Principes van relatie-en gezinstherapie
1. Systeemdenken – inleiding
Samenhang tussen verschillende elementen binnen een geheel
-> geheel = systeem
-> zowel individuele cliënt als bredere context waarin cliënt zich bevindt
-> interactie en samenhang van de verschillende elementen is cruciaal voor begrijpen
systeem als geheel
=> holistische benadering: wijziging in één element heeft invloed op het volledige
systeem
Samenhang als essentieel kenmerk
-> “alles hangt met alles samen”
-> samenhang verschillende elementen beïnvloedt de cliënt
-> interacties en relaties elementen hebben diepere impact op iemands psychologische
toestand dan enkel individueel element
=> focus op netwerken van relaties en context systeem
De context van het systeem
-> context of omgeving = elementen die een directe invloed uitoefenen op systeem
-> nabije elementen in interactie met cliënt
-> dynamiek gezin, sociale kring en bredere culturele context
=> identificeren van patronen die problemen cliënt voeden
Het universum van het systeem
-> universum = elementen die minder direct verband houden met de cliënt, de bredere
dynamiek
-> culturele normen, maatschappelijke verwachtingen en historische invloeden
-> persoonlijke geschiedenis cliënt met universum systeem
=> vollediger beeld van de situatie
Elementen als systeem
-> elk element van een systeem kan als systeem op zich beschouwd worden
-> individu, gezin of organisatie = samengestelde systemen
-> elk system heeft eigen dynamiek en interacties
-> noodzaak begrip interacties individuele systemen en bijgevolg hun gezamenlijke
bijdrage aan dynamiek van het gezin als geheel = complex geheel
=> holistische benadering
Het gezin als systeem
-> gezin = dynamisch systeem waarin leden verbonden zijn en elkaar beïnvloeden
=> gedrag en emotionele problemen individu kan niet in isolatie begrepen worden
-> context gezinsrelaties, elk lid zijn/haar eigen rol en bepaalde functie => patronen van
interacties
-> therapie: herkennen patronen en bevorderen gezonde interacties
=> ontdekken onderliggende dynamieken (die bijdragen aan problemen)
1
, Andere systemen
De private groepspraktijk als systeem
-> systeem met diverse therapeuten en cliënten die elkaar beïnvloeden en met elkaar
verbonden zijn
-> therapeut: individuele cliënten EN dynamiek binnen de groep therapeuten
-> interactie therapeut(en) en cliënt(en) vormen patronen die invloed hebben op de
praktijk
=> voortdurend reflectie en aanpassing op basis van feedback en observaties
Een centrum voor geestelijke gezondheidszorg als systeem
-> dynamisch systeem met diverse disciplines en professionals met elk hun eigen
expertise en inbreng
-> samenwerking is cruciaal voor geïntegreerde zorg
-> interacties medewerkers en cliënten bepalend voor effectiviteit van de behandeling
-> ook externe factoren, zoals betrokkenheid familieleden of samenwerkingsverbanden
met andere zorginstellingen
-> onderlinge afhankelijkheid
=> verandering(en) in één aspect van het systeem kan een impact hebben op andere
onderdelen
Conclusie systeemdenken
-> helpt bij begrijpen complexe dynamieken en interacties
-> biedt een holistisch, dynamisch en interactionistisch perspectief
-> samenhang tussen verschillende elementen en de context bekijken zorgt voor
effectievere interventies
-> samenhang tussen de juiste elementen helpt om systemen te begrijpen en te
transformeren
2
, 2. De algemene systeemtheorie en de cybernetica
-> Griekse woord ‘Systéma’ = samenstelling of geheel = een verzameling elementen die
samen een functioneel geheel vormen
Ludwig von Bertalanffy
Context
-> brede culturele basis door ouders
-> nieuwsgierig en open geest
-> grote interesse in kunst, filosofie en wetenschap
-> studeerde biologie en filosofie (Oostenrijk (Wenen) en Canada)
-> nauwe samenwerking met andere wetenschappers en intellectuele
-> belangrijkste principes algemene systeemtheorie: holisme, interconnectiviteit, open
systemen, feedbackmechanismen en dynamische processen
Holisme
-> systemen zijn meer dan hun som van onderdelen
-> interacties tussen onderdelen creëren emergente eigenschappen die niet begrepen
kunnen worden door naar individuele elementen te kijken
*emergente eigenschappen = nieuwe eigenschappen die op hogere organisatieniveau
verschijnen wanneer delen met elkaar in interactie gaan vb. Onderdelen stoel (arm,
leuning, zit...) vormt stoel
Interconnectiviteit
-> onderdelen systeem met elkaar verbonden
-> dynamisch en interactief proces: veranderingen in één deel van het systeem kunnen
invloed hebben op andere delen
Open systemen
-> systemen in wisselwerking met hun omgeving
-> uitwisseling van energie, informatie en materie met externe omgeving
=> beïnvloeding functioneren systemen
Feedbackmechanismen
-> systemen bevatten feedbackloops die gedrag reguleren
-> positieve feedback = versterkt veranderingen
-> negatieve feedback = bevordert stabiliteit (no change)
Dynamische processen
-> systemen evolueren en veranderen doorheen de tijd (≠ statisch)
-> systemen voortdurend in ontwikkeling door beïnvloeding interne en externe factoren
