er alles
probeert aan te doen om dat gedrag van de aanvaller te vermijden (chirurg doet bewust pijn, maar
we doen er niet alles aan om te vermijden door deze definitie halen we die betekenissen er al uit)
Aspecten bij definiëren:
- Vermijdingsmotivatie bij slachtoffer + intentie bij dader
Ik kan iemand iets zien doen en het is moeilijk om te zien of het de intentie van de persoon is om
iemand schade te berokkenen intentie is privaat en zelfbeschrijvend
- Blackburn: we moeten ook standpunt observator in definitie betrekken het is schade
berokkenend gedrag dat niet verrechtvaardigd kan worden vanuit het standpunt van een derde
persoon die toekijkt voorwaarden: vertrekken vanuit gezichtspunt van observator
+ attributies en waarden van observator mee in rekening nemen
DUS: 3 aspecten: vermijdingsmotivatie slachtoffer, intentie dader en standpunt observator
Bepaling of gedrag agressief is, blijft sterk beïnvloed door individuele interpretatie van gedrag Soorten
agressie: emotionele vs instrumentele:
- Emotionele: gebruik van agressief gedrag vanuit gevoelens van frustratie of woede
- Instrumentele: juist genoeg om bepaald doel te bereiken
(bv: diamanten stelen en hierbij mensen met pistool waarschuwen, maar niemand verwonden)
Geweld: geweld is agressief gedrag (eerst bepalen of het agressief is) en het heeft extreme schade als doel
(geen verbaal verwijt, extreme schade, veel erger) het gaat niet noodzakelijk om fysiek geweld
(Blackburn: beperkt definitie geweld tot lichamelijk letsel)
Zie 2 teksten in cursus
Inleiding (les 1+2)
Criminologie: studie van de (de)criminalisering, de criminaliteit en de aanpak ervan Bv. stalking,
verkrachting = strafbaar geworden door gewijzigde samenleving
Criminaliteit: door de wet strafbaar gesteld grensoverschrijdend en schade berokkenend gedrag
Recht: als baken voor de criminoloog
- Systeem van gedragsregels, regelt het samenleven
- Geen recht grote kans recht van de sterkste
- Niet ingericht om alle problemen van alle mensen in al hun complexiteit op te lossen, legt enkel de
noodzakelijke verhoudingen vast waarbij ze streeft naar een evenwicht van macht tussen burgers
onderling, tussen burgers en overheid en tussen verschillende machten Wet:
- Geschreven systeem van sociale regels (bv. secundair onderwijs: groepen van mensen horen samen,
binnen die kliekjes gelden bepaalden regels qua kledingstijl, aanspreking, muziekstijl, …)
- Geschreven regels ontstaan wanneer de competitie tussen individuen niet kan worden opgelost
door informele procedures (er bestaan veel ongeschreven regels: niet boeren aan tafel in China
mag dit wel: deels cultureel bepaald)
- Strafwet stelt een contingentie voorop: koppelt een act (of het uitblijven ervan) aan een wettelijke
straf. Gedrag wat niet mag straffen en liefst zo snel mogelijk bv. er zijn snelheidsbeperkingen
maar wie houdt zich daar aan? Vroeger was de kans op betrapping onbestaande dus veel mensen
hielden zich niet aan hun snelheden, nu krijgt men een boete maar als die boete pas na een jaar
volgt, hecht men hier weinig belang aan
- Gedrag veranderen: beloning werkt veel beter dan straffen
leertheorie
- Als men straft onmiddellijk straffen na ongewenst gedrag
Normen
Regels worden in de sociale wetenschapen normen genoemd (vigerende standaard over gebruikelijke,
verwachte en toelaatbare manieren van handelen; gedeelde overtuigingen en praktijken van leden van een
bepaalde groep)
- Normen: referentiepunt voor de identificatie van afwijkend, niet conformerend of antisociaal
gedrag
- Gewoonte: beschrijft een verwachting (=descriptief)
- Recht: prescriptief/normatief (schrijft voor wat aanvaardbaar en niet aanvaardbaar is) en evaluerend
4 verschillen tussen strafrecht en andere vormen van sociale imperatieven
- Strafrecht heeft een politieke inbedding: gedefinieerd door de Staat en voor alle burgers geldend
- Delinquent gedrag wordt beschreven in termen van specifieke gedragingen
- Strafrecht wordt zonder onderscheid des persoons toegepast (ongeacht de status)
- Strafrecht legt sancties op die onder dwang en aanvaardbare dwang kunnen worden afgedwongen
door daartoe bevoegd verklaarde autoriteiten (potentieel afdwingbare regels) Welke regels?
