Perinatale mentale gezondheid
Hoofdstuk 1: Partnergeweld tijdens de Perinatale Periode
1. Inleiding
De perinatale periode (zwangerschap tot en met het eerste levensjaar van
het kind) is een periode van grote veranderingen.
Ouderschap als transitie:
o Beeldvorming en verwachtingen rond de imaginaire baby.
o Aanpassingsvermogen van ouders.
o Engagement en betrokkenheid bij het kind.
Psychosociale begeleiding is essentieel om ouders te ondersteunen.
Naast positieve emoties kunnen ook stress, onzekerheid en
moeilijkheden optreden.
Partnergeweld is een van de meest verontrustende problemen in deze
periode en vereist een gerichte aanpak en begeleiding.
2. Wat is Partnergeweld?
2.1 Definitie en Kenmerken
Partnergeweld valt onder familiaal geweld en omvat elke vorm van
geweld binnen een intieme relatie.
Het is meer dan een fysieke ruzie: er is sprake van machtsmisbruik en
controle.
Geweld kan verschillende vormen aannemen en komt voor in alle
sociale klassen en culturen.
2.2 Incidentie en Voorkomen
20% van de vrouwen wordt ooit geconfronteerd met partnergeweld.
Tijdens de zwangerschap ligt dit percentage tussen de 3% en 8%.
Partnergeweld kan ontstaan, escaleren of tijdelijk afnemen tijdens de
zwangerschap.
3. Vormen van Partnergeweld
1. Situationeel geweld
o Conflict tussen partners waarbij beide partijen fysiek of verbaal
gewelddadig kunnen zijn.
o Meestal zonder duidelijk machtsverschil.
2. Intiem terrorisme
o Eén partner heeft volledige controle over de ander.
o Geweld is structureel en doelbewust.
3. Psychisch geweld
, o Beledigingen, bedreigingen, vernederingen, manipulatie,
controlegedrag.
o Langdurige psychologische schade bij het slachtoffer.
4. Fysiek geweld
o Slaan, duwen, schudden, bijten, krabben, wurgen, brandwonden
toebrengen.
5. Seksueel geweld
o Gedwongen seksuele handelingen.
o Seksuele chantage of verkrachting binnen de relatie.
6. Administratief geweld
o De partner dwingen tot afhankelijkheid door belangrijke documenten
te verbergen.
o Het verhinderen van medische zorg (bv. geen toegang tot prenatale
controles).
7. Economisch geweld
o Financiële controle uitoefenen over het slachtoffer.
o Geen toegang geven tot rekeningen of loon.
4. De Cyclus van Geweld
Geweld in relaties verloopt volgens een herhalend patroon:
1. Opbouw van spanning: Irritaties en controle nemen toe.
2. Geweldsuitbarsting: Fysieke, psychische of seksuele agressie.
3. Berouw en verzoening: De agressor toont spijt, belooft beterschap.
4. Honeymoonfase: Tijdelijke rust en harmonie.
5. Herhaling: De spanning neemt opnieuw toe en de cyclus herbegint.
🚨 1 op 7 Belgische vrouwen werd in 2020 slachtoffer van partnergeweld.
📅 25 november: Internationale dag tegen geweld op vrouwen.
5. Effecten van Partnergeweld
5.1 Gevolgen voor het Slachtoffer
Fysieke gevolgen:
o Verwondingen, chronische pijn, fracturen.
o Hoger risico op miskraam en vroeggeboorte.
Psychische gevolgen:
o Angst, depressie, PTSS.
o Schuldgevoel en schaamte.
, o Isolement en verminderde eigenwaarde.
o Overlevingsstrategieën zoals minimaliseren, vluchten of verslaving.
5.2 Gevolgen voor de Relatie en het Gezin
De agressor heeft de macht, waardoor het slachtoffer geïsoleerd raakt.
Kinderen als getuige en slachtoffer:
o Trauma’s op korte en lange termijn.
o Kans op intergenerationeel geweld: kinderen kunnen later zelf
geweld gebruiken of slachtoffer worden.
5.3 Maatschappelijke Gevolgen
Hoge kosten voor politie, justitie en gezondheidszorg.
Arbeidsverzuim door letsels en psychische gevolgen.
Algemeen gevoel van onveiligheid in de maatschappij.
6. Zwangerschap en Partnergeweld
6.1 Waarom een Baby?
Hoop op verandering in de relatie.
Toename van controle door de agressor.
6.2 Risicofactoren
Tienerzwangerschap.
Ongewenste zwangerschap.
Eerder partnergeweld vóór de zwangerschap.
