Samenvatting International Law - Anders Henriksen
1. Grondstellingen en structuur van het internationaal recht
1.1 Introductie
Internationaal recht traditioneel gedefinieerd als het rechtssysteem dat de onderlinge relatie van
soevereine staten en hun rechten en plichten jegens elkaar regelt
→ vele actoren ⇒ internationale organisaties, en individuen die ook rechten en of verplichtingen
bezitten onder het internationaal recht
geen uitvoerende of wetgevende macht in internationaal rechtssysteem
+ geen verplichte en gevestigde procedure voor de beslechting van juridische geschillen
→ aan rechtssubjecten zelf om wet te creëren, interpreteren en handhaven
internationaal recht is weerspiegeling van samenleving waarop het van toepassing is
= wijdverbreide globalisering en specialisatie
→ internationaal recht is 1 vd belangrijkste factoren geweest in de ontwikkeling vd wereld door een
steeds uitgebreider en effectiever systeem van internationale regels te bieden dat zowel staten,
bedrijven en individuen verbindt als beschermt
internationaal recht heeft zich kunnen ontwikkelen doordat de staten na WOII probeerden samen te
werken bij vinden van juridisch oplossingen voor problemen van gemeenschappelijk belang
(samenwerking en vertrouwen is terug aan het verminderen)
→ huidige internationaal systeem: toenemende rivaliteit, concurrentie, wantrouwen
⇒ transformaties in eco macht: heeft aantal niet-westerse machten assertiever en sceptischer
gemaakt tov aantal bestaande structuren in internationaal rechtssysteem
- bijv. China: actief op zoek naar andere rechtsorde
→ Chinese Communistische Partij streeft naar internationaal rechtssysteem dat minder
rekening houdt met rechten en zorgen van kleinere en minder machtige staten (ook van
verschillende minderheden en individuen)
→ China: bondgenoot in Rusland (wordt onder Poetin steeds meer autoritair)
→ stabiliteit ook aangetast door chaotische pol situatie in VK en VS
- bijv. verlating EU, Donald Trump (beschuldigingen, terugtrekken uit verschillende IO1)
→ covid: veel staten vinden dat wereld te geglobaliseerd is en onderling verbonden is geworden en
dan hun bevolking te kwetsbaar is voor grote verstoringen in internationale systeem
+ 2022: invasie in Oekraïne = aanval op internationaal recht → staten geven minder om
verplichtingen die ze al zijn aangegaan
1
IO = internationale organisatie
1
,1.2 Een korte geschiedenis van het internationale recht
1.2.1 - 1.2.3: begrijpend lezen
1.2.4 Het interbellum
verwoesting en bloedbad van WOI: domineerden gebeurtenissen in interbellum
→ bel ontwikkeling: oprichting Volkenbond in 1919 ⇒ organisatie die tot taak had de wereldvrede te
bewaren
- het verplicht de landen om potentiële geschillen voor te leggen aan
geschillenbeslechtingsmechanisme → geen toevlucht nemen tot oorlog
bv Verdrag van Parijs
= bel resultaat van deze periode: oprichting van het Permanente Hof van Internationale Justitie →
bouwde jurisprudentie op + is voorloper van Internationaal Gerechtshof
1.2.5 De periode na de Tweede Wereldoorlog
periode direct na WOII: grote successen in internationaal recht
- bijv. vervolging van duitse topfunctionarissen voor internationale misdaden
(oorlogsmisdaden) voor een tribunaal → bel precedent voor internationaal strafrecht
volkenbond werd vervangen door VN
→ functie: handhaven van internationale vrede en veiligheid
- Westfaalse principes: gelijke rechten, zelfbeschikking van volkeren, soevereine gelijkheid v
lidstaten
Handvest van de VN: verbod op gebruik van geweld + Veiligheidsraad kreeg bevoegdheid om
internationale vrede en veiligheid te handhaven en wel gewelddadige maatregelen gebruiken als het
nodig was
→ handhaven van vrede: collectieve inspanning
in praktijk: veiligheidsraad bleef voornamelijk inactief bij uitbreken van Koude Oorlog
→ daarna: wel succes na ineenstorting communisme en verdrijving van Irak uit Koeweit
Algemene Vergadering (VN-Handvest opgericht): alle lidstaten hierin vertegenwoordigd
- adviserende rol
- alle staten kunnen mening geven en hun zorgen naar voren brengen
- bel rol bij: bevorderen van breed scala aan doelen van mondiaal belang
bijv. grote impact bij dekolonisatieproces (vergadering had hier verklaring over gegegeven
dat het moest stoppen → daarna veel onafhankelijk geworden)
- ook bijgedragen bij ontwikkeling vh internationaal recht door oprichting International Law
Commission in 1946
VN (overkoepelende structuur): dient aantal bel IO
→ in 1944: tijdens conferentie in VS bel IO voor regulering van handel en monetair beleid opgericht
- Internationaal Monetair Fonds (IMF)
- Internationale Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (de Wereldbank)
- Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (GATT).
