Hoofdstuk 1: orthopedagogiek, what’s in a name?
Orthopedagogiek = jonge, praktijkgerichte en interactieve wetenschap →
handelingswetenschap = discipline die niet alleen wil begrijpen, maar ook daadwerkelijk wil
handelen en ondersteunen
Orthopedagogie
Ortho = recht of normaal Pais = kind Agogein : leiden, voeten
➔ Orthopedagogie = kinderen begeleiden op ze op de juiste weg te brengen
= een tak van pedagogiek die zich richt op opvoeding en begeleiding van kinderen en jongeren
met specifieke zorgbehoeften
Orthopedagogiek vs. pedagogiek
Pedagogiek of opvoedingswetenschap/opvoedingsleer
- Wetenschap die opvoeding bestudeert
- Problemen in dagdagelijkse opvoeding
- Gericht op ‘normale’ kind
Orthopedagogiek
- Wetenschap die bijzonder opvoeding als object heeft
- Specialisatie van de pedagogiek
→ Overlapping want alle kinderen, inclusief met ontwikkelingsproblemen, hebben opvoeding
nodig
Doel kan hetzelfde zijn: ondersteunen van personen om zich optimaal te ontplooien, zodat men
zo zelfstandig mogelijk kan functioneren
Orthopedagogie vs. ortho-agogiek
Ortho-agogiek
- Nadruk op relatie begeleider-volwassenen (vb. drugsverslaafden, vluchtelingen,
ouders,..)
- Vertrekken niet vanuit (her)opvoeden, maar handelen, begeleiden en ondersteunen bij
veranderingsprocessen
- Meer gelijkwaardige relatie → andere verantwoordelijkheid dan een pedagogische relatie
Orthopedagogiek vs. orthopedagogie
Orthopedagogiek
- Theoretisch aspect
- Wetenschappelijke benadering, leer die bijzonder opvoeding als object heeft
- Bestudeert veranderingsprocessen en beïnvloeding ervan op wetenschappelijke manier
Orthopedagogie
- (begeleidings)praktijk
- Handelen op bijzondere opvoedingssituaties
,Algemene orthopedagogiek vs. bijzondere orthopedagogiek
Algemene orthopedagogiek
- Onderwerpen en problemen die gemeenschappelijk zijn aan alle beperkingen →
algemeen karakter (vb. bij iedere beperking is een verwerkingsproces bij ouders)
- Algemene, doelgroep overstijgende thema’s
- Algemene theorieën: vb. visie op denken en handelen van orthopedagoog
Bijzondere orthopedagogiek
- Specifieke problematieken, beperkingen en handicaps → specifieke doelgroepen
- Bijzonder verwijst naar de persoon et specifieke handicap
- Inzichten in mogelijkheden, moeilijkheden, talenten,… → doel = voor elke stoornis
antwoorden formuleren die eigen zijn aan het werkterrein van orthopedagoog in die
context
- Probleem specifieke theorievorming: context- en doelgroepspecifiek
De orthopedagogiek als wetenschap
Methodisch handelen = theoretische kennis en uitgeteste methodieken
Evidence-based = handelen dient wetenschappelijk onderbouwd te worden
verwachting als orthopedagoog: blijvend opzoek naar wetenschappelijke onderbouwing, zelf
praktijkkennis omzetten naar praktijktheorie en blijvende reflectie
Praktijkkennis
- Interactie met anderen: handelen gekleurd door eigen voorkennis, ervaring en intuïtie
- Inzetten van deze kennis is onbewust en bestaat uit onuitgesprokene en veralgemeende
meningen
→ je bouwt een eigen theorie
Praktijktheorie
- Als hulpverlener bewust worden van voorkennis, expliciteren en in dialoog gaan
- Eigen theorie kritisch in vraag stellen (vb. tijdens vergaderingen)
Wetenschappelijke theorie
- Beschrijving of samenhangende verklaring van de werkelijkheid, maar valt er niet mee
samen
- Theorieën kritisch benaderen → want algemeen aanvaardbaar karakter
, Orthopedagogiek is een praktijkwetenschap
- Praktische behoeften, praktijk als bron voor wetenschappelijke ontwikkeling
- Staat open voor samenwerking, met doel zorgbehoeften van cliënt te dienen
➔ Theorie staat ten dienste van de praktijk
Orthopedagogiek is een dialoog gestuurde wetenschap
Deskundigheidsmodel
- Expertrol
- Werkt niet!
