Samenvatting Leerpad Genetica

Leerpad: Genetica

1. Overerving van kenmerken volgens klassieke genetica
1.1 Mendeliaanse overerving
= Achtergrond
 Gregor Mendel (1822–1884) voerde kruisingsproeven uit met
erwten.
 Hij werkte:
o Systematisch
o Met grote aantallen
o Met statistische analyse (revolutionair voor die tijd)
 Onderzocht 7 duidelijk afgelijnde kenmerken.


= De drie wetten van Mendel
1. Uniformiteitswet (dominantie)
o twee raszuivere individuen (die maar in één kenmerk
verschillen) met elkaar kruist, de F1-nakomelingen onderling
identiek zijn.
2. Splitsings- of segregatiewet
3. Onafhankelijkheidswet

= Waarom erwten ideaal waren
 Zelfbestuivers → gemakkelijk homozygote lijnen
 Korte generatieduur
 Veel nakomelingen
 Duidelijke fenotypes (geen tussenvormen bij klassieke
kenmerken)

1.2 De proeven van Mendel
= Belangrijke genetische begrippen
 Gen = erfelijke eenheid
 Allelen = verschillende varianten van hetzelfde gen
 Homozygoot = AA of aa
 Heterozygoot = Aa
 Hemizygoot = slechts één allel aanwezig
o bv. X-gebonden bij mannen)
 Fenotype = uiterlijke kenmerken (waarneembaar)
 Genotype = genetische samenstelling
 Zaadvast= fokzuiver

,1.2.1 Dominante of uniformiteitswet en de onafhankelijkswet (1 kenmerk)
-> Monohybride/monogene kruising (1 kenmerk)
= Waarnemingen van Mendel
 P-generatie
o Twee raszuivere ouders verschillen in 1 kenmerk.
 F1-generatie/ Filiale 1 generatie
o Volledig uniform.
o Enkel het dominante kenmerk zichtbaar.
 F2-generatie/ Filiale 2 generatie
o Recessief kenmerk verschijnt opnieuw.
o Verhouding:
o Fenotypisch: 3 dominant : 1 recessief (3:1)
o Genotypisch: 1 AA : 2 Aa : 1 aa


= Dominantieprincipe
 Dominant allel maskeert recessief allel in heterozygote toestand.
 Recessief allel komt enkel tot uiting in homozygote toestand.


= Segregatie (splitsingswet)
 Allelen scheiden tijdens gametenvorming.
 Elke gameet bevat slechts 1 allel.
 Bevruchting is willekeurig.


= Reciproke kruising
 Resultaat onafhankelijk van welk geslacht het dominante allel draagt
(bij autosomale kenmerken).

1.2.2 Splitsing of segregatie wet (2 kenmerken geen interatie)
-> Dihybride kruising/digene kruising (2 kenmerken)

= F2-verhouding
9:3:3:1
 9 dubbel dominant
 3 dominant A / recessief B
 3 recessief A / dominant B
 1 dubbel recessief


= Onafhankelijke segregatie
 Allelen van verschillende genen worden onafhankelijk verdeeld.
 Geldt enkel als genen niet gekoppeld liggen.



1.3 Toepassingen van Mendel

,  Als je de genetische basis van een kenmerk kent, kan je met de
wetten van Mendel het resultaat van kruisingen voorspellen.
 Dit gebeurt via:
o het vierkant van Punnett
o het vertakkingsdiagram
o waarschijnlijkheidsberekeningen
o en eventueel stamboomanalyse
 Deze methoden zijn bruikbaar tot ongeveer tetrahybride
kruisingen (meer wordt te complex).
 Genen worden meestal genoemd naar:
o het meest afwijkende fenotype
o of de functie van het geproduceerde eiwit.
 Ze worden meestal voorgesteld met een drielettercode (soms één
letter).
o Voorbeelden:
 C = colorless
 HSP = heat shock proteïne
 IL1 = interleukine 1
 COL1A1 = collageen
 APOA/B/C = apolipoproteïnen


 Dominante kenmerken → hoofdletters
 Recessieve kenmerken → kleine letters
 Bij drielettercodes kan dominantie soms aangeduid worden met één
of meerdere hoofdletters, wat verwarrend kan zijn.

1.3.1 Vierkant van Punnett
 Visuele methode om genotypecombinaties te voorspellen.
 Aantal mogelijke gameten = 2ⁿ (n = aantal heterozygote genen)


= Voorbeeld:
 Monohybride kruising




= Voorbeeld: