Goederenrecht
Situering goederenrecht binnen burgerlijk recht (zakelijke rechten + goederen)
Relevantie
• Goederenrecht op zich: studie vd zakelijke rechten (ih algemeen, studie vd verschillende ZR,
studie vh goed zelf)
->3 soorten vermogensrechten:
- Intellectuele eigendomsrechten
- zakelijke rechten (vermogensrechtelijke verhoudingen tov goederen)
- verbintenissenrecht (patrimoniale rechten tov personen)
• Interactie met andere vakgebieden (bv. fiscaal, familiaal vermogensrecht, bestuursrecht,
mensenrechten, verb- en contractenrecht, aansprakelijkheidsrecht, zekerhedenrecht…)
Examen: Schriftelijk, gesloten boek, Duurtijd: 2u, Kennis – Inzicht – Toepassing -> juist/fout vragen
met toelichting (kan dat je juist/ fout verkeerd hebt mr dr toelichting toch goed), kennisvragen (wat
zijn vw’en, overloop en pas toe)
DEEl 1: ALGEMEEEN DEEL
Thema 1 situering goederenrecht
• Wet van 13 april 2019 tot invoering van een nieuw Burgerlijk Wetboek
= opvolger Code Civil 1804, macht bij mensen met veel OR eigendom, wouden standen gaande
houden: economisch immobilisme (voor Napoleon, voor 1804)
-> Napoleon stelde: individuele eigendom is vereist vr vrijheid en gelijkheid, DUS bouwsteen vr
BW = eigendom -> contractvrijheid/ testeervrijheid: je hebt eigendom en mag maximaal doen/
ovk sluiten wat je wil: wilsautonomie (na Napoleon: economisch liberalisme = nu) – hoe meer
vrijheid (bv wel/ nee testament), hoe groter je verantwoordelijkheid (om zaakjes te regelen): art.
1382 (doe wat je wil, mr schade ae ander mt je vr instaan), art. 1134 (contractvrijheid)
->na code civil 1804: nieuw BW 2019 = evolutie nr socialisering vh goederenrecht,
vermaatschappelijking (vroeger erg egoïstisch) -> OH moet enkele correcties toepassen op zeer
sterke vrijheidsgedachte: steeds meer begrenzingen op eigendomsrecht, bv. REM (dr rechtspraak:
sociale correctie op vermogensrecht), bv. overheidsbeperkingen op ORG (op stuk grond nt eender
wat bouwen)
boek 1. Algemene bepalingen;
boek 2. Personen, familie + relatievermogensR;
boek 3. Goederen;
boek 4. Nalatensch, schenkingen en testamenten;
boek 5. Verbintenissen;
boek 6. Aansprakelijkheidsrecht;
boek 7. Bijzondere contracten (wetsvoorstel 2025);
boek 8. Bewijs;
boek 9. Zekerheden (Titel 1 pers. zekerheden);
boek 10. Verjaring
• Nieuw Boek III (goederenrecht) BW (in oud BW is goederenrecht = boek 2)
->vooral codificatie (strekkingen RP werden wettelijk vastgelegd, discussies onder oude recht…) &
bundeling van wetgeving (voorheen erg versnipperd goederenrecht) & hernummering (3. …)
I. Algemene bepalingen
1
, II. Goederen
III. Eigendom
IV. Mede-eigendom
V. Burenrelaties
VI. Vruchtgebruik
VII. Erfpacht
VIII. Opstal
Structuur cursus: Deel 1 Algemeen deel, Deel 2 Goederen, Deel 3 Zakelijke rechten
Terminologie – opdeling 3 begrippen ih goederenrecht: Voorwerpen < goederen < zaken
• Voorwerpen (3.38 BW) muv (met uitsluiting van) personen en dieren (3.39 BW) (dus alles
behalve mens/ dier = een voorwerp volgens art. 3.38)
• Goederen: voorwerpen die toe-eigenbaar zijn (3.41 BW), kan je hebben, beschik je over dus
mogelijk voorwerp ve ZR (art. 3.7 BW) (bv. lucht/ zee is GEEN goed, kan je nt over beschikken)