Dialoog
- Relatie gekenmerkt door dialoog en samenspel: iedere heeft eigen deskundigheid en
ervaring
- Gelijkwaardigheid: ieders inbreng is even belangrijk +insidersperspectief en
ervaringsdeskundigheid: ‘u weet het meeste over uw eigen leven’
Orthopedagogiek is een eclectische en integratieve wetenschap
- Eclectisch: Bestaande methoden en theoretische kaders van andere wetenschappen
combineren
- Vb. diagnostiek = geneeskunde, visie = filosofie
- Integratief: Samenvoegen tot 1 samenhangend geheel
Orthopedagogiek is een handelingswetenschap
- Gericht op het handelen: hulpvraag voorop, verbeteren van kwaliteit van leven
- Hermeneutische methoden: gericht op begrijpen in plaats van verklaren
- Eerste begrip dan pas handelen
- holistische benadering: kijken naar het geheel
- pluralistische benadering van de werkelijkheid
Orthopedagogiek is een reflectieve wetenschap
- geen vaste, uitgeschreven scripts → altijd maatwerk
- rekening houden met diversiteit aan variabelen
Het studieobject van de orthopedagogiek verandert…
Orthopedagogiek richt zich op specifiek studieobject dat zowel doel als onderwerp en
theorieontwikkeling vormt
- Studieobject = Wat onderzoekt/bestudeert de orthopedagogiek? → voortdurend in
ontwikkeling
- Doel = Wat wil orthopedagogiek hiermee bereiken?
Orthopedagogiek = jonge, praktijkgerichte en interactieve wetenschap →
handelingswetenschap = discipline die niet alleen wil begrijpen, maar ook daadwerkelijk wil
handelen en ondersteunen
Orthopedagogie
Ortho = recht of normaal Pais = kind Agogein : leiden, voeten
➔ Orthopedagogie = kinderen begeleiden op ze op de juiste weg te brengen
= een tak van pedagogiek die zich richt op opvoeding en begeleiding van kinderen en jongeren
met specifieke zorgbehoeften
Orthopedagogiek vs. pedagogiek
Pedagogiek of opvoedingswetenschap/opvoedingsleer
- Wetenschap die opvoeding bestudeert
- Problemen in dagdagelijkse opvoeding
- Gericht op ‘normale’ kind
Orthopedagogiek
- Wetenschap die bijzonder opvoeding als object heeft
- Specialisatie van de pedagogiek
→ Overlapping want alle kinderen, inclusief met ontwikkelingsproblemen, hebben opvoeding
nodig
Doel kan hetzelfde zijn: ondersteunen van personen om zich optimaal te ontplooien, zodat men
zo zelfstandig mogelijk kan functioneren
Orthopedagogie vs. ortho-agogiek
Ortho-agogiek
- Nadruk op relatie begeleider-volwassenen (vb. drugsverslaafden, vluchtelingen,
ouders,..)
