H1: Doelstellingen en indicaties
1. Doelstellingen
• indirecte restauratieve THK:
o overgangsgebied tss:
▪ prothetische THK (= diagnose, preventie, behandeling v tandverlies) -> functionele dentitie!
▪ zuivere restauratieve THK (= tanden hersteld mbv directe of indirecte restauraties)
• directe => intra-oraal gemaakt
• indirecte => extra-oraal gemaakt
o algemene doelstellingen => behouden, verbeteren, herstellen v functies
▪ herstel v tandkroon substantieverlies => partieel (inlays, onlays, facings) OF volledig (kronen)
▪ herstel van continuïteit v tandboog
• verloren tanden vervangen dr vaste, extra-oraal gemaakte restauraties => brugwerk
• opmerkingen:
o soms keuze tss directe of indirecte.. => voorkom OVERBEHANDELING!
▪ bv. indien enkel kleine veranderingen nodig; dan reshaping met composiet ipv kronen
≈ laagjestechniek met Filtek
2. Noodzaak van vaste restauraties
• noodzaak bepaald door cariës, erosie, trauma (fracturen) → vorm, functie, esthetiek herstellen!
• 3 hoofvragen:
o “vervanging nodig voor morfologische defecten herstel?”
▪ ideaalbeeld v tandenmorfologie:
• ‘↑functie, ↑esthetiek, ↑lipsteun, ↓spanningen, ↓cariës, ↓parodontitis,…’
• MAAR:
o weinig wetenschappelijk bewijs
o gebit verandert met leeftijd (slijtage, eruptie, vormverandering,…)
➔ besluit: bij onderzoek, NOOIT vergelijken met ideaalbeeld!
o “vervanging nodig voor functie herstel?”
▪ effect v afwezigheid tand(en) op … bepalen:
• aangenaam uiterlijk => bv. lachen (subjectief; patiënt heeft het laatste woord!)
• occlusale steun en geleiding
• kauwefficiënte => bv. heel weinig tanden = indicatie!
• stabiliteit bij spreken en slikken
o “vervanging nodig voor esthetische wensen v patiënt?”
▪ sociale media => Smile Esthetics (Hollywood smile)
• = overbehandeling, overschrijdende wensen
• als tandarts, NIET direct toegeven… => grondige evaluatie v motivatie patiënt nodig!
• meestal door minimaal invasieve aanpassingen; patiënt ook tevreden…
o bv. ↑opp. gladheid, vormcorrecties,…
▪ sterk patiënt-afhankelijk!
1
,3. Mogelijkheden bij vaste restauratieve prothetiek
• type bepaald door locatie en uitgebreidheid aantasting + functie
o bv. composiet herstelde MOD met verzwakking v knobbels dr polymerisatiekrimp + slechte occlusie
➔ onlay!
3.1. partiele klinische kroon vervanging
Adhesieve - inlay:
restauraties o wat? => intracoronaire restauratie ≈ IN de tand!
o waarom? => directe restauraties O, MO, OD, MOD vervangen
o materiaal? => kunsthars, porselein, etsbare glaskeramiek
o vervaardiging? => conventioneel (bakken en kleuren) of CAD-CAM technologie
- onlay:
o wat? => intracoronaire restauratie ≈ OP of OVER de tand!
o waarom? => directe restauraties vervangen met overkapping v ≥1 knobbel(s)
o materiaal? => idem inlay
o vervaardiging? => idem inlay
- vestibulaire facing: (fineer, facet, laminaire veneer, schildje)
o wat? => buccale beperkte omslijping ≈ oppervlakkige bedekking!
o waar? => meestal in bovenfront (max tem PM)
o waarom? => verbeteren v esthetiek + kleine rotaties
o materiaal? => idem inlay
o vervaardiging? => idem inlay
o opmerkingen:
▪ nadelen => ‘invasief’ & duur
▪ voordelen => zeer esthetisch, duurzaam , niet verkeuren
▪ facing soms ZEER dun!
