H1: Om te beginnen
Wednesday, 24 September 2025
15:11
EX: 40 meerkeuzevragen (1-2u) + GIS-correctie
/40 -> /20 niet /2 maar volgens gemiddelde van belangrijke/cesuurvragen (ong 10)
-> zie slides: 1 vraag op examen!
Namen van auteurs niet kennen, behalve enkele maar zal er bij staan
Getallen niet kennen (maar wel bv. meerderheid vs minderheid)
Psychologie als wetenschappelijke discipline vaak verkeerd ingeschat: zowel overschat als onderschat
Vb-en waarop psychologie een antwoord op kan geven:
Leugendetectors weinig objectief bewijs dat het effectief is, kan wel juist zijn maar ook puur
kans
Niet alleen menses herkennen zichzelf in hun spiegelbeeld (ook bv huisduiven)
Je ziet 2 vierkanten anders maar eig hetzelfde
Intelligentie is een zuiver aangeboren trek die onveranderd blijft gedurende het leven ->
fout: resultaat v erfelijkheid en omgeving
Meest frequente mentale stoornis komt voor bij 30% v bevolking: depressie
Vertrouwde mensen en hun gezicht vinden we over algemeen aangenamer
Wat is psychologie en wat is het niet?
Definitie
= de empirische/wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale processen
48 devisies
Ook andere wetenschappen bestuderen het gedrag (economie, criminologie, sociologie ..)
maar versch tussen psychologie en anderen: de methode
Psychologie betwist ongefundeerde uitspraken van pseudowetenschappelijke aard
-> pseudowetenschap
= elke poging om fenomenen uit de natuurlijke wereld te verklaren die niet gebaseerd is op
empirische observatie of op de wetenschappelijke methode
bv astrologie grafologie
Ook toekomstvoorspelling: veel mensen hechten geloof aan telepathie/helderziendheid/…
-> studie Daryl Bem: pp kiest linker/rechter antwoordknop, met beloning
-> 54% correcte antwoord maar ander onderzoek gaf ander cijfer
-> eig geen bewijs
-> om echt bewijs te krijgen: goed gecontroleerde situatie, nooit gelukt
Na 90j geen enkele wetensch evidentie voor extra sensory perception
Het freud probleem
Iedereen v gehoord, maar bij APA (American Psychological Association) namen ze het niet ernstig
-> <10% vd leden onderschrijven ideeën v Freud
-> nog minder onderschrijven ideeën v Jung
Psychologen: Skinner, Hubel & Wiesel, Roger Sperry, Herbert Simon, Kahneman & Tversky
-> allemaal nobelprijs voor onderzoek id psychologie
,-> bestaat eig niet: Hubel & Wiesel en Roger nobelprijs geneeskunde in psychologie, de anderen
nobelprijs in economie
3 belangrijke kenmerken
Hier te maken met wetenschappelijke psychologie: 3 belangr kenm maken dit wetensch
1. Systematisch empirisme
Onderzoeksbenadering vertrekt v sensorische ervaring en observatie als
onderzoeksgegevens
Geen gezagsargumenten (doen mensen niet meer)
Vroeger gebrek aan systematisch empirisme: bv gele koorts genezen door aderlatingen
(Benjamin Rush)
-> vb: bij een persoon lukte het wel maar bij ander niet maar 'was wrs te ziek'
-> niet systematisch aan het kijken
Poppers gaf kritiek op psycho-analyse v Freud: 'hebben altijd uitleg achteraf'
2. Werken met publiek verifieerbare kennis
Eis van repliceerbaarheid van bevindingen/experimenten (want kan ook bij toeval zijn)
Zelfde procedure -> zelfde resultaten
Peer review (eerst ong drietal anonieme collega's zien of alles duidelijk beschreven is, dan
pas gepubliceerd)
-> nodig omdat iem het experiment opnieuw kan doen en zien of ze zelfde resultaat bekomen
3. Toetsbare theorieën
Falsifieerbaarheid: fouten zijn in principe aantoonbaar
-> bv bestaan v god: je kan deze bewering nooit falsifiëren
Psychoanalyse: watergate schandaal
-> 'nixons oeidpale drang naar falen'
-> dit was niet toevallig, ze hebben ervoor gezorgd dat ze zelf ten onder gingen gaan
Syndroom v Gilles de la Tourette
-> psychoanalysten vroeger over geschreven: oncontroleerbare obscene woorden uitroepen
heeft te maken met opvoeding bv conflict
-> nu mog om te onderdrukken door medicatie
-> iets dat niet falsifieerbaar is kan doorheen de tijd wel worden: toetsbaarheid kan variëren!