- Vertrekken niet vanuit (her)opvoeden, maar handelen, begeleiden en ondersteunen bij
veranderingsprocessen
- Meer gelijkwaardige relatie → andere verantwoordelijkheid dan een pedagogische relatie
Orthopedagogiek vs. orthopedagogie
Orthopedagogiek
- Theoretisch aspect
- Wetenschappelijke benadering, leer die bijzonder opvoeding als object heeft
- Bestudeert veranderingsprocessen en beïnvloeding ervan op wetenschappelijke manier
Orthopedagogie
- (begeleidings)praktijk
- Handelen op bijzondere opvoedingssituaties
,Algemene orthopedagogiek vs. bijzondere orthopedagogiek
Algemene orthopedagogiek
- Onderwerpen en problemen die gemeenschappelijk zijn aan alle beperkingen →
algemeen karakter (vb. bij iedere beperking is een verwerkingsproces bij ouders)
- Algemene, doelgroep overstijgende thema’s
- Algemene theorieën: vb. visie op denken en handelen van orthopedagoog
Bijzondere orthopedagogiek
- Specifieke problematieken, beperkingen en handicaps → specifieke doelgroepen
- Bijzonder verwijst naar de persoon et specifieke handicap
- Inzichten in mogelijkheden, moeilijkheden, talenten,… → doel = voor elke stoornis
antwoorden formuleren die eigen zijn aan het werkterrein van orthopedagoog in die
context
- Probleem specifieke theorievorming: context- en doelgroepspecifiek
De orthopedagogiek als wetenschap
Methodisch handelen = theoretische kennis en uitgeteste methodieken
Evidence-based = handelen dient wetenschappelijk onderbouwd te worden
verwachting als orthopedagoog: blijvend opzoek naar wetenschappelijke onderbouwing, zelf
praktijkkennis omzetten naar praktijktheorie en blijvende reflectie
Praktijkkennis
- Interactie met anderen: handelen gekleurd door eigen voorkennis, ervaring en intuïtie
- Inzetten van deze kennis is onbewust en bestaat uit onuitgesprokene en veralgemeende
meningen
→ je bouwt een eigen theorie
Praktijktheorie
- Als hulpverlener bewust worden van voorkennis, expliciteren en in dialoog gaan
- Eigen theorie kritisch in vraag stellen (vb. tijdens vergaderingen)
Wetenschappelijke theorie
- Beschrijving of samenhangende verklaring van de werkelijkheid, maar valt er niet mee
samen
- Theorieën kritisch benaderen → want algemeen aanvaardbaar karakter
, Orthopedagogiek is een praktijkwetenschap
- Praktische behoeften, praktijk als bron voor wetenschappelijke ontwikkeling
- Staat open voor samenwerking, met doel zorgbehoeften van cliënt te dienen
➔ Theorie staat ten dienste van de praktijk
Orthopedagogiek is een dialoog gestuurde wetenschap
Deskundigheidsmodel
- Expertrol
- Werkt niet!
Dialoog
- Relatie gekenmerkt door dialoog en samenspel: iedere heeft eigen deskundigheid en
ervaring
- Gelijkwaardigheid: ieders inbreng is even belangrijk +insidersperspectief en
ervaringsdeskundigheid: ‘u weet het meeste over uw eigen leven’
Orthopedagogiek is een eclectische en integratieve wetenschap
- Eclectisch: Bestaande methoden en theoretische kaders van andere wetenschappen
combineren
- Vb. diagnostiek = geneeskunde, visie = filosofie
- Integratief: Samenvoegen tot 1 samenhangend geheel
Orthopedagogiek is een handelingswetenschap
- Gericht op het handelen: hulpvraag voorop, verbeteren van kwaliteit van leven
- Hermeneutische methoden: gericht op begrijpen in plaats van verklaren
- Eerste begrip dan pas handelen
- holistische benadering: kijken naar het geheel
- pluralistische benadering van de werkelijkheid
Orthopedagogiek is een reflectieve wetenschap
- geen vaste, uitgeschreven scripts → altijd maatwerk
- rekening houden met diversiteit aan variabelen
Het studieobject van de orthopedagogiek verandert…
Orthopedagogiek richt zich op specifiek studieobject dat zowel doel als onderwerp en
theorieontwikkeling vormt
- Studieobject = Wat onderzoekt/bestudeert de orthopedagogiek? → voortdurend in
ontwikkeling
- Doel = Wat wil orthopedagogiek hiermee bereiken?