6.3 Gevolgen van Geweld tijdens de Zwangerschap
Voor de moeder:
o Verhoogd risico op zwangerschapscomplicaties.
o Angststoornissen en postnatale depressie.
Voor het kind:
o Laag geboortegewicht.
o Ontwikkelingsproblemen.
7. Rol van de Vroedvrouw
7.1 Signalen Opsporen
Onverklaarbare verwondingen.
Psychische klachten zonder duidelijke oorzaak.
Seksuele en gynaecologische problemen.
, Afwijkend gedrag tijdens consultaties.
7.2 Aanpak door Hulpverleners
1. Vragen stellen: Empathisch en zonder oordeel.
2. Screenen met vragenlijsten.
3. Beroepsgeheim verzekeren en vertrouwen opbouwen.
4. Doorverwijzing naar gespecialiseerde hulpverleners.
5. Opstellen van een veiligheidsplan bij acuut gevaar.
8. Wettelijke Kaders en Hulpverlening
8.1 Minderjarige Slachtoffers
Meldplicht bij kindermishandeling.
Contact met justitie indien nodig.
8.2 Volwassen Slachtoffers
Slachtoffer aanmoedigen om aangifte te doen.
Overleg met andere hulpverleners.
8.3 Noodtoestand
Bij acuut gevaar mag beroepsgeheim doorbroken worden.
Hoofdstuk 2: Antenatale Ziekenhuisopname
1. Inleiding
De vroedvrouw speelt een belangrijke rol in de risico-verloskunde en
heeft een taak in de observatie, begeleiding en bewaking van zwangeren
die opgenomen worden.
Een antenatale ziekenhuisopname is een psychische belasting voor de
zwangere en haar gezin.
Opname kan voorbereid of onverwacht gebeuren.
De opname is vaak niet vanwege een ziekte van de moeder, maar
vanwege een gezondheidsrisico voor de foetus.
2. Situering van de MIC (Maternal Intensive Care)
MIC-afdelingen zijn gespecialiseerd in observatie van zwangeren en
kunnen ook na de bevalling gebruikt worden bij complicaties zoals MIU
(Maternal Intensive Unit), postpartumdepressie (PPD) of andere
aandoeningen.
De opnameduur kan variëren afhankelijk van de medische situatie.
3. Emoties bij Antenatale Opname
3.1 Specifieke Emoties
Hoofdstuk 1: Partnergeweld tijdens de Perinatale Periode
1. Inleiding
De perinatale periode (zwangerschap tot en met het eerste levensjaar van
het kind) is een periode van grote veranderingen.
Ouderschap als transitie:
o Beeldvorming en verwachtingen rond de imaginaire baby.
o Aanpassingsvermogen van ouders.
o Engagement en betrokkenheid bij het kind.
Psychosociale begeleiding is essentieel om ouders te ondersteunen.
Naast positieve emoties kunnen ook stress, onzekerheid en
moeilijkheden optreden.
Partnergeweld is een van de meest verontrustende problemen in deze
periode en vereist een gerichte aanpak en begeleiding.
2. Wat is Partnergeweld?
2.1 Definitie en Kenmerken
Partnergeweld valt onder familiaal geweld en omvat elke vorm van
geweld binnen een intieme relatie.
Het is meer dan een fysieke ruzie: er is sprake van machtsmisbruik en
controle.
Geweld kan verschillende vormen aannemen en komt voor in alle
sociale klassen en culturen.
2.2 Incidentie en Voorkomen
20% van de vrouwen wordt ooit geconfronteerd met partnergeweld.
Tijdens de zwangerschap ligt dit percentage tussen de 3% en 8%.
Partnergeweld kan ontstaan, escaleren of tijdelijk afnemen tijdens de
zwangerschap.
3. Vormen van Partnergeweld
1. Situationeel geweld
o Conflict tussen partners waarbij beide partijen fysiek of verbaal
gewelddadig kunnen zijn.
o Meestal zonder duidelijk machtsverschil.
2. Intiem terrorisme
o Eén partner heeft volledige controle over de ander.
o Geweld is structureel en doelbewust.
3. Psychisch geweld
, o Beledigingen, bedreigingen, vernederingen, manipulatie,
controlegedrag.
o Langdurige psychologische schade bij het slachtoffer.
4. Fysiek geweld
o Slaan, duwen, schudden, bijten, krabben, wurgen, brandwonden
toebrengen.
5. Seksueel geweld
o Gedwongen seksuele handelingen.
o Seksuele chantage of verkrachting binnen de relatie.