-> bv nu kunnen we wel experimenten doen over intelligentie (bij geboorte of niet?)
Het vijfstapsproces vd wetenschappelijke methode
1. Hypothese-ontwikkeling
Hypothese
Een uitspraak die het resultaat van een wetensch studie voorspelt
Operationele (concrete) definities
Exact procedures om experimentele condities en metingen van resultaten vast te leggen
2. Gecontroleerde test
Onafhankelijke variabele
De variabele die door de onderzoeker gemanipuleerd wordt
,Randomisatie
Enkel gebruik maken v toeval voor het vastleggen vd aanbiedingsvolgorde vd stimuli of
toewijzen v pp aan condities
Geen systematisch verschil zien op voorhand tss bv 2 versch dingen, dus kan je beter zien
wat er specifiek verandert
3. Objectieve data verzamelen
Gegevens (data)
Informatie verzameld door de onderzoeker voor het testen vd hypothese
Afhankelijke variabele
Het gemeten resultaat van een studie; de responsen v deelnemers in een studie
Bv bij 2 versch leermethodes: hoe snel ze kunnen lezen + hoeveel fouten ze lezen
-> heeft leermethode hier effect op?
4. Analyseren van de resultaten
Gebaseerd op statistische analyse van de resultaten
Aanhouden of verwerpen vd hypothese
5. Publiceren, becritiseren, en repliceren vd resultaten
Types van psychologisch onderzoek
1. Naturalistische observatie
Niet per se techniek maar vaak eerste stap In meer gecontroleerd onderzoek
Bv merken dat mensen met agressief gedrag meer geweld op TV zijn, dan verder
systematisch observeren
-> dus bv in totaal 18000 moorden op TV gezien
OPM: wanneer mensen (of dieren) merken dat ze geobserveerd worden, kunnen ze hun gedrag
aanpassen
2. Gevalstudie
Op heel systematisch uitvoerige manier kijken nr 1 persoon/geval
Vb Freuds psychoanalyse gebaseerd op gevalstudies: zelfde vrouw 2-3x gezien tijdens
therapie
-> beweerd dat zijn toepassing is bij iedereen
Wel gevaar van getuigenverklaring
Vaak bij neuropsychologie
Bv iem krijgt staaf door schedel, nog niet dood
-> persoonlijkheid veranderd (moeilijk in sociale contacten) maar bleef leven
-> d.i enkel gebeurd bij 1 persoon
-> dus je kan niet veralgemenen omdat je dit moeilijk ethisch opnieuw kan proberen
3. Interview
Directe bevraging
Training: neutraliteit!
Bv bij 1500 jongeren duidelijk verband tss:
-> kijken naar geweld -> meer agressief gedrag
-> verband, maar causaliteit?
-> enkel verband zegt niks over causaliteit
, 4. Survey
Verzamelen van steekproef van opinies
Vaak relatief grote steekproef
Niet limiteren tot bepaalde groep: moet representatief zijn voor populatie!
Vb president Truman >< Dewey (tegenkandidaat v republikeinen)
-> zou volgens survey moeten winnen maar uiteindelijk Truman verkozen
-> wrm?