->een goed is meer dan een zaak, want omvat ook onlichamelijke goederen
• Lichamelijke goederen (art. 3.40 BW) = zaken (<-> onlichamelijk = vermogensrechten) ->
hierop focus in code civil: maar dr dematerialisering meer focus op goederen
Vermogensrecht -> vermogen (3.35 BW) = juridische algemeenheid van in geld waardeerbare rechten
& plichten ve persoon)
->klassieke vermogensleer: elke persoon heeft vermogen, zolang hij persoon is
(onvervreemdbaarheid vh vermogen) & alleen een persoon heeft een vermogen
1 P = 1 V (ondeelbaarheid van vermogen)
Thema 2 temporele toepassing (kijk art. 37 ev. van wet 2020)
• Op examen enkel boek 3 toepassen, geen examenvraag nr zuiver oud recht (wel overgangsregime
kennen vr examen) -> vraag: welk recht passen we hier toe? (bv juist/ fout vraag: passen we hier
art. 3. … toe? Antwoord: nee, oud recht is vt)
• Inwerkingtreding (zie art. 37 ev W2020)
1/9/21 (muv 3.30 §1, 3°, 5°, 7° en §2, lid 2 BW = 1/7/22) = inwerkingtreding boek 3
goederenrecht
->Eerbiedigende werking: enkel rechtsfeiten/RH na 1/9/21 -> nieuwe wetten (boek 3) vh
BW enkel vt op RH/ RF van na inwerkingtreding op 1/9/2021(voordien altijd onmiddelijke
werking)
Boek 3 NIET toepassen op toekomstige gevolgen RH/RF van VOOR 1/9/21 (= ZR onder
oude regime) 2110/21)
+ ook nvt (latere) RH/RF mbt eerdere ZR (= ZR die onder regime vh oude recht vallen)
TENZIJ partijen conventioneel regelen: anticipatieve toepassing boek 3 (boek 3 vt
verklaren alvorens het inwerking was): bv erfpacht minimumduur oud recht = 27j, nieuw
recht = 15j, stel 2020 erfpacht gevestigd vr 15j = NIET geldig (wel als het vr 16j was, want
dan vanaf 2021=nieuwe recht vt, dan nog eens 15j, dus klopt)
2
, Bv. vruchtgebruik via ovk 2017 -> boek 2
Bv. RH die zakelijk recht vestigt (opstalrecht vr woontoren) – bv. 1 september 2020: vestigen
opstalrecht onder vw’en verkrijgen vergunning, duurt erg lang hoewel RH gesloten op 1
september 2020, opschortende vw’e vervult zich pas in 2023 -> boek 2 vt (kijken nr datum vd
RH, nt sorteren vd rechtsgevolgen)
RF (overlijden dat vruchtgebruik doet creëren) <-> RH: beide rechtsgevolgen, mr RH is echt met doel
rechtsgevolgen te bekomen
Bv. boom planten (RF) dichtbij perceelsgrens (kijken nr datum planten boom vr welk boek vt:
oud recht = boek 2 of nieuw recht = 3)
- Geen afbreuk verworven rechten
LET OP: bijzonder/ afwijkend regime
• Verkrijgende verjaring (art 37 § 2 W2020)
->verjaring nr oud recht berekenen & nr nieuw recht: eerste verjaring die inwerkingtreed heb
je
• Eeuwigdurende opstalrechten (art 38 W2020)
PM: reeds wijzigingen: art. 3.182 BW en 3.133 BW
Thema 3: vermogensleer
• Vermogensrecht -> vermogen (3.35 BW)
- Begrip (juridische algemeenheid in geld waardb Ren & plen van een persoon): alle in geld
waardeerbare activa & passiva
- Klassieke vermogensleer: kenmerken vermogensleer
• Elke P heeft V (zolang hij P is; onvervreemdbaarheid van vermogen)
• Alleen P heeft V (want enkel persoon is rechtssubject, geen plant/ dier)
• 1 P = 1 V (ondeelbaarheid van vermogen: 1 en ondeelbaar vermogen)
->Ondeelbaarheid van vermogen (3.35 + 3.36 BW): SA staat vr passiva in met al
zijn activa (vr schulden instaan met al zijn vermogen) -> als SA nt presteert kan SE
eender welk vermogensbestanddeel uitwinnen (ookal geen verband schuld &
bestanddeel) – via verkoop vermogensbestanddelen (nt gwn afpakken)
• gemeenschappelijk onderpand (3.36 BW) (geheel vermogen om in te
staan vr schulden)
• Juridische algemeenheid: dynamisch (<-> beslag, pauliana)
->juridische universaliteit: nt zien als geheel samentellingen van deeltjes,
gwn zien als 1 geheel -> recht erkent geheel rugzakje als zodanig:
schulden rusten op vermogen als geheel (nt op 1 enkel component), DUS
vermogen is dynamisch (vermogen kan van samenstelling veranderen)
(mogelijke bedreiging vr SE)
LET OP: uitzonderingen op dynamisch karakter vh vermogen:
3
, 1. Beslag (als SE niet betaald wordt kan die op goederen beslag leggen:
als beslag gelegd dan verliest eigenaar beschikkingsbevoegdheid, kan
goed niet meer besturen)
2. Actio pauliana (goed met bedriegelijke benadeling SE’s uit vermogen
gehaald: dr actio moet je daar geen rekening mee houden -> vr SE
gedaan alsof nog in vermogen zit)
• Uitzonderingen (dan staat SA niet in met geheel zijn vermogen):
• Afspraken met SE (beperkingen overeengekomen: bv. mag niet
uitwinnen op mijn huis, of enkel hierop uitwinnen) (enkel vr die
ene SE waarmee afspraak)
• Wettelijke beperkingen: niet-beslagbare goederen / art 73 Wet
25/4/2007: onbeslagbaarheid zakelijke rechten op
hoofdverblijfplaats
->met geheel vermogen instaan, ja oke: maar zelfstandige kan bij
notaris verklaring afleggen dat ZR (eigendom, vruchtgebruik…: nt
meubels) onbeslagbaar zijn (kost 1.000 euro, mr goed
beschermd, easy)
->verklaring geldt zolang goed je hoofdverblijfplaats is (Cass
3/10/14): hoofdverblijf brasschaat, verhuist nr knokke, na x-
aantal jaar terug nr brasschaat -> geldt verklaring nog als hij
terug nr brasschaat gt? Nee: eenmaal hoofdbestemming verloren
mt je nieuwe verklaring (in brasschaat wonen: beschermd - in
knokke, brasschaat is nt beschermd – terugkeren: vereist nieuwe
verklaring)
• Doelvermogens (bv faillissementsboedel, huwgemeenschap) –
bv. bij faillissement ook niet instaan met geheel vermogen –
NVBK in deze cursus
Boedelbeschrijving: overlijden persoon = rechtsovergang tat (ten
algemene titel: heel vermogen nr 1 persoon, of meerdere
erfgenamen) – als nalatenschap aanvaard treed je in rechten/
plichten voorganger (instaan vr schulden)
! dus: voorrecht van boedelbeschrijving (overzicht activa &
passiva) alvorens accepteren) = ook weer afgescheiden
vermogen
• Wettelijke uitzondering voor: kwaliteitsrekening (Cass 27/1/11 vs
8/1oud HypW + 3.37 BW)
->bankrekening behoort tot je vermogen (=schuldvordering
tegen bank) – MAAR kwaliteitsrekening: staat op je naam mr
houd je ie bepaalde kwaliteit/ hoedanigheid (bv. 3 e rekening ve
notaris koper huis zet op rekening – nt vr notaris, ookal zijn
rekening, houd dat ie bepaalde kwaliteit/hoedanigheid: notaris –
dus SE notaris kan geen beslag leggen op die rekening)
->mits publiciteit & maatschappelijk belang: kwaliteitsrekening
(makelaar, advocaat, notaris, gerechtsdeurwaarder)