▪ niet 1ste keuze indien probleem op te lossen via composiet
(tenzij dit meerdere malen gefaald heeft…)
Niet-adhesieve - in-/onlay: idem als adhesieve, maar…
restauraties o materiaal?
▪ in metaal gegoten => bv. goud; ZEER duurzaam, vandaag onbetaalbaar!
▪ uitvrezen via CAD-CAM technologie => bv. titanium
- partiele kronen:
o wat? => grote deel v klinische kroon vervangen (meestal buccaal intact)
o indeling => obv hoeveel geslepen; 3/4de OF 4/5de kronen
o materiaal? => meestal metaal
o retentieproblemen? pinnen cementeren in groeven aan axiale wanden
(= pinledge crown)
3.2. volledige klinische kroon vervanging
• kroon: => volledige omslijping (360°)
o materiaal? => afh. v gewenste sterkte en esthetiek (conventioneel; metalen OF metaal-porselein)
materiaal sterkte esthetiek
metaal (edel of niet-edel) + -
porselein - +
metaal (onderbouw) + porseleinopbak + +
glaskeramiek (gegoten of geperst) - +
Al-oxide kap met porseleinopbak + +
Zr-oxide kap met porseleinopbak + +
volledig gefreesd Zr-oxide (monolithisch) + -
2
,3.3. één of meerdere tanden verbanging
• algemeen:
o pijlertanden = tanden begrensd aan edentate ruimte) => w voorzien v restauratie (volledig/ partieel)
o pontic = brugtussendeel; kroon in edentate ruimte => verbindt de pijlertanden
• verschillende vormen:
Niet-adhesieve - conventionele brug:
brugrestauratie o wat? => min. 2 pijlertanden (M en D v edentate zone)
o materialen? => zie 3.2 kronen
- extensiebrug: (= vrij-eindigende brug, Cantilever bridge)
o wat? => één pontic aan één zijde gedragen op min. 1 pijlertand (M of D)
o materialen? => zie 3.2 kronen
o opmerkingen:
▪ risico op (wortel-)breuken → vermijden!
▪ voorwaarden:
• pijlertand stevig in alveolaire bot
• pijlertand grenzend aan pontic; NIET opgebouwd met stift
- brugwerk met slot:
o wat? => brug uit meerdere (2) aparte delen; met slot in elkaar gezet
o materiaal? => metalen frame
o opmerkingen:
▪ doel => lange brug in ≠ delen plaatsen (bij sterk divergerende pijlertanden)
▪ NIET uitneembaar door patiënt
▪ vervaardiging:
• machinaal uit brugdelen uitfrezen (= precisie-attachment)
• in labo aangegoten/ -gesoldeerd (= semi-precisie attachment)
- Crownless Bridge Works system (CBW):
o wat?
1) pijlertanden: approximaal prepareren pinnen (ankers) in cementeren
2) pontic: over de pinnen cementeren
o voordelen:
▪ eenvoudig
▪ weefsel besparend (minimaal invasief) aan pijlertanden (GEEN kroonprep.)
