, USE THIS DOCUMENT AS A GUIDE FOR ANSWERING YOUR QUESTIONS
VEN2604 ASSIGNMENT 3 (PORTFOLIO) SEMESTER 1 2026
ANSWERS
DUE DATE : 2026
MBUDZISO 1: FONETIKI NA FONOḼODZHI
1.1 Lulimi lu na mushumo kha u bveledza mibvumo?
Lulimi lu na mushumo munzhi kha u bveledza mibvumo, arali ri tshi ṱalutshedza, zwi amba uri ndila ine
muṅwe na muṅwe a amba ngayo ni ya vhudi nga u shumisa mavhango na zwivhumbwa zwa shango.
Mibvumo i bveledzwa nga u sedza ndila dzine vhathu vha dzula vha tshi amba, u bveledza mafhungo a
vhutshilo na u sumbedza tshanduko kha u amba. Ṱhoho ya mushumo wa lulimi ndi u vhumbedza
mivhuso ya tshanduko kha u ambara ha mavhango na nyambo, zwine zwa kona u ṱalutshedza mafhungo,
ndila ya u ṱanganela na u ṱalutshedza zwithu zwine zwa ambiwa nga ṱhoho ya mulayo wa vhudalo.
1.2 Mibvumo ya denthiḽabiaḽa i bveledzwa hani?
Mibvumo ya denthiḽabiaḽa i bveledzwa nga u shumisa nyambo ya ndila ya muṱa wa dzinwaha, zwine
zwa ambiwa nga u fhelisa nṱha ha muṱa wa ndila. Tsumbo mbili dzi ṱanganedzwaho ndi:
/t/ i bveledzwa nga u kunga pfalandoṱhe yo vhurulaho u tshi khou pfala ndila ya dzi denthido
dzine dza vha ṱangana na mapfalo a muthu.
/d/ i bveledzwa nga u shumisa themba ḽo khulaho kha ndila ya u tshimbidza pfalandoṱhe ya
tshinwe na tshinwe, zwine zwa ṱanganedzwa nga ndila ya vhuhulwane ha tshipida.
Ndila ya u bveledza mibvumo iyi i tevhelaho ya pfala u shumisa muṱa wa muvhuso, u shumisa muṱa wa
pfalandoṱhe na u ṱanganedza themba na pfalandoṱhe.
1.3 U ṱangana ha pfalandoṱhe na u vhumbwa ha themba zwi wela kha tshanduko dza mibvumo,
zwi fhambana hani?
U ṱangana ha pfalandoṱhe na u vhumbwa ha themba zwi ṱalutshedza phambano kha tshanduko dza
mibvumo. Pfalandoṱhe i shumiswa u bveledza zwiambaro zwa mbado ya shango, fhedzi themba i
shumiswa u ṱanganedza mutakalo wa ndila ya u amba. Tsumbo: kha u bveledza /p/ ya pfalandoṱhe, muṱa
u a pfala nga u fhira, fhedzi kha /b/ ya themba, u a vhumbelwa nga u khwinisa ndila ya u pfala. Zwi
ṱanganedza u fhambana ha ndila ya pfala na u vhumbwa ha themba.
VEN2604 ASSIGNMENT 3 (PORTFOLIO) SEMESTER 1 2026
ANSWERS
DUE DATE : 2026
MBUDZISO 1: FONETIKI NA FONOḼODZHI
1.1 Lulimi lu na mushumo kha u bveledza mibvumo?
Lulimi lu na mushumo munzhi kha u bveledza mibvumo, arali ri tshi ṱalutshedza, zwi amba uri ndila ine
muṅwe na muṅwe a amba ngayo ni ya vhudi nga u shumisa mavhango na zwivhumbwa zwa shango.
Mibvumo i bveledzwa nga u sedza ndila dzine vhathu vha dzula vha tshi amba, u bveledza mafhungo a
vhutshilo na u sumbedza tshanduko kha u amba. Ṱhoho ya mushumo wa lulimi ndi u vhumbedza
mivhuso ya tshanduko kha u ambara ha mavhango na nyambo, zwine zwa kona u ṱalutshedza mafhungo,
ndila ya u ṱanganela na u ṱalutshedza zwithu zwine zwa ambiwa nga ṱhoho ya mulayo wa vhudalo.
1.2 Mibvumo ya denthiḽabiaḽa i bveledzwa hani?
Mibvumo ya denthiḽabiaḽa i bveledzwa nga u shumisa nyambo ya ndila ya muṱa wa dzinwaha, zwine
zwa ambiwa nga u fhelisa nṱha ha muṱa wa ndila. Tsumbo mbili dzi ṱanganedzwaho ndi:
/t/ i bveledzwa nga u kunga pfalandoṱhe yo vhurulaho u tshi khou pfala ndila ya dzi denthido
dzine dza vha ṱangana na mapfalo a muthu.
/d/ i bveledzwa nga u shumisa themba ḽo khulaho kha ndila ya u tshimbidza pfalandoṱhe ya
tshinwe na tshinwe, zwine zwa ṱanganedzwa nga ndila ya vhuhulwane ha tshipida.
Ndila ya u bveledza mibvumo iyi i tevhelaho ya pfala u shumisa muṱa wa muvhuso, u shumisa muṱa wa
pfalandoṱhe na u ṱanganedza themba na pfalandoṱhe.
1.3 U ṱangana ha pfalandoṱhe na u vhumbwa ha themba zwi wela kha tshanduko dza mibvumo,
zwi fhambana hani?
U ṱangana ha pfalandoṱhe na u vhumbwa ha themba zwi ṱalutshedza phambano kha tshanduko dza
mibvumo. Pfalandoṱhe i shumiswa u bveledza zwiambaro zwa mbado ya shango, fhedzi themba i
shumiswa u ṱanganedza mutakalo wa ndila ya u amba. Tsumbo: kha u bveledza /p/ ya pfalandoṱhe, muṱa
u a pfala nga u fhira, fhedzi kha /b/ ya themba, u a vhumbelwa nga u khwinisa ndila ya u pfala. Zwi
ṱanganedza u fhambana ha ndila ya pfala na u vhumbwa ha themba.