4
Situering goederenrecht binnen burgerlijk recht (zakelijke rechten + goederen)
Relevantie
• Goederenrecht op zich: studie vd zakelijke rechten (ih algemeen, studie vd verschillende ZR,
studie vh goed zelf)
->3 soorten vermogensrechten:
- Intellectuele eigendomsrechten
- zakelijke rechten (vermogensrechtelijke verhoudingen tov goederen)
- verbintenissenrecht (patrimoniale rechten tov personen)
• Interactie met andere vakgebieden (bv. fiscaal, familiaal vermogensrecht, bestuursrecht,
mensenrechten, verb- en contractenrecht, aansprakelijkheidsrecht, zekerhedenrecht…)
Examen: Schriftelijk, gesloten boek, Duurtijd: 2u, Kennis – Inzicht – Toepassing -> juist/fout vragen
met toelichting (kan dat je juist/ fout verkeerd hebt mr dr toelichting toch goed), kennisvragen (wat
zijn vw’en, overloop en pas toe)
DEEl 1: ALGEMEEEN DEEL
Thema 1 situering goederenrecht
• Wet van 13 april 2019 tot invoering van een nieuw Burgerlijk Wetboek
= opvolger Code Civil 1804, macht bij mensen met veel OR eigendom, wouden standen gaande
houden: economisch immobilisme (voor Napoleon, voor 1804)
-> Napoleon stelde: individuele eigendom is vereist vr vrijheid en gelijkheid, DUS bouwsteen vr
BW = eigendom -> contractvrijheid/ testeervrijheid: je hebt eigendom en mag maximaal doen/
ovk sluiten wat je wil: wilsautonomie (na Napoleon: economisch liberalisme = nu) – hoe meer
vrijheid (bv wel/ nee testament), hoe groter je verantwoordelijkheid (om zaakjes te regelen): art.
1382 (doe wat je wil, mr schade ae ander mt je vr instaan), art. 1134 (contractvrijheid)
->na code civil 1804: nieuw BW 2019 = evolutie nr socialisering vh goederenrecht,
vermaatschappelijking (vroeger erg egoïstisch) -> OH moet enkele correcties toepassen op zeer
sterke vrijheidsgedachte: steeds meer begrenzingen op eigendomsrecht, bv. REM (dr rechtspraak:
sociale correctie op vermogensrecht), bv. overheidsbeperkingen op ORG (op stuk grond nt eender
wat bouwen)
boek 1. Algemene bepalingen;
boek 2. Personen, familie + relatievermogensR;
boek 3. Goederen;
boek 4. Nalatensch, schenkingen en testamenten;
boek 5. Verbintenissen;
boek 6. Aansprakelijkheidsrecht;
boek 7. Bijzondere contracten (wetsvoorstel 2025);
boek 8. Bewijs;
boek 9. Zekerheden (Titel 1 pers. zekerheden);
boek 10. Verjaring
• Nieuw Boek III (goederenrecht) BW (in oud BW is goederenrecht = boek 2)
->vooral codificatie (strekkingen RP werden wettelijk vastgelegd, discussies onder oude recht…) &
bundeling van wetgeving (voorheen erg versnipperd goederenrecht) & hernummering (3. …)
I. Algemene bepalingen
1
, II. Goederen
III. Eigendom
IV. Mede-eigendom
V. Burenrelaties
VI. Vruchtgebruik
VII. Erfpacht
VIII. Opstal
Structuur cursus: Deel 1 Algemeen deel, Deel 2 Goederen, Deel 3 Zakelijke rechten
Terminologie – opdeling 3 begrippen ih goederenrecht: Voorwerpen < goederen < zaken
• Voorwerpen (3.38 BW) muv (met uitsluiting van) personen en dieren (3.39 BW) (dus alles
behalve mens/ dier = een voorwerp volgens art. 3.38)
• Goederen: voorwerpen die toe-eigenbaar zijn (3.41 BW), kan je hebben, beschik je over dus
mogelijk voorwerp ve ZR (art. 3.7 BW) (bv. lucht/ zee is GEEN goed, kan je nt over beschikken)