2
,ander bel naoorlogse VN-organisatie: WHO => functie: risico's voor volksgezondheid bewaken en
reacties op noodsituaties op gezondheidsgebied coördineren
oprichting VN: illustratie dat staten vaak gemeenschappelijke doelen nastreven door internationale
organisaties op te richten (lidmaatschap afh van doel en regio)
bel regionale organisatie: NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
→ leden elkaar wederzijds verdedigen in geval van een aanval door externe factor
- opgericht om dreiging tegen SU tegen te gaan
EU: grootschalige conflicten proberen te vermijden
andere bel organisaties
- Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1951)
- Europese Economische Gemeenschap (EEG) = opgericht door Verdrag van Rome 1993
- Europese Unie = opgericht door Verdrag van Maastricht
● uitbreiding in 2004 met 10 nieuwe lidstaten
● momenteel 28 lidstaten
EU: aantal bel instellingen
→ Europese Raad, Raad vd EU, Europees Parlement, Europese Commissie, Hof van Justitie vd EU
= sommige hiervan kunnen juridisch bindende beslissingen of instrumenten aannemen
Raad van Europa (1949) → opgericht om intergouvernementele en interparlementaire
samenwerking te versterken
- heeft EVRM aangenomen in 1950(centraal instrument voor bescherming mensenrechten in
europa)
- dit verdrag heeft EHRM opgericht in Straatsburg: behandelt klachten van staten en
individuele burgers en kan bindende beslissingen nemen
ook buiten Europa: bel regionale instellingen opgericht → bijv:
- AOS (1948) : Organisatie van Amerikaanse Staten (in N en Z Amerika)
● doel: opgericht om een vreedzame orde te creëren, solidariteit en samenwerking te
bevorderen en de soevereiniteit, territoriale integriteit en onafhankelijkheid van haar
leden te verdedigen 35 leden
- AU (2001): Afrikaanse Unie
● doel: werken aan welvarend en veilig afrikaans continent 55 leden
ontwikkelingen in internationaal recht na WOII: vooral aangestuurd door westen (heeft dominantie
in wereldzaken gebruikt hiervoor)
→ meeste IO: opgezet om wereldorde te creëren die gebaseerd zijn op westerse waarden
nl: open en vrije eco markten, toenemend respect voor soevereiniteit v staten en individuele
rechten, institutionele samenwerking
= dit systeem nu onder druk ⇒ rivaliteit tussen staten neemt toe, niet-westerse IO krijgen grotere rol
3
, - bijv: Shanghai Cooperation Organisation (SCO) ⇒ regionale politieke, eco en
veiligheidsorganisatie tss china, rusland en india
1.3 De structuren van het internationaal recht
1.3.1 Inleiding - een samenleving van soevereine natiestaten
internationaal rechtssysteem: bestaat uit verschillende structuren van regels die de historische
ontwikkeling vh recht en de pol orde en configuratie vd wereld weerspiegelen
→ centrum v internationaal systeem: soevereine staat (internationale sl is sl v individuele nationale
staten)
internationaal recht kan best worden opgevat vanuit standpunt vh nationaal recht en als antwoord
op behoefte aan rechtsregels en principes als aanvulling op die vd nationale rechtssystemen
nationaal recht: geschikt om juridische geschillen tussen burgers v staat of tussen burgers en staat te
behandelen (niet geschikt voor situatie waarin belangen van meer dan een soevereine staat botsen)