3
1. Systeemdenken – inleiding
Samenhang tussen verschillende elementen binnen een geheel
-> geheel = systeem
-> zowel individuele cliënt als bredere context waarin cliënt zich bevindt
-> interactie en samenhang van de verschillende elementen is cruciaal voor begrijpen
systeem als geheel
=> holistische benadering: wijziging in één element heeft invloed op het volledige
systeem
Samenhang als essentieel kenmerk
-> “alles hangt met alles samen”
-> samenhang verschillende elementen beïnvloedt de cliënt
-> interacties en relaties elementen hebben diepere impact op iemands psychologische
toestand dan enkel individueel element
=> focus op netwerken van relaties en context systeem
De context van het systeem
-> context of omgeving = elementen die een directe invloed uitoefenen op systeem
-> nabije elementen in interactie met cliënt
-> dynamiek gezin, sociale kring en bredere culturele context
=> identificeren van patronen die problemen cliënt voeden
Het universum van het systeem
-> universum = elementen die minder direct verband houden met de cliënt, de bredere
dynamiek
-> culturele normen, maatschappelijke verwachtingen en historische invloeden
-> persoonlijke geschiedenis cliënt met universum systeem
=> vollediger beeld van de situatie
Elementen als systeem
-> elk element van een systeem kan als systeem op zich beschouwd worden
-> individu, gezin of organisatie = samengestelde systemen
-> elk system heeft eigen dynamiek en interacties
-> noodzaak begrip interacties individuele systemen en bijgevolg hun gezamenlijke
bijdrage aan dynamiek van het gezin als geheel = complex geheel
=> holistische benadering
Het gezin als systeem
-> gezin = dynamisch systeem waarin leden verbonden zijn en elkaar beïnvloeden
=> gedrag en emotionele problemen individu kan niet in isolatie begrepen worden
-> context gezinsrelaties, elk lid zijn/haar eigen rol en bepaalde functie => patronen van
interacties
-> therapie: herkennen patronen en bevorderen gezonde interacties
=> ontdekken onderliggende dynamieken (die bijdragen aan problemen)
1
, Andere systemen
De private groepspraktijk als systeem
-> systeem met diverse therapeuten en cliënten die elkaar beïnvloeden en met elkaar
verbonden zijn
-> therapeut: individuele cliënten EN dynamiek binnen de groep therapeuten
-> interactie therapeut(en) en cliënt(en) vormen patronen die invloed hebben op de
praktijk
=> voortdurend reflectie en aanpassing op basis van feedback en observaties
Een centrum voor geestelijke gezondheidszorg als systeem
-> dynamisch systeem met diverse disciplines en professionals met elk hun eigen
expertise en inbreng
-> samenwerking is cruciaal voor geïntegreerde zorg
-> interacties medewerkers en cliënten bepalend voor effectiviteit van de behandeling
-> ook externe factoren, zoals betrokkenheid familieleden of samenwerkingsverbanden
met andere zorginstellingen
-> onderlinge afhankelijkheid
=> verandering(en) in één aspect van het systeem kan een impact hebben op andere
onderdelen
Conclusie systeemdenken
-> helpt bij begrijpen complexe dynamieken en interacties
-> biedt een holistisch, dynamisch en interactionistisch perspectief
-> samenhang tussen verschillende elementen en de context bekijken zorgt voor
effectievere interventies
-> samenhang tussen de juiste elementen helpt om systemen te begrijpen en te
transformeren
2
, 2. De algemene systeemtheorie en de cybernetica
-> Griekse woord ‘Systéma’ = samenstelling of geheel = een verzameling elementen die
samen een functioneel geheel vormen
Ludwig von Bertalanffy
Context
-> brede culturele basis door ouders
-> nieuwsgierig en open geest
-> grote interesse in kunst, filosofie en wetenschap
-> studeerde biologie en filosofie (Oostenrijk (Wenen) en Canada)
-> nauwe samenwerking met andere wetenschappers en intellectuele
-> belangrijkste principes algemene systeemtheorie: holisme, interconnectiviteit, open
systemen, feedbackmechanismen en dynamische processen
Holisme
-> systemen zijn meer dan hun som van onderdelen
-> interacties tussen onderdelen creëren emergente eigenschappen die niet begrepen
kunnen worden door naar individuele elementen te kijken
*emergente eigenschappen = nieuwe eigenschappen die op hogere organisatieniveau
verschijnen wanneer delen met elkaar in interactie gaan vb. Onderdelen stoel (arm,
leuning, zit...) vormt stoel
Interconnectiviteit
-> onderdelen systeem met elkaar verbonden
-> dynamisch en interactief proces: veranderingen in één deel van het systeem kunnen
invloed hebben op andere delen
Open systemen
-> systemen in wisselwerking met hun omgeving
-> uitwisseling van energie, informatie en materie met externe omgeving
=> beïnvloeding functioneren systemen
Feedbackmechanismen
-> systemen bevatten feedbackloops die gedrag reguleren
-> positieve feedback = versterkt veranderingen
-> negatieve feedback = bevordert stabiliteit (no change)
Dynamische processen
-> systemen evolueren en veranderen doorheen de tijd (≠ statisch)
-> systemen voortdurend in ontwikkeling door beïnvloeding interne en externe factoren
3
