Les 3
Rechtsculturen, wetten en straffen
Benaming ‘ancien régime’: statisch vs. Hervorming
• Ancien Regime vaak als gruwelijk beschouwd op vlak van bestraffing
• Vaak wordt deze periode (ook wel de "Nieuwe Tijd" genoemd) gezien als een
statische, barbaarse periode die abrupt stopte door de Verlichting. De realiteit is
genuanceerder
• Paar historische processen die leiden naar scharniermoment
• Verlichtingsidealen komen naar voor, zien een paar verschuiven en
enkele idealen die naar voor komen → veel lokale diversiteit
• Michel Foucault: Beschrijft in Discipline en straf de gruwelijke executie
van Damiens (1757) als symbool voor de macht van de vorst.
• executie aangehaald als verschuiving van spektakel en lichamelijke
straf naar controle van de ziel
• Contrast executie en latere gedisciplineerd gevangenisregime
• Manier van executeren in begin van het boek → publiekelijk
vernederend, brandende olie, vel aftrekken, ledematen lossnijden
• Publieke terechtstelling wijst op macht van de staat, de
vorst
• later naar meer humane, disciplinaire vrijheidsstraffen
• 2 thema’s over elkaar: heel vreedzaam ancien regime VS veel humanere executie
(50-100 jaar later)
• Whig-historici: executie aangehaald als verschuiving van barbaarse richting
humaner bestraffing via de gevangenisstraf (~lineaire geschiedenis)
• De neiging om het verleden als puur barbaars te zien om de "vooruitgang"
naar onze huidige "humane" samenleving te benadrukken (presentisme).
• Lineaire geschiedenis: lineaire proces betrekken bij strafwetproces
• Nuance: Gruwelijke lijfstraffen waren eerder uitzondering dan regel. Er bestond al
een grote diversiteit aan straffen en lokale rechtssystemen
• Grote verklaringen hertekenen verleden
1
, • Statisch karakter van Ancien regime gaan heel weinig bewegen op basis van de
straffen. Wel veel lokale diversiteit en diverse praktijken
• Centrale opstelling tegenover criminaliteitsbestrijding in bijvoorbeeld Frankrijk.
Wouden in gaan op centrale staats inbrenging , want we wouden zelf macht
hebben bij de strafwetprocessen
• Vroeger betaalde mensen voor een bepaalde rechtbank te kunnen zetelen. Dit
was corrupt, mensen konden gwn hun plaats in de rechtbank gaan betalen.
Probleem: hebben vaak weinig kennis
- De benaming suggereert een statisch karakter en stilstand, maar in werkelijkheid
waren wetgeving en bestuurspraktijken voortdurend in transformatie.
- Voorbeeld Rusland: een combinatie van oude gebruiken en Westerse
verlichtingsidealen.
- Ook in gecentraliseerde monarchieën zoals Frankrijk speelden veranderingen een
rol.
- Tegelijkertijd bleven lokale gebruiken en machtsdemonstraties van seigneurs van
groot belang.
- Voorbeelden van rationalisering en professionalisering:
• Invoering van nieuwe functies, zoals de juge de paix (1790).
• Rechters moesten over een basiskennis van het recht beschikken.
- Bestuur brengt kosten met zich mee: gerechtsgebouwen, gevangenissen en
administratie vereisten aanzienlijke middelen.
- Veel hervormingsideeën, zoals de bouw van nieuwe gevangenissen of
gerechtsgebouwen en hun benaming, werden vaak niet gerealiseerd vanwege
budgettaire beperkingen.
Continentale vs. Engelse rechtscultuur
• Emsley plaatst twee juridische systemen naast elkaar
• Continentaal Europa
• Invloed Romeins recht, inquisitoir
• Geheime, schriftelijke onderzoeken, beperkte openbaarheid, bewijs via
tortuur
• Pogingen tot hervorming (schriftelijke motivering uitspraak vanaf midden
18e E)
2
, • … maar sociale en juridische ongelijkheid blijft: rijkere klasse in Frankrijk
voor bailliage of sénéchaussée rechtbank, armere voor de prévôté (met
zwaardere bevoegdheden)
• Engeland
• Geen dominante Romeinsrechtelijke inquisitoire traditie
• In Engeland veel minder, omdat je daar die romeins rechterlijke
processen niet had
• Processen publiek, met jury en confrontatie aanklager en beklaagde
• Old Bailey (Londen) en publicatie proceedings
• Belang: de verslagen van deze rechtbank (proceedings) zijn
gedigitaliseerd (1674 – 1913)
• Onderzoek: maakt zowel close reading (details per zaak) als distant
reading (big data analyse van 190.000 zaken) mogelijk. Het biedt
uniek inzicht in het dagelijks leven van gewone mensen in die tijd
• Sociale ongelijkheid werkte juridisch minder door
• Relatief grotere persvrijheid en rechtsbescherming tegen willekeur en
koning (Habeas Corpus Act vs. lettre de cachet)
• Hoewel er een ‘’Engelse bias’’ (bevooroordeling) in de
geschiedschrijving zit, is er een cruciaal verschil in individuele
bescherming tegen de macht van de vorst:
• Engeland: Habeas Corpus Act (1679)
• Beschermt burgers tegen willekeurige detentie
• Wnr de koning iemand wil opsluiten moet dit
gemotiveerd worden en moet de persoon voor een
recht verschijnen
• Frankrijk: Lettre de Cachet
• De vorst kon via een verzegelde brief (‘’lettre de
cachet’’) individuen (vaak politieke tegenstanders)
zonder proces en voor onbepaalde tijd laten
opsluiten
• Dit symbool van absolute macht werd foor
verlichtingsdenkers zwaar bekritiseerd
3
Rechtsculturen, wetten en straffen
Benaming ‘ancien régime’: statisch vs. Hervorming
• Ancien Regime vaak als gruwelijk beschouwd op vlak van bestraffing
• Vaak wordt deze periode (ook wel de "Nieuwe Tijd" genoemd) gezien als een
statische, barbaarse periode die abrupt stopte door de Verlichting. De realiteit is
genuanceerder
• Paar historische processen die leiden naar scharniermoment
• Verlichtingsidealen komen naar voor, zien een paar verschuiven en
enkele idealen die naar voor komen → veel lokale diversiteit
• Michel Foucault: Beschrijft in Discipline en straf de gruwelijke executie
van Damiens (1757) als symbool voor de macht van de vorst.