->een goed is meer dan een zaak, want omvat ook onlichamelijke goederen
• Lichamelijke goederen (art. 3.40 BW) = zaken (<-> onlichamelijk = vermogensrechten) ->
hierop focus in code civil: maar dr dematerialisering meer focus op goederen
Vermogensrecht -> vermogen (3.35 BW) = juridische algemeenheid van in geld waardeerbare rechten
& plichten ve persoon)
->klassieke vermogensleer: elke persoon heeft vermogen, zolang hij persoon is
(onvervreemdbaarheid vh vermogen) & alleen een persoon heeft een vermogen
1 P = 1 V (ondeelbaarheid van vermogen)
Thema 2 temporele toepassing (kijk art. 37 ev. van wet 2020)
• Op examen enkel boek 3 toepassen, geen examenvraag nr zuiver oud recht (wel overgangsregime
kennen vr examen) -> vraag: welk recht passen we hier toe? (bv juist/ fout vraag: passen we hier
art. 3. … toe? Antwoord: nee, oud recht is vt)
• Inwerkingtreding (zie art. 37 ev W2020)
1/9/21 (muv 3.30 §1, 3°, 5°, 7° en §2, lid 2 BW = 1/7/22) = inwerkingtreding boek 3
goederenrecht
->Eerbiedigende werking: enkel rechtsfeiten/RH na 1/9/21 -> nieuwe wetten (boek 3) vh
BW enkel vt op RH/ RF van na inwerkingtreding op 1/9/2021(voordien altijd onmiddelijke
werking)
Boek 3 NIET toepassen op toekomstige gevolgen RH/RF van VOOR 1/9/21 (= ZR onder
oude regime) 2110/21)
+ ook nvt (latere) RH/RF mbt eerdere ZR (= ZR die onder regime vh oude recht vallen)
TENZIJ partijen conventioneel regelen: anticipatieve toepassing boek 3 (boek 3 vt
verklaren alvorens het inwerking was): bv erfpacht minimumduur oud recht = 27j, nieuw
recht = 15j, stel 2020 erfpacht gevestigd vr 15j = NIET geldig (wel als het vr 16j was, want
dan vanaf 2021=nieuwe recht vt, dan nog eens 15j, dus klopt)
2
, Bv. vruchtgebruik via ovk 2017 -> boek 2
Bv. RH die zakelijk recht vestigt (opstalrecht vr woontoren) – bv. 1 september 2020: vestigen
opstalrecht onder vw’en verkrijgen vergunning, duurt erg lang hoewel RH gesloten op 1
september 2020, opschortende vw’e vervult zich pas in 2023 -> boek 2 vt (kijken nr datum vd
RH, nt sorteren vd rechtsgevolgen)
RF (overlijden dat vruchtgebruik doet creëren) <-> RH: beide rechtsgevolgen, mr RH is echt met doel
rechtsgevolgen te bekomen
Bv. boom planten (RF) dichtbij perceelsgrens (kijken nr datum planten boom vr welk boek vt:
oud recht = boek 2 of nieuw recht = 3)
- Geen afbreuk verworven rechten
LET OP: bijzonder/ afwijkend regime
• Verkrijgende verjaring (art 37 § 2 W2020)
->verjaring nr oud recht berekenen & nr nieuw recht: eerste verjaring die inwerkingtreed heb
je
• Eeuwigdurende opstalrechten (art 38 W2020)
PM: reeds wijzigingen: art. 3.182 BW en 3.133 BW
Thema 3: vermogensleer
• Vermogensrecht -> vermogen (3.35 BW)
- Begrip (juridische algemeenheid in geld waardb Ren & plen van een persoon): alle in geld
waardeerbare activa & passiva
- Klassieke vermogensleer: kenmerken vermogensleer
• Elke P heeft V (zolang hij P is; onvervreemdbaarheid van vermogen)
• Alleen P heeft V (want enkel persoon is rechtssubject, geen plant/ dier)
• 1 P = 1 V (ondeelbaarheid van vermogen: 1 en ondeelbaar vermogen)
