Hoofdstuk 1: Op ontdekkingstocht door een
bekend gebied? Over de eigen aard van de
samenleving
Sociologie = samenlevingskunde (socius: metgezel en logos: kennis)
Sociologen willen meer weten over hoe mensen samenleven in allerhande
sociale verbanden, wat de kenmerken zijn van samenlevingsverbanden en
door welke wetmatigheden ze gestuurd worden.
1. Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog
Dagelijkse waarnemingen geven niet altijd weer wat er werkelijk gebeurt
sociologische bril of sociologisch röntgentoestel nodig dat structuur van
de zichtbare werkelijkheid doet oplichten. + betekenis kunnen geven aan
wat we zien (sociologische verbeelding zie extra blad chamilo)
Sociologische verbeelding is het bewustzijn dat onze individuele ervarings-
en belevingswereld verband houdt met de bredere samenleving.
Volgens Mills 3 componenten van sociale
verbeelding:
o Geschiedenis leert ons hoe een samenleving
tot stand kwam en hoe ze verandert.
o Biografie betreft gebeurtenissen in ons
persoonlijk leven die ons hebben gemaakt tot wie we zijn als sociaal
wezen.
o Sociale structuur gaat over de instituties die ons leven bepalen.
Sociale structuren bepalen de biografieën van mensen, die sociale
structuren zijn echter het resultaat van een historisch proces.
1.1. Over eten en drinken
Lijkt enkel een primaire behoefte, maar mensen eten en drinken niet altijd
en overal op dezelfde manier. Hoe mensen omgaan met voedsel en drank
is ingebed in de sociale en culturele context. zelfs binnen dezelfde
cultuur zijn er verschillen.
De kookboeken getuigen van de verandering in de sociale patronen
elke nieuwe uitgave verraadt een aantal culturele verschuivingen. Koken
doen we niet alleen meer om ons te voorzien van de primaire behoefte,
het is voor een grote groep mensen een belangrijke vrijetijdsbesteding. De
keuken en vooral het design zijn een statussymbool geworden.
Een statussymbool is een teken dat niet functioneel wordt gebruikt (zoals het
uniform van een politieagent), maar als verwijzing naar rijkdom, macht en
prestige.
,De maatschappelijke rol van eten is veranderd, maar drinken heeft ook
een sociale metamorfose ondergaan. (bv. koffie van alledaagsheid naar
‘sexy’).
1.2. Over sport
Sport is een drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen
o Meer geprivilegieerde gezinnen: sporten die waarden als distance
en finesse uitdrukken, lichaamscontact worde vermeden door het
gebruik van hulpmiddelen die afstandelijkheid suggereren. (bv.
zeilen, roeien, skiën, snowboarden, golfen, hockey)
o Jongeren uit de andere kant van de sociale hiërarchie: patroon van
lijf-aan-lijf gevechten en sluiten beter aan bij de arbeiderscultuur.
(bv. zaalvoetbal, handbal, motorsport, fitness, boxen = blood sport)
1.3. Over lifestyle en lijfstijl
Lifestylebladen informeren over wat nodig is voor het imago van de
moderne mens. Niet wat men is, maar wat men lijkt is belangrijk.
Buitenkant van de mens wordt zo sociaal vormgegeven.
Via massamedia dringen nieuwe cultuur- en lichaamsidealen langzaam
maar zeker door tot de bredere langen van de bevolking. als het zover
is verliezen ze hun trendy karakter en nemen elites een nieuwe look aan.
Enkel zo kunnen ze zich blijven onderscheiden van de massa.
conspicious consumption
1.4. Over liefde
Verliefdheid mag dan wel blind zijn, de keuze van een partner is dat niet
mensen huwen meestal met iemand uit hetzelfde milieu: dezelfde
religieuze overtuiging, etnische herkomst en opleiding. makkelijker
praten, basis voor gemeenschappelijke activiteiten en risico op conflicten
is kleiner.
Ook sociale druk gearrangeerde huwelijken of subtieler via afkeuring
van mogelijke partners door vrienden of roddels.
1.5. Contigent maar niet arbitrair?
Contigent = alles had anders kunnen zijn dan het nu is, maar toch is ons
leven niet arbitrair, willekeurig of louter toevallig. Het is niet omdat een
bepaald gebruik anders had kunnen zijn dat er geen reden bestaat
waarom het nu zo is.