- Niet gewoontes of tradities (met uitzondering van kleding bv oneerbaarheid)
, lOMoAR cPSD| 63316909
- Religie beïnvloedde vooral vroeger de wet (nu veel minder; cfr wetgeving inzake abortus en handel
op zondag tegen de religieuze leer in)
- Preventie van schade (en niet met persoonlijke moraliteit) en het handhaven van morele
principes (cfr. Delen van het Seksueel strafrecht)
- Niet 1 principe bepaalt of een gedrag onderwerp is van het strafrecht
De aard van delicten en verantwoordelijkheid
Wet = cultureel en historisch relatief moeilijk te bepalen wat delicten gemeenschappelijk kenmerkt
Misdaad vs onrechtmatige daad
- Misdaad: iets (niet) doen, iets bezitten ten aanzien van de gemeenschap
strafrecht: geïnitieerd door de Staat (resulterend in straf)
- Onrechtmatige daad: onrecht ten aanzien van een individu civielrecht: geïnitieerd
door de gekwetste partij (resulterend in schadevergoeding)
Misdaad en misdrijf (intensiteitsverschil) misdaad is ernstiger
Sociale afkeuring is niet steeds een sluitend criterium om te spreken van een misdaad (meestal hangt dit
wel samen)
Wat onderscheidt gewone sociale normen en het strafrecht?
- Niet het gedrag bepaalt de misdaad maar de intentie o Vrijwillige act (actus reus)
o Intentie (guilty mind) om het gedrag te stellen (mens rea)
- Verantwoordelijkheid o Oorzakelijke (voor een uitkomst) o Rol (voor plichten die
bij een rol horen)
o Capaciteitsverantwoordelijkheid (de mogelijkheid om gedrag te begrijpen, er over te denken
en het te controleren)
o Liabiliteits (verplichtings) voor bepaalde gevolgen: wettelijke verplichting en morele
verplichting
Recht
- Klassiek recht: geldt pas vanaf 18
- Normen en normoverschrijdingen zijn overal, in alle samenlevingen
Strafrechtsbedeling
- Wet impliceert arm der wet (met verschillende bevoegdheden en risico tot een ongelijke
rechtsbedeling)
- Ideaal; behoud van sociale orde en de belangen van de gemeenschap
- Strafrechtsbedeling: preventie (=voorzienende) en punitieve (=straffende) functie o Preventie:
• Parens patriae: ouderlijke verantwoordelijkheid voor hulpbehoevenden (bv.
Internering zorgtraject uitbouwen). Mensen die niet verantwoordelijk kunnen
geacht worden voor hun daden worden niet gestraft maar geïnterneerd.