->Ondeelbaarheid van vermogen (3.35 + 3.36 BW): SA staat vr passiva in met al
zijn activa (vr schulden instaan met al zijn vermogen) -> als SA nt presteert kan SE
eender welk vermogensbestanddeel uitwinnen (ookal geen verband schuld &
bestanddeel) – via verkoop vermogensbestanddelen (nt gwn afpakken)
• gemeenschappelijk onderpand (3.36 BW) (geheel vermogen om in te
staan vr schulden)
• Juridische algemeenheid: dynamisch (<-> beslag, pauliana)
->juridische universaliteit: nt zien als geheel samentellingen van deeltjes,
gwn zien als 1 geheel -> recht erkent geheel rugzakje als zodanig:
schulden rusten op vermogen als geheel (nt op 1 enkel component), DUS
vermogen is dynamisch (vermogen kan van samenstelling veranderen)
(mogelijke bedreiging vr SE)
LET OP: uitzonderingen op dynamisch karakter vh vermogen:
3
, 1. Beslag (als SE niet betaald wordt kan die op goederen beslag leggen:
als beslag gelegd dan verliest eigenaar beschikkingsbevoegdheid, kan
goed niet meer besturen)
2. Actio pauliana (goed met bedriegelijke benadeling SE’s uit vermogen
gehaald: dr actio moet je daar geen rekening mee houden -> vr SE
gedaan alsof nog in vermogen zit)
• Uitzonderingen (dan staat SA niet in met geheel zijn vermogen):
• Afspraken met SE (beperkingen overeengekomen: bv. mag niet
uitwinnen op mijn huis, of enkel hierop uitwinnen) (enkel vr die
ene SE waarmee afspraak)
• Wettelijke beperkingen: niet-beslagbare goederen / art 73 Wet
25/4/2007: onbeslagbaarheid zakelijke rechten op
hoofdverblijfplaats
->met geheel vermogen instaan, ja oke: maar zelfstandige kan bij
notaris verklaring afleggen dat ZR (eigendom, vruchtgebruik…: nt
meubels) onbeslagbaar zijn (kost 1.000 euro, mr goed
beschermd, easy)
->verklaring geldt zolang goed je hoofdverblijfplaats is (Cass
3/10/14): hoofdverblijf brasschaat, verhuist nr knokke, na x-
aantal jaar terug nr brasschaat -> geldt verklaring nog als hij
terug nr brasschaat gt? Nee: eenmaal hoofdbestemming verloren
mt je nieuwe verklaring (in brasschaat wonen: beschermd - in
knokke, brasschaat is nt beschermd – terugkeren: vereist nieuwe
verklaring)
• Doelvermogens (bv faillissementsboedel, huwgemeenschap) –
bv. bij faillissement ook niet instaan met geheel vermogen –
NVBK in deze cursus
Boedelbeschrijving: overlijden persoon = rechtsovergang tat (ten
algemene titel: heel vermogen nr 1 persoon, of meerdere
erfgenamen) – als nalatenschap aanvaard treed je in rechten/
plichten voorganger (instaan vr schulden)
! dus: voorrecht van boedelbeschrijving (overzicht activa &
passiva) alvorens accepteren) = ook weer afgescheiden
vermogen
• Wettelijke uitzondering voor: kwaliteitsrekening (Cass 27/1/11 vs
8/1oud HypW + 3.37 BW)
->bankrekening behoort tot je vermogen (=schuldvordering
tegen bank) – MAAR kwaliteitsrekening: staat op je naam mr
houd je ie bepaalde kwaliteit/ hoedanigheid (bv. 3 e rekening ve
notaris koper huis zet op rekening – nt vr notaris, ookal zijn
rekening, houd dat ie bepaalde kwaliteit/hoedanigheid: notaris –
dus SE notaris kan geen beslag leggen op die rekening)
->mits publiciteit & maatschappelijk belang: kwaliteitsrekening
(makelaar, advocaat, notaris, gerechtsdeurwaarder)
4