6. Administratief geweld
o De partner dwingen tot afhankelijkheid door belangrijke documenten
te verbergen.
o Het verhinderen van medische zorg (bv. geen toegang tot prenatale
controles).
7. Economisch geweld
o Financiële controle uitoefenen over het slachtoffer.
o Geen toegang geven tot rekeningen of loon.
4. De Cyclus van Geweld
Geweld in relaties verloopt volgens een herhalend patroon:
1. Opbouw van spanning: Irritaties en controle nemen toe.
2. Geweldsuitbarsting: Fysieke, psychische of seksuele agressie.
3. Berouw en verzoening: De agressor toont spijt, belooft beterschap.
4. Honeymoonfase: Tijdelijke rust en harmonie.
5. Herhaling: De spanning neemt opnieuw toe en de cyclus herbegint.
🚨 1 op 7 Belgische vrouwen werd in 2020 slachtoffer van partnergeweld.
📅 25 november: Internationale dag tegen geweld op vrouwen.
5. Effecten van Partnergeweld
5.1 Gevolgen voor het Slachtoffer
Fysieke gevolgen:
o Verwondingen, chronische pijn, fracturen.
o Hoger risico op miskraam en vroeggeboorte.
Psychische gevolgen:
o Angst, depressie, PTSS.
o Schuldgevoel en schaamte.
, o Isolement en verminderde eigenwaarde.
o Overlevingsstrategieën zoals minimaliseren, vluchten of verslaving.
5.2 Gevolgen voor de Relatie en het Gezin
De agressor heeft de macht, waardoor het slachtoffer geïsoleerd raakt.
Kinderen als getuige en slachtoffer:
o Trauma’s op korte en lange termijn.
o Kans op intergenerationeel geweld: kinderen kunnen later zelf
geweld gebruiken of slachtoffer worden.
5.3 Maatschappelijke Gevolgen
Hoge kosten voor politie, justitie en gezondheidszorg.
Arbeidsverzuim door letsels en psychische gevolgen.
Algemeen gevoel van onveiligheid in de maatschappij.
6. Zwangerschap en Partnergeweld
6.1 Waarom een Baby?
Hoop op verandering in de relatie.
Toename van controle door de agressor.
6.2 Risicofactoren
Tienerzwangerschap.
Ongewenste zwangerschap.
Eerder partnergeweld vóór de zwangerschap.
6.3 Gevolgen van Geweld tijdens de Zwangerschap
Voor de moeder:
o Verhoogd risico op zwangerschapscomplicaties.
o Angststoornissen en postnatale depressie.
Voor het kind:
o Laag geboortegewicht.
o Ontwikkelingsproblemen.
7. Rol van de Vroedvrouw
7.1 Signalen Opsporen
Onverklaarbare verwondingen.
Psychische klachten zonder duidelijke oorzaak.
Seksuele en gynaecologische problemen.
, Afwijkend gedrag tijdens consultaties.
7.2 Aanpak door Hulpverleners
1. Vragen stellen: Empathisch en zonder oordeel.
2. Screenen met vragenlijsten.
3. Beroepsgeheim verzekeren en vertrouwen opbouwen.
4. Doorverwijzing naar gespecialiseerde hulpverleners.
5. Opstellen van een veiligheidsplan bij acuut gevaar.
8. Wettelijke Kaders en Hulpverlening
8.1 Minderjarige Slachtoffers
Meldplicht bij kindermishandeling.
Contact met justitie indien nodig.
8.2 Volwassen Slachtoffers
Slachtoffer aanmoedigen om aangifte te doen.
Overleg met andere hulpverleners.
8.3 Noodtoestand
Bij acuut gevaar mag beroepsgeheim doorbroken worden.
Hoofdstuk 2: Antenatale Ziekenhuisopname
1. Inleiding
De vroedvrouw speelt een belangrijke rol in de risico-verloskunde en
heeft een taak in de observatie, begeleiding en bewaking van zwangeren
die opgenomen worden.
Een antenatale ziekenhuisopname is een psychische belasting voor de
zwangere en haar gezin.
Opname kan voorbereid of onverwacht gebeuren.
De opname is vaak niet vanwege een ziekte van de moeder, maar
vanwege een gezondheidsrisico voor de foetus.
2. Situering van de MIC (Maternal Intensive Care)
MIC-afdelingen zijn gespecialiseerd in observatie van zwangeren en
kunnen ook na de bevalling gebruikt worden bij complicaties zoals MIU
(Maternal Intensive Unit), postpartumdepressie (PPD) of andere
aandoeningen.
De opnameduur kan variëren afhankelijk van de medische situatie.
3. Emoties bij Antenatale Opname
3.1 Specifieke Emoties