Contingent vandaag is het wat het is, het had ook evengoed anders
kunnen zijn. Het is niet uit het niets, het is niet willekeurig/arbitrair. Er zijn
evoluties geweest die evengoed anders konden geweest zijn. Het is niet
los van het verleden.
,Sociologen zoeken naar factoren die verklaren dat gewoonten, waarden,
instellingen in onze samenleving zich zo en niet anders ontwikkeld
hebben, dat ze geen toeval zijn.
Socioloog gaat kijken naar deze ‘format’ van samenleven: niet los van het
verleden.
2. Niemand is een eiland – zeker niet in tijden van
corona
o coronacrisis en onze sociologische waarneming
o (toenemende) ongelijkheid en armoede
o zijn ‘bubbels’ ook netwerken?
Aantal personen in iemands netwerk (N) formule om aantal
contacten te berekenen: N(N-1)/2
Aantal personen groter > exponentiële stijging aantal contacten
o belang van sociale contacten, interactie en communicatie
o over het belang van draagvlak: twijfelaars en antivaxers
‘We vechten niet alleen tegen een pandemie, maar ook tegen een
infodemie’, zei WHO Directeur-Generaal Tedros Adhanom
Ghebreyesus (15 februari 2020)
Corona en complot denken
Individuele vrijheid beschermen
Wantrouwen in overheid – elite – big farma
complot denken en self-fulfilling prophecy
o het ‘verzet’: omwille van de aanslag op ‘de’ vrijheid of bij gebrek aan
solidariteit
Verzet tegen beperkende maatregels vooral beperkingen die
middenklassen treffen
Opstand tegen ‘de elite’, wantrouwen en niet gehoord voelen
Verzet in naam van vrijheid, maar wiens vrijheid?
Solidariteit: welke?
Warme solidariteit
Koude (structurele) solidariteit
3. Een stap verder: een sociologische blik doet beter
begrijpen
Gezond verstand om onmiddellijke antwoorden op concrete problemen,
minder om het waarom van die problemen te achterhalen of om
oplossingen te ontwikkelen die op diverse toestanden en op lange termijn
van toepassing zijn. Verklaringen op basis van persoonlijke kenmerken en
drijfveren.
Sociologie gaat opzoek naar verklaringen achter zichtbare fenomenen
dit onderscheid wetenschappelijke aanpak van gezond verstand.
, 3.1. Echtscheiding
Actor = persoonlijke redenen – psychologische gevolgen
Factor = maatschappelijke oorzaken en gevolgen: armoede, schoolachterstand
bij kinderen, complexe samenlevingsvormen, huisvestiging,… sociaal feit.
Sociologen zoeken verklaringen in:
Letten op frequentie van echtscheidingen
Op variaties naargelang inkomen
Op woonplaats
Op leeftijd partners
Verandering in de wetgeving.
Deze kenmerken worden dan met sociale omstandigheden in verband gebracht
Echtsscheidingsfenomenen, sociale condities:
o Tweeverdienersgezin – economische onafhankelijkheid, sociale contacten
buiten gezin
o Verminderde sociale druk om samen te blijven vanwege kinderen
o Verminderde sociale controle op privéleven door kerk en familie
o Langere levensverwachting
o Inkorting echtscheidingsprocedure
o Homohuwelijk
Maatsschappelijke gevolgen
3.2. Suïcide
Zeer hoge cijfers voor het Vlaamse Gewest, in 2017 978 personen = bijna
3 per dag.
Meer bij:
o Lager opgeleiden
o (langdurig) werklozen
o Alleenstaanden, alleenwonende en gescheiden mensen
o Mensen onder de 50
o Mannen
Emile Durkheim, eerst socioloog, Fransman
o Zoektocht naar de oorzaken van zelfdoding
o Via statistieken maakte hij zelfdodingsratio’s
o Onderzocht vervolgens welke sociale factoren die ratio’s
systematisch varieerden
Religie
Burgerlijke staat
Woonplaats
Aan- of afwezigheid van militaire opleiding
o Verbanden tussen de kenmerken en zelfdodingsratio’s hadden als
gemeenschappelijke factor sociale integratie: gebrek of overvloed
aan sociale integratie & desintegratie (individu valt zonder morele
en sociale steun) leidt tot meer zelfdoding
bekend gebied? Over de eigen aard van de
samenleving
Sociologie = samenlevingskunde (socius: metgezel en logos: kennis)
Sociologen willen meer weten over hoe mensen samenleven in allerhande
sociale verbanden, wat de kenmerken zijn van samenlevingsverbanden en
door welke wetmatigheden ze gestuurd worden.
1. Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog
Dagelijkse waarnemingen geven niet altijd weer wat er werkelijk gebeurt
sociologische bril of sociologisch röntgentoestel nodig dat structuur van
de zichtbare werkelijkheid doet oplichten. + betekenis kunnen geven aan
wat we zien (sociologische verbeelding zie extra blad chamilo)
Sociologische verbeelding is het bewustzijn dat onze individuele ervarings-
en belevingswereld verband houdt met de bredere samenleving.
Volgens Mills 3 componenten van sociale
verbeelding:
o Geschiedenis leert ons hoe een samenleving
tot stand kwam en hoe ze verandert.
o Biografie betreft gebeurtenissen in ons
persoonlijk leven die ons hebben gemaakt tot wie we zijn als sociaal
wezen.
o Sociale structuur gaat over de instituties die ons leven bepalen.
Sociale structuren bepalen de biografieën van mensen, die sociale
structuren zijn echter het resultaat van een historisch proces.
1.1. Over eten en drinken
Lijkt enkel een primaire behoefte, maar mensen eten en drinken niet altijd
en overal op dezelfde manier. Hoe mensen omgaan met voedsel en drank
is ingebed in de sociale en culturele context. zelfs binnen dezelfde
cultuur zijn er verschillen.
De kookboeken getuigen van de verandering in de sociale patronen
elke nieuwe uitgave verraadt een aantal culturele verschuivingen. Koken
doen we niet alleen meer om ons te voorzien van de primaire behoefte,
het is voor een grote groep mensen een belangrijke vrijetijdsbesteding. De
keuken en vooral het design zijn een statussymbool geworden.
Een statussymbool is een teken dat niet functioneel wordt gebruikt (zoals het
uniform van een politieagent), maar als verwijzing naar rijkdom, macht en
prestige.
,De maatschappelijke rol van eten is veranderd, maar drinken heeft ook
een sociale metamorfose ondergaan. (bv. koffie van alledaagsheid naar
‘sexy’).
1.2. Over sport
Sport is een drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen
o Meer geprivilegieerde gezinnen: sporten die waarden als distance
en finesse uitdrukken, lichaamscontact worde vermeden door het
gebruik van hulpmiddelen die afstandelijkheid suggereren. (bv.
zeilen, roeien, skiën, snowboarden, golfen, hockey)
o Jongeren uit de andere kant van de sociale hiërarchie: patroon van
lijf-aan-lijf gevechten en sluiten beter aan bij de arbeiderscultuur.
(bv. zaalvoetbal, handbal, motorsport, fitness, boxen = blood sport)
1.3. Over lifestyle en lijfstijl
Lifestylebladen informeren over wat nodig is voor het imago van de
moderne mens. Niet wat men is, maar wat men lijkt is belangrijk.
Buitenkant van de mens wordt zo sociaal vormgegeven.
Via massamedia dringen nieuwe cultuur- en lichaamsidealen langzaam
maar zeker door tot de bredere langen van de bevolking. als het zover
is verliezen ze hun trendy karakter en nemen elites een nieuwe look aan.
Enkel zo kunnen ze zich blijven onderscheiden van de massa.
conspicious consumption
1.4. Over liefde
Verliefdheid mag dan wel blind zijn, de keuze van een partner is dat niet
mensen huwen meestal met iemand uit hetzelfde milieu: dezelfde
religieuze overtuiging, etnische herkomst en opleiding. makkelijker
praten, basis voor gemeenschappelijke activiteiten en risico op conflicten
is kleiner.
Ook sociale druk gearrangeerde huwelijken of subtieler via afkeuring
van mogelijke partners door vrienden of roddels.
1.5. Contigent maar niet arbitrair?
Contigent = alles had anders kunnen zijn dan het nu is, maar toch is ons
leven niet arbitrair, willekeurig of louter toevallig. Het is niet omdat een
bepaald gebruik anders had kunnen zijn dat er geen reden bestaat
waarom het nu zo is.