-> meer mensen geraadpleegd in California (grotere staat) + meer rijke mensen (vaker
republikeins dan democratisch) hadden vroeger meer toegang tot telefoon
-> steekproef eig helemaal niet representatief wat inkomen betreft
OPM: W.E.I.R.D. participants (western, educated, industrialized, rich, democratic)
Veel surveys gebaseerd op studenten omdat makkelijker te bereiken
-> met traditie v democratie (vroeger)
-> vaak rijk, westers en geïndustrialiseerd
5. Psychologische tests
2 grote categorieën
1. Cognitieve tests
Schoolvorderingentests, intelligentietests (bv non-verbale)
Individuele en collectieve
-> hoe goed ben je in staat om info te verwerken?
Duurt lang (1u30) om iemands intelligentie te testen, dus collectieve heeft grote tijdswinst
2. Persoonlijkheids- en attitudetests
Meestal vragenlijsten
Soms ook progressieve technieken
-> bekendste: psycholoog Rorschach
-> bladeren + inkt opvouwen: symmetrische vlek
-> wat zie je erin?
-> bv je ziet mickey mouse erin maar is dus niet zo, of bv seksuele afbeelding
-> zegt iets over hoe je denkt
-> maar mag dit eig als persoonlijkheidstest?
Vb T.A.T: wat gebeurt er hier? Wat is er voorafgegaan en wat gebeurt er verder?
-> belangr vragen die iets zeggen over je dynamiek
Zombie: hongaarse psychiater
-> persoon krijgt 8 fotos te zien en kiest 2 sympathiekste en 2 minst
-> onzin: geen enkel wetensch onderzoek dat bewijst dat dit iets doet, maar toch gebruiken
psychologen dit soms
OPM: psychologen beter in staat om goede cognitieve tests te maken dan goede
persoonlijkheidstests
-> bv intelligentietests vaak meer betrouwbaar
-> wat maakt een test beter dan de andere?
Stressbestendigheid testen: voorbeelden van versch mensen
Wednesday, 24 September 2025
15:11
EX: 40 meerkeuzevragen (1-2u) + GIS-correctie
/40 -> /20 niet /2 maar volgens gemiddelde van belangrijke/cesuurvragen (ong 10)
-> zie slides: 1 vraag op examen!
Namen van auteurs niet kennen, behalve enkele maar zal er bij staan
Getallen niet kennen (maar wel bv. meerderheid vs minderheid)
Psychologie als wetenschappelijke discipline vaak verkeerd ingeschat: zowel overschat als onderschat
Vb-en waarop psychologie een antwoord op kan geven:
Leugendetectors weinig objectief bewijs dat het effectief is, kan wel juist zijn maar ook puur
kans
Niet alleen menses herkennen zichzelf in hun spiegelbeeld (ook bv huisduiven)
Je ziet 2 vierkanten anders maar eig hetzelfde
Intelligentie is een zuiver aangeboren trek die onveranderd blijft gedurende het leven ->
fout: resultaat v erfelijkheid en omgeving
Meest frequente mentale stoornis komt voor bij 30% v bevolking: depressie
Vertrouwde mensen en hun gezicht vinden we over algemeen aangenamer
Wat is psychologie en wat is het niet?
Definitie
= de empirische/wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale processen
48 devisies
Ook andere wetenschappen bestuderen het gedrag (economie, criminologie, sociologie ..)
maar versch tussen psychologie en anderen: de methode
Psychologie betwist ongefundeerde uitspraken van pseudowetenschappelijke aard
-> pseudowetenschap
= elke poging om fenomenen uit de natuurlijke wereld te verklaren die niet gebaseerd is op
empirische observatie of op de wetenschappelijke methode
bv astrologie grafologie
Ook toekomstvoorspelling: veel mensen hechten geloof aan telepathie/helderziendheid/…
-> studie Daryl Bem: pp kiest linker/rechter antwoordknop, met beloning
-> 54% correcte antwoord maar ander onderzoek gaf ander cijfer
-> eig geen bewijs
-> om echt bewijs te krijgen: goed gecontroleerde situatie, nooit gelukt
Na 90j geen enkele wetensch evidentie voor extra sensory perception
Het freud probleem
Iedereen v gehoord, maar bij APA (American Psychological Association) namen ze het niet ernstig
-> <10% vd leden onderschrijven ideeën v Freud
-> nog minder onderschrijven ideeën v Jung
Psychologen: Skinner, Hubel & Wiesel, Roger Sperry, Herbert Simon, Kahneman & Tversky
-> allemaal nobelprijs voor onderzoek id psychologie
,-> bestaat eig niet: Hubel & Wiesel en Roger nobelprijs geneeskunde in psychologie, de anderen
nobelprijs in economie
3 belangrijke kenmerken
Hier te maken met wetenschappelijke psychologie: 3 belangr kenm maken dit wetensch
1. Systematisch empirisme
Onderzoeksbenadering vertrekt v sensorische ervaring en observatie als
onderzoeksgegevens
Geen gezagsargumenten (doen mensen niet meer)
Vroeger gebrek aan systematisch empirisme: bv gele koorts genezen door aderlatingen
(Benjamin Rush)
-> vb: bij een persoon lukte het wel maar bij ander niet maar 'was wrs te ziek'
-> niet systematisch aan het kijken
Poppers gaf kritiek op psycho-analyse v Freud: 'hebben altijd uitleg achteraf'
2. Werken met publiek verifieerbare kennis
Eis van repliceerbaarheid van bevindingen/experimenten (want kan ook bij toeval zijn)
Zelfde procedure -> zelfde resultaten
Peer review (eerst ong drietal anonieme collega's zien of alles duidelijk beschreven is, dan
pas gepubliceerd)
-> nodig omdat iem het experiment opnieuw kan doen en zien of ze zelfde resultaat bekomen
3. Toetsbare theorieën
Falsifieerbaarheid: fouten zijn in principe aantoonbaar
-> bv bestaan v god: je kan deze bewering nooit falsifiëren
Psychoanalyse: watergate schandaal
-> 'nixons oeidpale drang naar falen'
-> dit was niet toevallig, ze hebben ervoor gezorgd dat ze zelf ten onder gingen gaan
Syndroom v Gilles de la Tourette
-> psychoanalysten vroeger over geschreven: oncontroleerbare obscene woorden uitroepen
heeft te maken met opvoeding bv conflict
-> nu mog om te onderdrukken door medicatie
-> iets dat niet falsifieerbaar is kan doorheen de tijd wel worden: toetsbaarheid kan variëren!
-> bv nu kunnen we wel experimenten doen over intelligentie (bij geboorte of niet?)
Het vijfstapsproces vd wetenschappelijke methode
1. Hypothese-ontwikkeling
Hypothese
Een uitspraak die het resultaat van een wetensch studie voorspelt
Operationele (concrete) definities
Exact procedures om experimentele condities en metingen van resultaten vast te leggen
2. Gecontroleerde test
Onafhankelijke variabele
De variabele die door de onderzoeker gemanipuleerd wordt
,Randomisatie
Enkel gebruik maken v toeval voor het vastleggen vd aanbiedingsvolgorde vd stimuli of
toewijzen v pp aan condities
Geen systematisch verschil zien op voorhand tss bv 2 versch dingen, dus kan je beter zien
wat er specifiek verandert
3. Objectieve data verzamelen
Gegevens (data)
Informatie verzameld door de onderzoeker voor het testen vd hypothese
Afhankelijke variabele
Het gemeten resultaat van een studie; de responsen v deelnemers in een studie
Bv bij 2 versch leermethodes: hoe snel ze kunnen lezen + hoeveel fouten ze lezen
-> heeft leermethode hier effect op?