= hier is internationaal recht het antwoord
- aanvulling op nationaal recht
- reikwijdte kan niet onafh vh nationaal recht worden bepaald
- reikwijdte bepaald door ontoereikendheid vh nationaal recht
twee manieren waarop een kwestie voor meer dan 1 staat v belang wordt, definiëren de 2 materiële
structuren vh internationaal recht
1. wnr 2 of meer staten botsende belangen hebben in de kern vd kwestie
● feit dat internationale sl bestaat uit groot aantal soevereine staten met verschillende
belangen is voldoende om kwestie internationaal te maken
2. wnr de betrokken staten in een verdrag zijn overeengekomen om de kwestie een
internationaal karakter te geven
● vanwege inhoud of vorm internationaal recht
1.3.2 Het internationaal coëxistentierecht
internationaal coëxistentierecht = ook algemeen internationaal recht genoemd
- juridische antwoorden op vragen die inherent v belang zijn voor meer dan één staat en die
nodig zijn om de bevoegdheden vd soevereine staten te scheiden en zo een vreedzame
coëxistentie te handhaven
= klassieke onderwerpen vh internationaal recht waar staten botsende belangen kunnen hebben bv
afbakening vh eigendomsrecht op grondgebied, gebruik van geweld, …
⇒ hieronder vallen ook fundamentele beginselen vh verdragenrecht en de rechtsbeginselen over
staatsverantwoordelijkheid
internationaal samenlevingsrecht
- horizontaal (juridische structuur): houdt zich voornamelijk bezig met manier waarop
soevereine staten met en tussen elkaar omgaan (minder kijken naar relatie met burgers)
- proberen te zorgen dat staten hun verschillende en afzonderlijke belangen kunnen nastreven
op manier die soevereiniteit en rechter van andere staten respecteert
= relatief stabiel en weinig aan verandering onderhevig
4
1. Grondstellingen en structuur van het internationaal recht
1.1 Introductie
Internationaal recht traditioneel gedefinieerd als het rechtssysteem dat de onderlinge relatie van
soevereine staten en hun rechten en plichten jegens elkaar regelt
→ vele actoren ⇒ internationale organisaties, en individuen die ook rechten en of verplichtingen
bezitten onder het internationaal recht
geen uitvoerende of wetgevende macht in internationaal rechtssysteem
+ geen verplichte en gevestigde procedure voor de beslechting van juridische geschillen
→ aan rechtssubjecten zelf om wet te creëren, interpreteren en handhaven
internationaal recht is weerspiegeling van samenleving waarop het van toepassing is
= wijdverbreide globalisering en specialisatie
→ internationaal recht is 1 vd belangrijkste factoren geweest in de ontwikkeling vd wereld door een
steeds uitgebreider en effectiever systeem van internationale regels te bieden dat zowel staten,
bedrijven en individuen verbindt als beschermt
internationaal recht heeft zich kunnen ontwikkelen doordat de staten na WOII probeerden samen te
werken bij vinden van juridisch oplossingen voor problemen van gemeenschappelijk belang
(samenwerking en vertrouwen is terug aan het verminderen)
→ huidige internationaal systeem: toenemende rivaliteit, concurrentie, wantrouwen
⇒ transformaties in eco macht: heeft aantal niet-westerse machten assertiever en sceptischer
gemaakt tov aantal bestaande structuren in internationaal rechtssysteem