• executie aangehaald als verschuiving van spektakel en lichamelijke
straf naar controle van de ziel
• Contrast executie en latere gedisciplineerd gevangenisregime
• Manier van executeren in begin van het boek → publiekelijk
vernederend, brandende olie, vel aftrekken, ledematen lossnijden
• Publieke terechtstelling wijst op macht van de staat, de
vorst
• later naar meer humane, disciplinaire vrijheidsstraffen
• 2 thema’s over elkaar: heel vreedzaam ancien regime VS veel humanere executie
(50-100 jaar later)
• Whig-historici: executie aangehaald als verschuiving van barbaarse richting
humaner bestraffing via de gevangenisstraf (~lineaire geschiedenis)
• De neiging om het verleden als puur barbaars te zien om de "vooruitgang"
naar onze huidige "humane" samenleving te benadrukken (presentisme).
• Lineaire geschiedenis: lineaire proces betrekken bij strafwetproces
• Nuance: Gruwelijke lijfstraffen waren eerder uitzondering dan regel. Er bestond al
een grote diversiteit aan straffen en lokale rechtssystemen
• Grote verklaringen hertekenen verleden
1
, • Statisch karakter van Ancien regime gaan heel weinig bewegen op basis van de
straffen. Wel veel lokale diversiteit en diverse praktijken
• Centrale opstelling tegenover criminaliteitsbestrijding in bijvoorbeeld Frankrijk.
Wouden in gaan op centrale staats inbrenging , want we wouden zelf macht
hebben bij de strafwetprocessen
• Vroeger betaalde mensen voor een bepaalde rechtbank te kunnen zetelen. Dit
was corrupt, mensen konden gwn hun plaats in de rechtbank gaan betalen.
Probleem: hebben vaak weinig kennis
- De benaming suggereert een statisch karakter en stilstand, maar in werkelijkheid
waren wetgeving en bestuurspraktijken voortdurend in transformatie.
- Voorbeeld Rusland: een combinatie van oude gebruiken en Westerse
verlichtingsidealen.
- Ook in gecentraliseerde monarchieën zoals Frankrijk speelden veranderingen een
rol.
- Tegelijkertijd bleven lokale gebruiken en machtsdemonstraties van seigneurs van
groot belang.
- Voorbeelden van rationalisering en professionalisering:
• Invoering van nieuwe functies, zoals de juge de paix (1790).
• Rechters moesten over een basiskennis van het recht beschikken.
- Bestuur brengt kosten met zich mee: gerechtsgebouwen, gevangenissen en
administratie vereisten aanzienlijke middelen.
- Veel hervormingsideeën, zoals de bouw van nieuwe gevangenissen of
gerechtsgebouwen en hun benaming, werden vaak niet gerealiseerd vanwege
budgettaire beperkingen.
Continentale vs. Engelse rechtscultuur
• Emsley plaatst twee juridische systemen naast elkaar
• Continentaal Europa
• Invloed Romeins recht, inquisitoir
• Geheime, schriftelijke onderzoeken, beperkte openbaarheid, bewijs via
tortuur
• Pogingen tot hervorming (schriftelijke motivering uitspraak vanaf midden
18e E)
2
, • … maar sociale en juridische ongelijkheid blijft: rijkere klasse in Frankrijk
voor bailliage of sénéchaussée rechtbank, armere voor de prévôté (met
zwaardere bevoegdheden)
• Engeland
• Geen dominante Romeinsrechtelijke inquisitoire traditie
• In Engeland veel minder, omdat je daar die romeins rechterlijke
processen niet had
• Processen publiek, met jury en confrontatie aanklager en beklaagde
• Old Bailey (Londen) en publicatie proceedings
• Belang: de verslagen van deze rechtbank (proceedings) zijn
gedigitaliseerd (1674 – 1913)
• Onderzoek: maakt zowel close reading (details per zaak) als distant
reading (big data analyse van 190.000 zaken) mogelijk. Het biedt
uniek inzicht in het dagelijks leven van gewone mensen in die tijd
• Sociale ongelijkheid werkte juridisch minder door
• Relatief grotere persvrijheid en rechtsbescherming tegen willekeur en
koning (Habeas Corpus Act vs. lettre de cachet)
• Hoewel er een ‘’Engelse bias’’ (bevooroordeling) in de
geschiedschrijving zit, is er een cruciaal verschil in individuele
bescherming tegen de macht van de vorst:
• Engeland: Habeas Corpus Act (1679)
• Beschermt burgers tegen willekeurige detentie
• Wnr de koning iemand wil opsluiten moet dit
gemotiveerd worden en moet de persoon voor een
recht verschijnen
• Frankrijk: Lettre de Cachet
• De vorst kon via een verzegelde brief (‘’lettre de
cachet’’) individuen (vaak politieke tegenstanders)
zonder proces en voor onbepaalde tijd laten
opsluiten
• Dit symbool van absolute macht werd foor
verlichtingsdenkers zwaar bekritiseerd
3