Contingent vandaag is het wat het is, het had ook evengoed anders
kunnen zijn. Het is niet uit het niets, het is niet willekeurig/arbitrair. Er zijn
evoluties geweest die evengoed anders konden geweest zijn. Het is niet
los van het verleden.
,Sociologen zoeken naar factoren die verklaren dat gewoonten, waarden,
instellingen in onze samenleving zich zo en niet anders ontwikkeld
hebben, dat ze geen toeval zijn.
Socioloog gaat kijken naar deze ‘format’ van samenleven: niet los van het
verleden.
2. Niemand is een eiland – zeker niet in tijden van
corona
o coronacrisis en onze sociologische waarneming
o (toenemende) ongelijkheid en armoede
o zijn ‘bubbels’ ook netwerken?
Aantal personen in iemands netwerk (N) formule om aantal
contacten te berekenen: N(N-1)/2
Aantal personen groter > exponentiële stijging aantal contacten
o belang van sociale contacten, interactie en communicatie
o over het belang van draagvlak: twijfelaars en antivaxers
‘We vechten niet alleen tegen een pandemie, maar ook tegen een
infodemie’, zei WHO Directeur-Generaal Tedros Adhanom
Ghebreyesus (15 februari 2020)
Corona en complot denken
Individuele vrijheid beschermen
Wantrouwen in overheid – elite – big farma
complot denken en self-fulfilling prophecy
o het ‘verzet’: omwille van de aanslag op ‘de’ vrijheid of bij gebrek aan
solidariteit
Verzet tegen beperkende maatregels vooral beperkingen die
middenklassen treffen
Opstand tegen ‘de elite’, wantrouwen en niet gehoord voelen
Verzet in naam van vrijheid, maar wiens vrijheid?
Solidariteit: welke?
Warme solidariteit
Koude (structurele) solidariteit
3. Een stap verder: een sociologische blik doet beter
begrijpen
Gezond verstand om onmiddellijke antwoorden op concrete problemen,
minder om het waarom van die problemen te achterhalen of om
oplossingen te ontwikkelen die op diverse toestanden en op lange termijn
van toepassing zijn. Verklaringen op basis van persoonlijke kenmerken en
drijfveren.
Sociologie gaat opzoek naar verklaringen achter zichtbare fenomenen
dit onderscheid wetenschappelijke aanpak van gezond verstand.
, 3.1. Echtscheiding
Actor = persoonlijke redenen – psychologische gevolgen
Factor = maatschappelijke oorzaken en gevolgen: armoede, schoolachterstand
bij kinderen, complexe samenlevingsvormen, huisvestiging,… sociaal feit.
Sociologen zoeken verklaringen in:
Letten op frequentie van echtscheidingen
Op variaties naargelang inkomen
Op woonplaats
Op leeftijd partners
Verandering in de wetgeving.
Deze kenmerken worden dan met sociale omstandigheden in verband gebracht
Echtsscheidingsfenomenen, sociale condities:
o Tweeverdienersgezin – economische onafhankelijkheid, sociale contacten
buiten gezin
o Verminderde sociale druk om samen te blijven vanwege kinderen
o Verminderde sociale controle op privéleven door kerk en familie
o Langere levensverwachting
o Inkorting echtscheidingsprocedure
o Homohuwelijk
Maatsschappelijke gevolgen
3.2. Suïcide
Zeer hoge cijfers voor het Vlaamse Gewest, in 2017 978 personen = bijna
3 per dag.
Meer bij:
o Lager opgeleiden
o (langdurig) werklozen
o Alleenstaanden, alleenwonende en gescheiden mensen
o Mensen onder de 50
o Mannen
Emile Durkheim, eerst socioloog, Fransman
o Zoektocht naar de oorzaken van zelfdoding
o Via statistieken maakte hij zelfdodingsratio’s
o Onderzocht vervolgens welke sociale factoren die ratio’s
systematisch varieerden
Religie
Burgerlijke staat
Woonplaats
Aan- of afwezigheid van militaire opleiding
o Verbanden tussen de kenmerken en zelfdodingsratio’s hadden als
gemeenschappelijke factor sociale integratie: gebrek of overvloed
aan sociale integratie & desintegratie (individu valt zonder morele
en sociale steun) leidt tot meer zelfdoding