- bijv. China: actief op zoek naar andere rechtsorde
→ Chinese Communistische Partij streeft naar internationaal rechtssysteem dat minder
rekening houdt met rechten en zorgen van kleinere en minder machtige staten (ook van
verschillende minderheden en individuen)
→ China: bondgenoot in Rusland (wordt onder Poetin steeds meer autoritair)
→ stabiliteit ook aangetast door chaotische pol situatie in VK en VS
- bijv. verlating EU, Donald Trump (beschuldigingen, terugtrekken uit verschillende IO1)
→ covid: veel staten vinden dat wereld te geglobaliseerd is en onderling verbonden is geworden en
dan hun bevolking te kwetsbaar is voor grote verstoringen in internationale systeem
+ 2022: invasie in Oekraïne = aanval op internationaal recht → staten geven minder om
verplichtingen die ze al zijn aangegaan
1
IO = internationale organisatie
1
,1.2 Een korte geschiedenis van het internationale recht
1.2.1 - 1.2.3: begrijpend lezen
1.2.4 Het interbellum
verwoesting en bloedbad van WOI: domineerden gebeurtenissen in interbellum
→ bel ontwikkeling: oprichting Volkenbond in 1919 ⇒ organisatie die tot taak had de wereldvrede te
bewaren
- het verplicht de landen om potentiële geschillen voor te leggen aan
geschillenbeslechtingsmechanisme → geen toevlucht nemen tot oorlog
bv Verdrag van Parijs
= bel resultaat van deze periode: oprichting van het Permanente Hof van Internationale Justitie →
bouwde jurisprudentie op + is voorloper van Internationaal Gerechtshof
1.2.5 De periode na de Tweede Wereldoorlog
periode direct na WOII: grote successen in internationaal recht
- bijv. vervolging van duitse topfunctionarissen voor internationale misdaden
(oorlogsmisdaden) voor een tribunaal → bel precedent voor internationaal strafrecht
volkenbond werd vervangen door VN
→ functie: handhaven van internationale vrede en veiligheid
- Westfaalse principes: gelijke rechten, zelfbeschikking van volkeren, soevereine gelijkheid v
lidstaten
Handvest van de VN: verbod op gebruik van geweld + Veiligheidsraad kreeg bevoegdheid om
internationale vrede en veiligheid te handhaven en wel gewelddadige maatregelen gebruiken als het
nodig was
→ handhaven van vrede: collectieve inspanning
in praktijk: veiligheidsraad bleef voornamelijk inactief bij uitbreken van Koude Oorlog
→ daarna: wel succes na ineenstorting communisme en verdrijving van Irak uit Koeweit
Algemene Vergadering (VN-Handvest opgericht): alle lidstaten hierin vertegenwoordigd
- adviserende rol
- alle staten kunnen mening geven en hun zorgen naar voren brengen
- bel rol bij: bevorderen van breed scala aan doelen van mondiaal belang
bijv. grote impact bij dekolonisatieproces (vergadering had hier verklaring over gegegeven
dat het moest stoppen → daarna veel onafhankelijk geworden)
- ook bijgedragen bij ontwikkeling vh internationaal recht door oprichting International Law
Commission in 1946
VN (overkoepelende structuur): dient aantal bel IO
→ in 1944: tijdens conferentie in VS bel IO voor regulering van handel en monetair beleid opgericht
- Internationaal Monetair Fonds (IMF)
- Internationale Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (de Wereldbank)
- Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (GATT).
2
,ander bel naoorlogse VN-organisatie: WHO => functie: risico's voor volksgezondheid bewaken en
reacties op noodsituaties op gezondheidsgebied coördineren
oprichting VN: illustratie dat staten vaak gemeenschappelijke doelen nastreven door internationale
organisaties op te richten (lidmaatschap afh van doel en regio)
bel regionale organisatie: NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie)
→ leden elkaar wederzijds verdedigen in geval van een aanval door externe factor
- opgericht om dreiging tegen SU tegen te gaan
EU: grootschalige conflicten proberen te vermijden
andere bel organisaties
- Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1951)
- Europese Economische Gemeenschap (EEG) = opgericht door Verdrag van Rome 1993
- Europese Unie = opgericht door Verdrag van Maastricht
● uitbreiding in 2004 met 10 nieuwe lidstaten
● momenteel 28 lidstaten
EU: aantal bel instellingen
→ Europese Raad, Raad vd EU, Europees Parlement, Europese Commissie, Hof van Justitie vd EU
= sommige hiervan kunnen juridisch bindende beslissingen of instrumenten aannemen
Raad van Europa (1949) → opgericht om intergouvernementele en interparlementaire
samenwerking te versterken
- heeft EVRM aangenomen in 1950(centraal instrument voor bescherming mensenrechten in
europa)
- dit verdrag heeft EHRM opgericht in Straatsburg: behandelt klachten van staten en
individuele burgers en kan bindende beslissingen nemen
ook buiten Europa: bel regionale instellingen opgericht → bijv:
- AOS (1948) : Organisatie van Amerikaanse Staten (in N en Z Amerika)
● doel: opgericht om een vreedzame orde te creëren, solidariteit en samenwerking te
bevorderen en de soevereiniteit, territoriale integriteit en onafhankelijkheid van haar
leden te verdedigen 35 leden
- AU (2001): Afrikaanse Unie
● doel: werken aan welvarend en veilig afrikaans continent 55 leden
ontwikkelingen in internationaal recht na WOII: vooral aangestuurd door westen (heeft dominantie
in wereldzaken gebruikt hiervoor)
→ meeste IO: opgezet om wereldorde te creëren die gebaseerd zijn op westerse waarden
nl: open en vrije eco markten, toenemend respect voor soevereiniteit v staten en individuele
rechten, institutionele samenwerking
= dit systeem nu onder druk ⇒ rivaliteit tussen staten neemt toe, niet-westerse IO krijgen grotere rol
3
, - bijv: Shanghai Cooperation Organisation (SCO) ⇒ regionale politieke, eco en
veiligheidsorganisatie tss china, rusland en india
1.3 De structuren van het internationaal recht
1.3.1 Inleiding - een samenleving van soevereine natiestaten
internationaal rechtssysteem: bestaat uit verschillende structuren van regels die de historische
ontwikkeling vh recht en de pol orde en configuratie vd wereld weerspiegelen
→ centrum v internationaal systeem: soevereine staat (internationale sl is sl v individuele nationale
staten)
internationaal recht kan best worden opgevat vanuit standpunt vh nationaal recht en als antwoord
op behoefte aan rechtsregels en principes als aanvulling op die vd nationale rechtssystemen
nationaal recht: geschikt om juridische geschillen tussen burgers v staat of tussen burgers en staat te
behandelen (niet geschikt voor situatie waarin belangen van meer dan een soevereine staat botsen)
= hier is internationaal recht het antwoord
- aanvulling op nationaal recht
- reikwijdte kan niet onafh vh nationaal recht worden bepaald
- reikwijdte bepaald door ontoereikendheid vh nationaal recht
twee manieren waarop een kwestie voor meer dan 1 staat v belang wordt, definiëren de 2 materiële
structuren vh internationaal recht
1. wnr 2 of meer staten botsende belangen hebben in de kern vd kwestie
● feit dat internationale sl bestaat uit groot aantal soevereine staten met verschillende
belangen is voldoende om kwestie internationaal te maken
2. wnr de betrokken staten in een verdrag zijn overeengekomen om de kwestie een
internationaal karakter te geven
● vanwege inhoud of vorm internationaal recht
1.3.2 Het internationaal coëxistentierecht
internationaal coëxistentierecht = ook algemeen internationaal recht genoemd
- juridische antwoorden op vragen die inherent v belang zijn voor meer dan één staat en die
nodig zijn om de bevoegdheden vd soevereine staten te scheiden en zo een vreedzame
coëxistentie te handhaven
= klassieke onderwerpen vh internationaal recht waar staten botsende belangen kunnen hebben bv
afbakening vh eigendomsrecht op grondgebied, gebruik van geweld, …
⇒ hieronder vallen ook fundamentele beginselen vh verdragenrecht en de rechtsbeginselen over
staatsverantwoordelijkheid
internationaal samenlevingsrecht
- horizontaal (juridische structuur): houdt zich voornamelijk bezig met manier waarop
soevereine staten met en tussen elkaar omgaan (minder kijken naar relatie met burgers)
- proberen te zorgen dat staten hun verschillende en afzonderlijke belangen kunnen nastreven
op manier die soevereiniteit en rechter van andere staten respecteert
= relatief stabiel en weinig aan verandering onderhevig
4
