Samenvatting - Inleiding tot de politionele organisatie - huidig bestel: politiefunctie, begrippen, gezag (Boo1827A)

Huidig bestel: Politiefunctie, begrippen,
gezag
1. De politiefunctie
“ een institutioneel beschermende en regulerende functie van sociale orde, die erop
is gericht de uitoefening van de fundamentele rechten mogelijk te maken en ontregeling
van deze orde te voorkomen of te verhelpen” (De Raedt e.a., 2015)



Politiefunctie wordt gekenmerkt door:

• (1) het regelen van sociale processen

• (2) al dan niet met het gebruik van geweld (Bayley, 1994)

• ”the role of the police is best understood as a mechanism for the distribution of
nonnegotiable, coercive force employed in accordance with the dictates of an
intuitive grasp of situational exigencies” (Bittner, 1970, 46)

• = de rol van de politie wordt het best begrepen als een mechanisme voor
de verdeling van niet-onderhandelbare, dwingende kracht die wordt
ingezet in overeenstemming met de richtlijnen van een intuïtief begrip van
situationele eisen” (Bittner, 1970, 46)

• Gebruik van geweld onderscheidt politie van andere openbare machten

• Leger, inspectiediensten,…

• = geweldsmonopolie: legaal geweld gebruik → onderscheidt zich van
andere domeinen



• Een politiedienst = onderdeel van de openbare macht, speciaal opgericht
ingericht, beheerd en uitgerust met het oog op het vervullen van opdrachten van
bestuurlijke of gerechtelijke politie (memorie van toelichting bij wetsontwerp
WPA, 1991)

• Vanaf Wettelijke politie ambt (WPA) spreken we van een politiedienst (ipv korps
of macht)

• Wetgever heeft hiervoor gekozen, omdat het benadrukt het
dienstverlenende onderdeel van de politie voor de burgers


1

, • Politie staat ten diensten van de burger en niet van de machthebber



Kern van de politiefunctie: art. 1 WPA (Wet op het Politieambt) en art. 123 WGP (Wet op
de geïntegreerde politie) - statuut:

• ‘De politiediensten vervullen hun opdrachten onder het gezag en de
verantwoordelijkheid van de overheden die daartoe door of krachtens de wet
worden aangewezen. Bij het vervullen van hun opdrachten van bestuurlijke of
gerechtelijke politie, waken de politiediensten over de naleving en dragen zij bij
tot de bescherming van de individuele rechten en vrijheden, evenals tot de
democratische ontwikkeling van de maatschappij. Om hun opdrachten te
vervullen, gebruiken zij slechts dwangmiddelen onder de voorwaarden die door
de wet worden bepaald’ (art. 1 WPA)

• ‘De politieambtenaren dragen te allen tijde en in alle omstandigheden bij tot de
bescherming van de medeburgers en tot de bijstand die deze laatsten mogen
verwachten, alsook, wanneer de omstandigheden het vereisen, tot het doen
naleven van de wet en tot het behoud van de openbare orde. Zij nemen de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden in acht en verbinden zich
ertoe die te doen naleven’ (art. 123 WGP)

➔ Politiefunctie gelijkaardig ingevuld
➔ Gaat over fundamentele rechten en vrijheden van de mens
➔ Aandacht voor democratische politie keert sterk terug
➔ Spreekt over hoe we de orde moeten handhaven (kerntaak van de politie)
➔ Art 1: dwangmiddelen, het gezag/ verantwoordelijkheid – zegt over de
politieambtenaar dat ze verantwoording moeten afleggen + opdrachten uitvoeren
onder het gezag van de overheden



Wet op het Politieambt (1992) is een mijlpaal:

- legt voor het eerst de politiefunctie vast, voor de verschillende politiediensten;

- van 3 politidiensten nr 1

- zorgt voor harmonisering van bevoegdheden en verantwoordelijkheden;

- er waren duidelijke regels over de bevoegdheden en bij wie het gezag lag

- zorgt voor coördinatie en samenwerking



Twee doelen:

2

, 1. Wettelijk kader voor overlegstructuren/gezagsrelatie tussen bestuurlijke en
gerechtelijke overheden en toenmalige politiediensten (bv vijfhoeksoverleg)

2. Opdrachten, plichten en bevoegdheden van politieambtenaren van de
toenmalige verschillende politiediensten in 1 wet



Drie fundamentele regels / principes (Wet op het Politieambt):

1. de politiediensten zijn altijd uitvoeringsorganen die handelen onder het gezag
en de verantwoordelijkheden, aangeduid door of krachtens de wet, en dit
zelfs indien de wet rechtstreeks een opdracht toebedeelt aan de ene of de andere
politiedienst; art 1, lid 1 (gezagsprincipe)

- ze voeren dus uit onder de verantwoordelijkheid van een gezag → mogen
dus zelf geen initiatief nemen
- Art. 6: zelfs bij optreden op eigen initiatief, blijven ze ressorteren onder de
overheden
- Uitzondering: APO!
- Ambtshalve politioneel onderzoek
- Wnr je een traditioneel dossier hebt, dan krijgt hier de politie de
verantwoordelijkheid en moeten ze het dossier oplossen voor het
nr het parket gaat → veel verantwoordelijkheid voor de
politiedienst, want dus normaal veel minder is en gaat het dus veel
sneller nr het parket
- Bij administratieve politietaken (openbare orde) volgt de politie de
bevelen van de overheid, niet van haar eigen baas.

2. het gebruik van dwang, alhoewel dit één van de essentiële kenmerken is van de
politiediensten, is slechts toegestaan in de gevallen en onder de
voorwaarden, bepaald door of krachtens de wet; (legaliteitsprincipe)

3. het naleven en beschermen van de individuele rechten en vrijheden
alsmede de democratische ontwikkeling van de maatschappij moeten steeds
de leidraad zijn van de actie van de politiediensten, zelfs wanneer dit het gebruik
van dwang inhoudt (democratisch principe)

- Hiermee onderscheiden we ons van landen waar de politie nog handelt
vanuit een boven macht/ vorst



Interactie met de burger:


3