ERFELIJKHEIDSLEER
Samenvatting
UGENT
LARA
,
,INHOUD
HO1 | chromosomen en celdeling .........................................................................................................1
1.1 | cellen .......................................................................................................................................1
1.2 | chromosomen ..........................................................................................................................2
1.3 | celcyclus ..................................................................................................................................4
1.4 | celdeling: mitose .......................................................................................................................5
1.5 | celdeling: meiose ......................................................................................................................6
1.6 | gametogenese ..........................................................................................................................9
HO2 | chromosomale aandoeningen ................................................................................................... 13
2.1 | chromosomale afwijkingen ...................................................................................................... 13
2.2 | numerieke chromosomale afwijkingen ..................................................................................... 13
2.2.1 | aneuploidie en polyploidie ................................................................................................. 14
2.2.2 | voorbeelden van numerieke chromosoomafwijkingen ......................................................... 17
2.2.3 | numerieke afwijkingen van de autosomen .......................................................................... 17
2.2.4 | numerieke afwijkingen van de geslachtschromosomen ....................................................... 19
2.3 | STRUCTURELE CHROMOSOOM AFWIJKINGEN ......................................................................... 21
2.3.1 | Deleties ............................................................................................................................ 21
2.3.2 | duplicatie ......................................................................................................................... 22
2.3.3 | isochromosoom ............................................................................................................... 22
2.3.4 | ringchromosoom .............................................................................................................. 23
2.3.5 | inserties ........................................................................................................................... 23
2.3.6 | inversies ........................................................................................................................... 23
2.3.7 | reciproke translocaties...................................................................................................... 24
2.3.8 | robertsoniaanse translocaties ........................................................................................... 26
HO3 | CHROMOSOMENONDERZOEK .................................................................................................. 27
3.1 | cytogenetisch onderzoek KARYOTYPERING .............................................................................. 27
3.2 | fluorescentie in situ hybridisatie (FISH) ..................................................................................... 30
3.3 | ondiepe genoom sequenering (sWGS) ...................................................................................... 32
3.4 | optische genoom mapping (OGM) ............................................................................................ 34
HO4 | het menselijk genoom en onze genen ......................................................................................... 35
4.1 | het menselijke genoom ............................................................................................................ 35
4.2 | dna, drager van erfelijke informatie ........................................................................................... 35
4.2.1 | Basen ............................................................................................................................... 36
4.2.2 | pentosen: deoxyribose en ribose........................................................................................ 36
4.2.3 | binding tussen de bouwstenen .......................................................................................... 36
4.2.4 | dna-structuur ................................................................................................................... 37
, 4.2.5 | structuur van een chromosoom ......................................................................................... 37
4.3 | het centrale dogma van de moleculaire biologie ........................................................................ 38
4.3.1 | dna replicatie.................................................................................................................... 38
4.3.2 | van dna naar rna: transcriptie ............................................................................................ 40
4.3.3 | van rna naar eiwit: translatie en de genetische code ............................................................ 41
4.4 | structuur van een gen .............................................................................................................. 43
4.5 | organisatie van het humane genoom ........................................................................................ 44
HO5 | varianten en functionele effecten van varianten .......................................................................... 45
5.1 | varianten ................................................................................................................................ 45
5.1.1 | basisbegrippen: pathogene variant polymorfisme .......................................................... 45
5.1.2 | classificatie van varianten ................................................................................................. 45
5.1.3 | benoemen van varianten (nomenclatuur) ........................................................................... 48
5.2 | functionele effecten van varianten ........................................................................................... 49
5.2.1 | loss of function ................................................................................................................. 49
5.2.2 | gain of function ................................................................................................................. 50
5.2.3 | dominant negatief effect ................................................................................................... 50
5.2.4 | pleiotropisme/allelisme .................................................................................................... 51
5.3 | monogenische aandoeningen en mendeliaanse overerving ....................................................... 51
5.3.1 | stambomen ...................................................................................................................... 51
5.3.2 | homozygoot, heterozygoot, compound heterozygoot .......................................................... 52
5.3.3 | x-chromosoom en x-inactivatie (lyon hypothese) ................................................................ 53
5.3.4 | mendeliaanse overervingspatronen ................................................................................... 54
5.3.5 | voorbeelden van monogemische aandoeningen met een mendeliaans overervingspatroon .. 56
NOG EXAMENVRAGEN ................................................................................................................... 57
woordenlijst ................................................................................................................................... 59
HO6 | mitochondriale aandoeningen, genetica en kanker ..................................................................... 61
6.1 | mitochondrium ....................................................................................................................... 61
6.2 | mitochondriaal DNA ................................................................................................................ 61
6.3 | mitochondriale aandoeningen ................................................................................................. 63
6.3.1 | deleties ............................................................................................................................ 64
6.3.2 | missense mutaties ............................................................................................................ 64
6.3.3 | puntmutaties .................................................................................................................... 64
6.3.4 | mitochondriale overerving ................................................................................................. 65
6.4 | kanker .................................................................................................................................... 65
6.4.1 | wat is kanker? ................................................................................................................... 65
6.4.2 | ontstaan van kanker .......................................................................................................... 66
6.5 | proto-oncogenen .................................................................................................................... 67
