Samenvatting BMK deel 1 -6

BIOMEDISCH KADER
27/11/2025
DEEL 1: CELLEER
1. Bouw en functie van de cel
- Alle organismen  cellen
- Ondanks onderlinge verschillen  duidelijke overeenkomsten tss. cellen van meeste
organismen
- Alle cellen  begrenzing/celmembraan & geleiachtige inhoud
- Geleiachtige inhoud  nucleïnezuren (stoffen die belangrijke rol vervullen bij bepalen
wat cel kan & doet)  DNA (Desoxyribonucleïnezuur)
1.1. Bouw
- Eencellige organismen bv bacteriën
- Meercellig organisme
- Cellen met = vorm & functie  weefsel
- Meeste organismen  organen voor uitvoeren van speciale taken
- Elk orgaan  verschillende soorten weefsels
- Ingewikkeld gebouwde organismen  organen verbonden tot organenstelsel met
eigen taak bv maagdarmstelsel, zenuwstelsel, hormoonstelsel
- Binnen een cel  organisatieniveaus onderscheiden
- Meeste cellen  organellen
- Moleculen  meerdere atomen
1.1.1. Celschema
- Cellen  algemeen bouwplan & verschillen
- Elke cel  eigen functie & zo goed mogelijk aangepast
- Cellen  cytoplasma omgeven door celmembraan
- Cytoplasma  grondplasma & organellen
- Grondplasma  geleiachtige vloeistof & groot aantal eiwitten, vetten, suikers,
mineralen
1.1.2. Celorganellen en hun functie
- Celorganellen  onderdelen cel
- Celkern = nucleus:
- Alle eurkaryote cellen  celkern (onderscheiden van prokaryote cellen)
- Celkern  chromosomen (steeds gekopieerd & aan dochtercellen doorgegeven) 
verantwoordelijk voor erfelijke eigenschappen van organisme
- Elk chromosoom  complex van DNA en eiwitten
- Cel niet deelt  lange dunne draden, chromatine (met microscoop alleen met
speciale technieken zichtbaar)
- Celdeling  draden rollen op tot staafjes
- Binnen kern  structuur, nucleolus (kernlichaam)  aanmaak ribosomen
- Rond kernplasma  kernmembraan (dubbelmembraan)
- Kernmembraam  gaatjes, kernporieën
- Poriën  grote moleculen kunnen celkern in & uit
Mitochondriën
- In eukaryote cellen  energie uit voedsel omgezet in ATP (adenosinetrifosfaat)
- ATP fungeert in cel als opgeladen accu
- ATP-moleculen  mitochondriën  kerncentrale van de cel
- Mitochondriën  dubbelmembraam, grondplasma, DNA, veel enzymen  energie uit
voedsel omzetten in ATP

, - Mitochondrium  grondstoffen voor ATP  zijn ADP (adenosinedifostaat) & P
(fostaat)
Ribosomen en er (= endoplasmatisch reticulum)
- Informatie uit celkern  in cytoplasma vertaald
- Ribosomen  informatie uit celkern vertalen in eiwitten
- Ribosomen zijn zelf eiwitten  in celkern informatie opgeslagen om ribosomen te
maken
- In cytoplasma  ribosomen als losse bolletjes (soms in klontjes bij elkaar), ook
gebonden aan systeem van membranen  endoplasmatisch reticulum (ER)
- Membranensysteem  verbinding met andere celorganellen & zorgt voor transport
van stoffen binnen de cel
- Ruw-ER  veel ribosomen
- Glad-ER  weinig ribosomen, huisvest veel enzymen
Golgi-systeem en de lysosomen
- Golgi-apparaat:
 Organel bestaande uit op elkaar gestapelde membranen  door afsnoering
blaasjes ontstaan
 Stoffen (afkomstig van endoplasmatisch reticulum) bewerkt & opgeslagen
 Soort fabriek waar allerlei stoffen worden aangevoerd om na bewerking weer
afgevoerd te worden
 Voor bewerkingen  veel verschillende enzymen aanwezig
- Transport van stoffen (exocytose)  blaasje
- Lysosomen
 Blaasjes met enzymen die stoffen kunnen afbreken
 Versmelten met voedselvacuolen/ inhoud buiten cel afgeven via proces dat
exocytose/opruimers heet
- Cytoskelet
 Een cel  niet alleen vorm door celmembraan & cytoplasma
 krijgt vorm & bewegelijkheid door eiwitdraden (zitten vast aan celmembraan
& celorganellen)
 Eiwitstructuur  cyto/celskelet
 Eiwitdraden van celskelet  sommige cellen heel lang bv. Zenuwcellen
- Vacuole
 Door een membraan omgeven, ruimte in cel waarbinnen vocht ligt opgeslagen
met allerlei opgeloste stoffen zoals reserve, kleur, afvalstoffen
 Met vocht gevuld blaasje, omgeven door vacuolemembraan & bevindt zich in
cytoplasma van cel
 Dierlijke cellen  geen/weinig vacuolen (alleen enkele eencellige diertjes bv.
Pantoffeldiertje)
 Plantaardige cellen  meerdere kleine vacuolen  water opnemen &
verenigen tot 1 grote vacuole
1.2. Functie van de cellen
- Ons lichaam  veel verschillende typen cellen
- Al die cellen  manier om handhaven & aan energie komen
 vernieuwen zichzelf & contact met buitenwereld
- Functie cel  uiterlijk
- Bv. Uitstulping cel  zwemmen
- Bv. Uitsteeksel  functie: opname stoffen
2. Celmembraan
- Vormt grens tss. Cytoplasma (binnenkant cel) & buitenwereld

, - Voortdurend uitwisseling van stoffen tss. Grondplasma & omgeving
- Membraan houdt stoffen tegen
- Cellen in contacten met andere cellen
- Veel eiwitten  rol bij onderscheid tss. lichaamseigen & lichaamsvreemd
- Cellen kunnen op elkaar reageren bv. Afweerreactie op gang
- Reactie tot gemeenschappelijk doel bv. Samentrekken spiercellen rond de darm
2.1 Dubbele fosfolipidenlaag
- Alle membranen in cel, ook celmembraan  dubbele laag fosfolipiden
- In celmembraan  eiwitten & cholesterol
- Fosfolipiden  glycerolmolecuul met daaraan 2 vetzuren, fosfaatgroep, aminozuur
(choline)
- Choline & fosfaat  hydrofiel  water aantrekken & afstoten
- Vetzuren  hydrofoob  water afstoten & vet aantrekken
- Selectief doorlaatbaar  semi-permeabel
- Eiwitten  transport stoffen (poriën) receptoren
- Kenmerken voor cel
2.2 Membraaneiwitten
- Plasmamembraan  verschillende soorten eiwitten
- Sommige eiwitten  helemaal door dubbele fosfolipidenlaag
- Andere eiwitten  gedeeltelijk/losjes aan binnen-/buitenkant verbonden
- Eiwitten  verschillende functies
 Herkenningseiwitten
 Soort identiteitskaart
 Duidelijk maken of cel lichaamseigen & gezond/vreemd & afwijkend
 Belangrijk voor afweersysteem
 Receptoreneiwitten
 Als ontvangers
 Herkennen & binden specifieke stoffen van buiten cel bv hormonen
 Daardoor verandert werking cel
 Kanaaleiwitten
 Vormen kleine openingen (kanalen)  water, kleine ionen & andere
opgeloste stoffen snel door membraan kunnen bewegen
 Passief transport  stoffen volgen concentratie-/spanningsgradiënt
 Dragereiwitten
 Binden zich aan bepaalde stof & vervoeren stap per stap door membraan
 Energie (ATP) nodig  stoffen tegen gradiënt in verplaatst
 Bv: Natriumionen naar buiten & kaliumionen naar binnen
 Bv: glucosetransporters (GLUT)  glucose in de cel
- Wanneer gebruikt cel kanalen/dragers voor ionen:
 Kleine ionen die snel & passief door membraan moeten  kanaaleiwitten
(tunnels)
 Ionen tegen hun gradiënt in verplaats t worden/energie kosten  dragereiwitten
(draaideuren/pompen)
 Grotere moleculen (glucose/aminozuren)  dragereiwitten
2.3 Transportfunctie van het celmembraan
- Doorlaatbaarheid/ permeabiliteit plasmamembraan  eigenschap die bepaalt welke
stoffen in/uit cytoplasma gaan
- Niets door membraan heen  impermeabel
- Alle stoffen de membraan zonder problemen passeren  permeabel

, - Celmembranen  selectief permeabel (semi-permeabel)  sommige stoffen vrij
passeren & andere stoffen tegengehouden
- Stof al dan niet door plasmamembraan heen  omvang, elektrische lading, vorm
molecuul, oplosbaarheid van stof in vet/combinatie deze factoren
- Verplaatsing van stof door membraan  passief/actief
- Passieve processen  ionen & moleculen door plasmamembraan getransporteerd
zonder dat dit de cel energie kost
- Actief transport  kost de cel energie & in vorm ATP
2.3.1 Passief transport:
- Disfussie:
 Ionen & moleculen voortdurend in beweging
 Botsen tegen elkaar & obstakels die ze tegenkomen
 Netto verplaatsing van moleculen van een plaats met relatief hoge concentratie
(veel botsingen) naar gebied met relatief lage concentratie (minder botsingen)
 Verschil tussen hoge & lage concentratie  concentratieverschil
 Verplaatsing met concentratieverschil mee (bergafwaarts)
 Gevolg diffusieproces  moleculen gelijkmatige verdeeld &
concentratieverschil opgeheven
- Osmose – hypertoon, hypotoon, isotoon
 Osmose  difussie van water door semipermeabel membraan
 Water beweegt van lage naar hoge concentratie opgeloste deeltjes
 Intra & extracellulaire vloeistoffen  oplossingen met verschillende opgeloste
stoffen
 Hoe hoger de concentratie opgeloste stoffen, hoe lager de waterconcentratie
 Water stroomt altijd naar de zijde met hoogste concentratie opgeloste deeltjes.
 De waterverplaatsing stopt  concentratie opgeloste stoffen aan beide kanten
gelijk is
 Een semipermeabel membraan laat water door  geen opgeloste deeltjes
 Osmose  water naar de oplossing met laagste waterconcentratie (hoogste
deeltjesconcentratie)
 Afhankelijk concentratie opgeloste stoffen in omgeving t.o.v. cel  3 situaties
 Isotoon
 Concentratie opgelaste stoffen = binnen & buiten cel
 Evenveel water in & uit cel
 Cel behoudt normale vorm
 Hypotoon
 Omgeving buiten cel  minder opgeloste stoffen dan celinhoud
 Water stroomt cel in
 Cel zwelt op & zelfs barsten
 Hypertoon
 Omgeving buiten cel  meer opgeloste stoffen dan celinhoud
 Water stroomt cel uit
 Cel krimpt & verschrompelt
2.3.2 Actief transport:
- Actief transport  transport waar energie voor nodig is
- Stoffen die te groot zijn door membraan diffunderen
- Stoffen van lage naar hoge concentratie vervoerd (tegen concentratiegradiënt in)
- Stoffen tegen ladingsverschil in bewegen  cel daar energie in investeren
- Veel actief transport  speciale eiwitten in membraan bv. Na/K pomp
- Energierijke verbinding in ATP  energie