Politiebevoegdheid voor de bescherming van de burger (afschrikking van straf;
voorarrest)
o Punitieve functie: legaal en legitiem toedienen van lijden (verschillende vormen)
- Verschillend systeem voor jeugdigen (parens patriae): hulp en rehabilitatie
, lOMoAR cPSD| 63316909
Het concept criminaliteit in criminologie
Strafwet is niet statisch: wat als strafbaar gedrag wordt opgenomen is ‘relatief’
Het studie-object van de criminologie laat zich niet volledig omschrijven door criminaliteit zoals juridisch
gedefinieerd (dat is bijvoorbeeld wel het idee achter strafrechtswetenschap)
Uitbreiden tot de studie van regeloverschrijdend, schadeberokkenend, antisociaal, gewelddadig gedrag
Vanuit heel veel verschillende disciplines kan er een zinvolle bijdrage worden geleverd tot het
begrijpen/verklaren en beïnvloeden van GOG en de aanpak ervan: naast het recht, sociologie, antropologie,
geneeskunde, ingenieurswetenschappen, economie, … en de psychologie
Bijdrage van de psychologie aan de criminologie
Forensische psychologie:
Toepassing van wetenschappelijke psychologische kennis op individuele verdachten en slachtoffers/partijen
(casussen) voor de rechtbank
Ook niet-criminologische vraagstukken
- Vb. civielrecht: mentale schade na pestgedrag
- Vb. inschatting invaliditeit ten gevolge van een arbeidsongeval in civielrecht
- Vb. de analyse van de ouder-kindrelaties in het kader van de bepaling van het hoede- en
bezoekrecht
Rechtspsychologie:
Psychologie toegepast op genese van rechtsregels en processen van informatieverzameling tijdens
politioneel/gerechtelijk onderzoek
Rechters, politie, getuigen, deskundigen, omstanders, …
Opkomst: late 19e eeuw volle bloei vanaf 1980
Cattell/ Simon Van der Aa/ F. Von Liszt
Investigative psychology
Studie van de dader en het proces van ze te begrijpen en hen voor justitie te brengen David Canter
Onderdeel: offender profiling (daderprofilering)
- Persoonskenmerken afleiden uit modus operandi
- Geografisch profileren: woonplaats dader (series van delicten, reispatronen)
Criminologische psychologie
Psychology of criminal conduct: zoekt een rationeel en empirisch bewijs naar de verschillen in het
voorkomen van criminele activiteiten, en naar de individuele verschillen tussen criminele activiteiten
Praktisch doel: schade beperken
! Méér dan louter de studie van de relatie tussen individuele persoonlijkheidskenmerken en
crimineel gedrag! ( ook rekening houden met de omgeving!)
gedrag = f(persoon x omgeving)
Leuvense wortels
- Louis Braffort
- Etienne De Greef
- Renée Dellaert
, lOMoAR cPSD| 63316909
- Steven De Baetselier - Johan Goethals
Agressie
Agressie: schade berokkend gedrag
Agressieve overname/ kanker/ … verschillende betekenissen
Agressie: bewust toebrengen van negatieve prikkel
Anderson&Bushman: elk gedrag naar medemens toe dat bedoelt is om vrijwel onmiddellijk schade toe te
brengen, waarbij de aanvaller weet dat wat hij doet schade zal berokkenen en dat het slachtoffer er alles
probeert aan te doen om dat gedrag van de aanvaller te vermijden (chirurg doet bewust pijn, maar
we doen er niet alles aan om te vermijden door deze definitie halen we die betekenissen er al uit)
Aspecten bij definiëren:
- Vermijdingsmotivatie bij slachtoffer + intentie bij dader
Ik kan iemand iets zien doen en het is moeilijk om te zien of het de intentie van de persoon is om
iemand schade te berokkenen intentie is privaat en zelfbeschrijvend
- Blackburn: we moeten ook standpunt observator in definitie betrekken het is schade
berokkenend gedrag dat niet verrechtvaardigd kan worden vanuit het standpunt van een derde
persoon die toekijkt voorwaarden: vertrekken vanuit gezichtspunt van observator
+ attributies en waarden van observator mee in rekening nemen
DUS: 3 aspecten: vermijdingsmotivatie slachtoffer, intentie dader en standpunt observator
Bepaling of gedrag agressief is, blijft sterk beïnvloed door individuele interpretatie van gedrag Soorten
agressie: emotionele vs instrumentele:
- Emotionele: gebruik van agressief gedrag vanuit gevoelens van frustratie of woede
- Instrumentele: juist genoeg om bepaald doel te bereiken
(bv: diamanten stelen en hierbij mensen met pistool waarschuwen, maar niemand verwonden)
Geweld: geweld is agressief gedrag (eerst bepalen of het agressief is) en het heeft extreme schade als doel
(geen verbaal verwijt, extreme schade, veel erger) het gaat niet noodzakelijk om fysiek geweld
(Blackburn: beperkt definitie geweld tot lichamelijk letsel)
Zie 2 teksten in cursus
