Samenvatting sociale psychologie 2026

Sociale psychologie
10/02/2026

HOOFDSTUK 1: SOCIALE WAARNEMING
1.1 Hoe vormen we een beeld van mensen?
- Beeldvormingsproces  start meeste sociale interacties
- Bewuste & onbewuste processen  mensen heel snel beeld van iemand vormen &
beïnvloedt verdere interacties
- Hoe mensen reageren  afhankelijk van beeld dat iemand van die persoon heeft
- Eerste indruk  idee gevormd van wat voor mensen dit zouden kunnen zijn
- Vormt jezelf spontaan & op basis van aantal kenmerken die je waarneemt 
totaalbeeld persoon
- Iemand voor eerste keer zien  spontaan beeld geactiveerd over groep waartoe die
behoort
1.2 De eerste indruk
- Gedrag  percept  concept
- Waarneming mensen  zeer grote hoeveelheid prikkels door ons brein gefilterd 
aantal patronen met betekenis
- Percept  zintuigelijke waarneming
- Concept  uitwerking concept, invulling
1.2.1 Waarop baseren we ons voor deze eerste indruk?
- Baseren onze eerste indruk  visuele, zichtbare
- Visueel aspect  uiterlijk, lichaamstaal, gedrag
 Uiterlijk  eerste wat iemand van persoon waarneemt (Bv. huidskleur,
haarkleur, kledingsstijl, lichaamspostuur)
 Spontaan het eerst op letten  leeftijd, geslacht, huidskleur
- Theorie Mehrabian
 Populaire & vaak geciteerde theorie  boodschap & manier overbrengen
boodschap
 7-38-55 regel
 7% boodschap bepaald door woorden, inhoud
 38% boodschap bepaald door toon, intonatie
 55% door lichaamstaal
 Boodschap ambigu  intonatie & inhoud boodschap elkaar
tegenspreken
- Waarneming  cultuurgebonden
- Mensen met verschillende culturele/etnische achtergrond  op verschillende manier
naar gezichten kijken
1.2.2 Spontane beeldvorming
- Mens  snel beeld van persoon vormen op basis van weinig gegevens
- Evaluatie onze waarneming  milliseconden & loopt automatisch
- Automatische/spontane beeldvorming
 Zonder het de bedoeling is
 Zonder noodzakelijk bewust van
 Zonder aandacht vergt
 Zonder tegen kunnen houden
- Spontante beeldvorming  hersenen adhv. Cognitieve schema’s

,1.2.2.1 Cognitieve schema’s
- Cognitieve schema’s  menselijke, innerlijke structuren  wijze waarop bepaalde
zaken/gebeurtenissen samenhangen
- Ervaring  dingen die we zelf meegemaakt hebben, dingen die we gezien & gehoord
hebben
- Voordelen  als mens veel sneller kunnen reageren op prikkels
- 3 functies
 Schijnwerper  aandacht naar juiste zaken, meest relevante richting
 Gatenvuller  ontbrekende informatie invullen
 Gedragswijzer  weten hoe we ons moeten gedragen, doen
- Aantal gevaren & nadelen
 Verliezen accuraatheid
 Stereotypering  veralgemeningen met betrekking tot groepen mensen
- Voorbeeld dergelijk onderzoek  experiment Correll rond ‘the shooter bias’
 Brede & systematische vooringenomenheid
 Verschillende culturele contexten
 Te maken met beeldvorming & sociale categorisatie & stereotypering
 Fenomeen waarbij mensen meer & sneller geneigd om te schieten op
ongewapende personen van kleur dan op ongewapende witte personen
- Essien  onderzoek hernamen in andere context
1.2.2.2 Welke schema’s worden geactiveerd?
- Negatieve stimuli voorrang  Kanouse & Hanson
 Snelle evaluatie  adaptieve waarde
 Schijnwerper valt eerder op negatieve stimuli
 Komt voort uit automatische waakzaamheid
- Factor cultuur
 Specifiek gedrag activeert in verschillende culturen verschillende schema’s
- Verhalen die we op school te horen kregen  activatie bepaalde schema’s
- Particuliere ervaringen
 Rol in mee bepalen van richting cognitieve schema’s
- Priming
 Recente gebeurtenis  toegankelijkheid bepaald schema voor bepaalde tijd
verhoogt
 Experiment Higgins, Rholes, Jones  2 groepen moeten reeks woorden uit het
hoofd leren die te maken hebben met eigenschap avontuurlijk
- Chronische priming
 Fenomeen waarbij bepaalde mentale concepten voortdurend geactiveerd
blijven in iemands geheugen, zelfs zonder directe externe prikkels
 Bepaalde ideeën, attitudes/stereotypen  vaak & consistent geactiveerd dat
toegankelijkheid voortdurend verhoogd is & blijvende invloed op
informatieverwerking van iemand & reageert op verschillende situaties
- Actuele gemoedstoestand persoon
 Soort priming van interne aard
 Koppeling functies cognitieve schema’s
 Signaalfunctie/schijnwerper
 Gatenvuller
 Gedragswijzer
- Persoonlijkheidseigenschappen
 Naargelang je persoonlijkheid  andere schema’s actief