Samenvatting
UGENT
LARA
,
,INHOUD
HO1 | chromosomen en celdeling .........................................................................................................1
1.1 | cellen .......................................................................................................................................1
1.2 | chromosomen ..........................................................................................................................2
1.3 | celcyclus ..................................................................................................................................4
1.4 | celdeling: mitose .......................................................................................................................5
1.5 | celdeling: meiose ......................................................................................................................6
1.6 | gametogenese ..........................................................................................................................9
HO2 | chromosomale aandoeningen ................................................................................................... 13
2.1 | chromosomale afwijkingen ...................................................................................................... 13
2.2 | numerieke chromosomale afwijkingen ..................................................................................... 13
2.2.1 | aneuploidie en polyploidie ................................................................................................. 14
2.2.2 | voorbeelden van numerieke chromosoomafwijkingen ......................................................... 17
2.2.3 | numerieke afwijkingen van de autosomen .......................................................................... 17
2.2.4 | numerieke afwijkingen van de geslachtschromosomen ....................................................... 19
2.3 | STRUCTURELE CHROMOSOOM AFWIJKINGEN ......................................................................... 21
2.3.1 | Deleties ............................................................................................................................ 21
2.3.2 | duplicatie ......................................................................................................................... 22
2.3.3 | isochromosoom ............................................................................................................... 22
2.3.4 | ringchromosoom .............................................................................................................. 23
2.3.5 | inserties ........................................................................................................................... 23
2.3.6 | inversies ........................................................................................................................... 23
2.3.7 | reciproke translocaties...................................................................................................... 24
2.3.8 | robertsoniaanse translocaties ........................................................................................... 26
HO3 | CHROMOSOMENONDERZOEK .................................................................................................. 27
3.1 | cytogenetisch onderzoek KARYOTYPERING .............................................................................. 27
3.2 | fluorescentie in situ hybridisatie (FISH) ..................................................................................... 30
3.3 | ondiepe genoom sequenering (sWGS) ...................................................................................... 32
3.4 | optische genoom mapping (OGM) ............................................................................................ 34
HO4 | het menselijk genoom en onze genen ......................................................................................... 35
4.1 | het menselijke genoom ............................................................................................................ 35
4.2 | dna, drager van erfelijke informatie ........................................................................................... 35
4.2.1 | Basen ............................................................................................................................... 36
4.2.2 | pentosen: deoxyribose en ribose........................................................................................ 36
4.2.3 | binding tussen de bouwstenen .......................................................................................... 36
4.2.4 | dna-structuur ................................................................................................................... 37
, 4.2.5 | structuur van een chromosoom ......................................................................................... 37
4.3 | het centrale dogma van de moleculaire biologie ........................................................................ 38
4.3.1 | dna replicatie.................................................................................................................... 38
4.3.2 | van dna naar rna: transcriptie ............................................................................................ 40
4.3.3 | van rna naar eiwit: translatie en de genetische code ............................................................ 41
4.4 | structuur van een gen .............................................................................................................. 43
4.5 | organisatie van het humane genoom ........................................................................................ 44
HO5 | varianten en functionele effecten van varianten .......................................................................... 45
5.1 | varianten ................................................................................................................................ 45
5.1.1 | basisbegrippen: pathogene variant polymorfisme .......................................................... 45
5.1.2 | classificatie van varianten ................................................................................................. 45
5.1.3 | benoemen van varianten (nomenclatuur) ........................................................................... 48
5.2 | functionele effecten van varianten ........................................................................................... 49
5.2.1 | loss of function ................................................................................................................. 49
5.2.2 | gain of function ................................................................................................................. 50
5.2.3 | dominant negatief effect ................................................................................................... 50
5.2.4 | pleiotropisme/allelisme .................................................................................................... 51
5.3 | monogenische aandoeningen en mendeliaanse overerving ....................................................... 51
5.3.1 | stambomen ...................................................................................................................... 51
5.3.2 | homozygoot, heterozygoot, compound heterozygoot .......................................................... 52
5.3.3 | x-chromosoom en x-inactivatie (lyon hypothese) ................................................................ 53
5.3.4 | mendeliaanse overervingspatronen ................................................................................... 54
5.3.5 | voorbeelden van monogemische aandoeningen met een mendeliaans overervingspatroon .. 56
NOG EXAMENVRAGEN ................................................................................................................... 57
woordenlijst ................................................................................................................................... 59
HO6 | mitochondriale aandoeningen, genetica en kanker ..................................................................... 61
6.1 | mitochondrium ....................................................................................................................... 61
6.2 | mitochondriaal DNA ................................................................................................................ 61
6.3 | mitochondriale aandoeningen ................................................................................................. 63
6.3.1 | deleties ............................................................................................................................ 64
6.3.2 | missense mutaties ............................................................................................................ 64
6.3.3 | puntmutaties .................................................................................................................... 64
6.3.4 | mitochondriale overerving ................................................................................................. 65
6.4 | kanker .................................................................................................................................... 65
6.4.1 | wat is kanker? ................................................................................................................... 65
6.4.2 | ontstaan van kanker .......................................................................................................... 66
6.5 | proto-oncogenen .................................................................................................................... 67