4. Analyseren van de resultaten
Gebaseerd op statistische analyse van de resultaten
Aanhouden of verwerpen vd hypothese
5. Publiceren, becritiseren, en repliceren vd resultaten
Types van psychologisch onderzoek
1. Naturalistische observatie
Niet per se techniek maar vaak eerste stap In meer gecontroleerd onderzoek
Bv merken dat mensen met agressief gedrag meer geweld op TV zijn, dan verder
systematisch observeren
-> dus bv in totaal 18000 moorden op TV gezien
OPM: wanneer mensen (of dieren) merken dat ze geobserveerd worden, kunnen ze hun gedrag
aanpassen
2. Gevalstudie
Op heel systematisch uitvoerige manier kijken nr 1 persoon/geval
Vb Freuds psychoanalyse gebaseerd op gevalstudies: zelfde vrouw 2-3x gezien tijdens
therapie
-> beweerd dat zijn toepassing is bij iedereen
Wel gevaar van getuigenverklaring
Vaak bij neuropsychologie
Bv iem krijgt staaf door schedel, nog niet dood
-> persoonlijkheid veranderd (moeilijk in sociale contacten) maar bleef leven
-> d.i enkel gebeurd bij 1 persoon
-> dus je kan niet veralgemenen omdat je dit moeilijk ethisch opnieuw kan proberen
3. Interview
Directe bevraging
Training: neutraliteit!
Bv bij 1500 jongeren duidelijk verband tss:
-> kijken naar geweld -> meer agressief gedrag
-> verband, maar causaliteit?
-> enkel verband zegt niks over causaliteit
, 4. Survey
Verzamelen van steekproef van opinies
Vaak relatief grote steekproef
Niet limiteren tot bepaalde groep: moet representatief zijn voor populatie!
Vb president Truman >< Dewey (tegenkandidaat v republikeinen)
-> zou volgens survey moeten winnen maar uiteindelijk Truman verkozen
-> wrm?
-> meer mensen geraadpleegd in California (grotere staat) + meer rijke mensen (vaker
republikeins dan democratisch) hadden vroeger meer toegang tot telefoon
-> steekproef eig helemaal niet representatief wat inkomen betreft
OPM: W.E.I.R.D. participants (western, educated, industrialized, rich, democratic)
Veel surveys gebaseerd op studenten omdat makkelijker te bereiken
-> met traditie v democratie (vroeger)
-> vaak rijk, westers en geïndustrialiseerd
5. Psychologische tests
2 grote categorieën
1. Cognitieve tests
Schoolvorderingentests, intelligentietests (bv non-verbale)
Individuele en collectieve
-> hoe goed ben je in staat om info te verwerken?
Duurt lang (1u30) om iemands intelligentie te testen, dus collectieve heeft grote tijdswinst
2. Persoonlijkheids- en attitudetests
Meestal vragenlijsten
Soms ook progressieve technieken
-> bekendste: psycholoog Rorschach
-> bladeren + inkt opvouwen: symmetrische vlek
-> wat zie je erin?
-> bv je ziet mickey mouse erin maar is dus niet zo, of bv seksuele afbeelding
-> zegt iets over hoe je denkt
-> maar mag dit eig als persoonlijkheidstest?
Vb T.A.T: wat gebeurt er hier? Wat is er voorafgegaan en wat gebeurt er verder?
-> belangr vragen die iets zeggen over je dynamiek
Zombie: hongaarse psychiater
-> persoon krijgt 8 fotos te zien en kiest 2 sympathiekste en 2 minst
-> onzin: geen enkel wetensch onderzoek dat bewijst dat dit iets doet, maar toch gebruiken
psychologen dit soms
OPM: psychologen beter in staat om goede cognitieve tests te maken dan goede
persoonlijkheidstests
-> bv intelligentietests vaak meer betrouwbaar
-> wat maakt een test beter dan de andere?
Stressbestendigheid testen: voorbeelden van versch mensen