,  Verschillende mensen, verschillende persoonlijkheid  heel andere zaken
opmerken
- Situatie
- Onderzoek Rosenhan
 12 mannen melden zich in verschillend psychiatrisch ziekenhuis met vage
klacht dat ze holle stemmen hoorden
 Studie ‘being sane on insane places’  gezonde personen met minimale
symptomen aangeboden bij psychiatrische ziekenhuizen systematische
gediagnosticeerd als schizofreen
 Illustreert sterkte effect labels & context op sociale perceptie  fundamentele
veranderingen in psychiatrische diagnostiek
 Kritiek  beperkte onderzoeksgroep & mate misleiding, mogelijks impact op
resultaten
- Iemand iets doet  triggert/activeert een schema
- Schema sterk verschillen  factoren mee in rekening brengen
1.3 Attributie
- Attribueren  toeschrijven aan
- Binnen sociale psychologie attributie  inzicht in hoe mensen de wereld waarnemen,
verklaren & reageren op wereld & mensen om hen heen
- Implicaties  onderwijs, therapie, begeleidingen, dagelijks leven
- Attributietheorie  sterke neiging om oorzaak van gedrag van iemand anders
verklaren/toeschrijven, vanuit logische redenering oorzaak-gevolg, in staat stelt
wereld begrijpen
- Nadruk sociale psychologie  attributie binnen sociale perceptie
- Attributie  verklaring geven, oorzaak geven aan gesteld gedrag
- Vb  je lief slechtgezin, persoon zien liggen op straat, verkeerd beeld van
bakkersvrouw, gerechtspsychiater, buis op school, grensoverschrijdend gedrag,
euthanasie, suicide, kanker
- Afhankelijk van je verklaring/attributie van iemands gedrag  zelf vaak ander gedrag
vertonen
- Interne attributie  oorzaak van gedrag persoon toeschrijven aan persoon zelf
- Externe attributie  zijn gedrag toeschrijven aan factor buiten deze persoon
- Weiner:
 Interne/externe attributie  locus of control
 Stabiele & variabele factoren
- Stabiele factoren  zaken die je als vaststaand interpreteert
- Variabele factoren  zaken waarvan je denkt dat die kunnen veranderen & variëren
- Weiner  vierveldentabel met 4 attributiemogelijkheden
 Intern stabiel  persoonlijkheidstrekken, talenten, gebreken
 Extern stabiel  systemen, structuren, persoonlijkheid van anderen, gradaties
 Intern variabel  fysieke & mentale toestand, gedrag, inspanning
 Extern variabel  geluk, toeval, gedrag & toestand van anderen
- Modellen om richting van attributies te verklaren & voorspellen
1.3.1 Spontane attributie versus intentionele attributie
- Spontaan & ongericht attribueren
- Automatische/spontane attributie  activeert vooral eigenschap van iemand
- Meteen als verklaring naar boven komt  cognitieve schema’s
- Bepaald doel willen bereiken met persoon  intentionele gevolgtrekking
- Intentionele attributie  bewust een eigenschap toeschrijven aan een persoon

, 1.3.2 De corresponderende inferentietheorie van Jones en Davis
- Jones & Davis  3 variabelen binnen corresponderende inferentietheorie
 Verklaren van iemand zijn gedrag
 Keuze
 Situatie
 Gevolgen
- Afhankelijk van sommige variabelen  sneller/minder snel een bepaalde attributie
- 1ste variabele
 Keuze die iemand al dan niet kan maken
 Hoe meer we weten dat iemand iets doen vanuit zijn eigen keuze  hoe sneller
we intern attribueren
 Vb. zelf voorstellen om naar de nieuwe James Bond te gaan
- Situatie
 Rol in de soort attributie
 Hoe meer het gedrag dat iemand stelt bij de situatie past waarin die verkeert 
hoe minder we intern attribueren
 Vb. avond voor een examen studeren
- Gevolgen
 Derde variabele
 Hoe positiever de gevolgen van iemands gedrag zijn, hoe minder we die intern
toeschrijven
 Vb. therapeut die luisterend oor biedt
1.3.3 Het covariatiemodel van Kelley
- Covariatiemodel  wie juiste attributies wil maken  gebruikt best dit model 
meest volledige & correcte verklaringsmodel
- Verklaart in welke omstandigheden wij vooral intern dan wel extern attribueren
- Manier waarop we attribueren afhankelijk van 3 variabelen
 Consensus  hoe lager de consensus, hoe sterker er intern geattribueerd
wordt
Vb. als ik alleen ben zal het wel aan mij liggen
 Distinctiviteit  hoe lager de distinctiviteit, hoe sterker er intern geattribueerd
wordt
Bv. als ik het in verschillende situaties heb, zal het wel aan mij liggen
 Consistentie  hoe hoger de consistentie, hoe sterker er intern geattribueerd
wordt
Bv. als ik het altijd heb, zal het wel aan mij liggen
- Duidelijk zicht op deze variabelen & daarvoor erg veel informatie nodig  juiste
attributie
- Helaas  klein deel informatie
- Correct attribueren  over 3 variabelen informatie hebben
- Afhankelijk van situatie & mate waarin variabelen aanwezig zijn  in bepaalde mate
iemand anders zijn gedrag intern/extern attribueren
- Manier waarop we een situatie/gedrag toeschrijven
 Situatie met lage consensus, lage distinctiviteit, hoge consistentie 
persoonsattributie
 Lage consensus, hoge distinctiviteit, hoge consistentie  oorzaak aan
combinatie van persoon & situatie
 Lage consensus, hoge distinctiviteit, lage consistentie  omstandigheden,
toeval