▪ goedkoper dan klassieke brug
▪ sneller (minder zittijden)
▪ reversibel => alles losmaken en holtes met composiet vullen
o nadelen:
▪ beperkte mogelijkheden (moeilijk aan M en PM)
▪ ↑pulpa-gevoeligheid v pijlertanden
▪ ↓levensduur => tijdelijke oplossing! (maanden/jaren)
Adhesieve - Etsbrug (Maryland-bridge):
brugrestauratie o wat? => pontic kleven aan (front ≈ vleugels) OF in buurtanden (posterior ≈ inlays)
o materiaal? => kunststof, metaal-porselein, keramiek (etsbaar of niet-etsbaar)
o opmerkingen:
▪ voordelen => minimaal invasief
▪ nadeel => minder duurzaam
➔ gebruiken bij jonge patiënten in afwachting v IP
- conventionele brug => idem als hierboven, maar in etsbare keramiek
- extensiebrug => idem als hierboven, maar in etsbare keramiek
3
, 4. (Contra)-indicaties voor kronen en brugwerken
Indicaties Contra-indicaties
- gevorderde cariës - tanden met onbehandelde endo-probleem
- morfologische defecten o pulpitis, necrotisch pulpa,…
o soms mogelijk om op te lossen met composiet,
MAAR moet regelmatig vervangen worden: - tanden met periapicale ontsteking (bv. AP)
hierbij elke keer MEER wegprepareren
➔ beter duurzamer (indirecte) te werken! - slechte MH => gingivitis, parodontitis
- kroonfractuur en trauma - ernstige occlusale stoornis (bv. dwangbeet)
o volwassene? indirecte restauratie
o jonge patiënt? directe restauratie (composiet) - onduidelijke beetrelatie
▪ want groot risico op pulpa-exponatie o bv. door knarsen; alle knobbels weg
aangezien de pulpa nog groot is! => geen KB mogelijk want geen info over occlusie
- intrinsieke verkleuringen => ≠ oorzaken: - lage socio-economische status
o bloeding in pulpa na trauma (roze tand) o per tand ≈ 350 à 1000 EUR
o necrotisch pulpa (grijze tand)
▪ composiet? NIET te maskeren!
▪ kroon? GEEN zin
➔ wel: endo-behandeling + bleaching!
o aangeboren glazuurafwijking (alle tanden)
▪ oplossing: bv. vestibulaire facings
- beperkte afwijking in tandstand (geroteerd)
o max 20° => opbouwen OF vestibulaire facings
o ortho-behandeling is eerste keuze!
- abrasie en erosie
o enkel erosie? composiet opbouwen
o ook abrasie/knarsen? indirecte restauratie
▪ bij knarsen; beter gebruik maken van
metalen frame! (sterk tegen die krachten)
- beperkte beetrelatieproblemen
- als brugpijler
4
1. Doelstellingen
• indirecte restauratieve THK:
o overgangsgebied tss:
▪ prothetische THK (= diagnose, preventie, behandeling v tandverlies) -> functionele dentitie!
▪ zuivere restauratieve THK (= tanden hersteld mbv directe of indirecte restauraties)
• directe => intra-oraal gemaakt
• indirecte => extra-oraal gemaakt
o algemene doelstellingen => behouden, verbeteren, herstellen v functies
▪ herstel v tandkroon substantieverlies => partieel (inlays, onlays, facings) OF volledig (kronen)
▪ herstel van continuïteit v tandboog
• verloren tanden vervangen dr vaste, extra-oraal gemaakte restauraties => brugwerk
• opmerkingen:
o soms keuze tss directe of indirecte.. => voorkom OVERBEHANDELING!
▪ bv. indien enkel kleine veranderingen nodig; dan reshaping met composiet ipv kronen
≈ laagjestechniek met Filtek
2. Noodzaak van vaste restauraties
• noodzaak bepaald door cariës, erosie, trauma (fracturen) → vorm, functie, esthetiek herstellen!
• 3 hoofvragen:
o “vervanging nodig voor morfologische defecten herstel?”
▪ ideaalbeeld v tandenmorfologie:
• ‘↑functie, ↑esthetiek, ↑lipsteun, ↓spanningen, ↓cariës, ↓parodontitis,…’
• MAAR:
o weinig wetenschappelijk bewijs
o gebit verandert met leeftijd (slijtage, eruptie, vormverandering,…)
➔ besluit: bij onderzoek, NOOIT vergelijken met ideaalbeeld!
o “vervanging nodig voor functie herstel?”
▪ effect v afwezigheid tand(en) op … bepalen:
• aangenaam uiterlijk => bv. lachen (subjectief; patiënt heeft het laatste woord!)
• occlusale steun en geleiding
• kauwefficiënte => bv. heel weinig tanden = indicatie!
• stabiliteit bij spreken en slikken
o “vervanging nodig voor esthetische wensen v patiënt?”
▪ sociale media => Smile Esthetics (Hollywood smile)
• = overbehandeling, overschrijdende wensen
• als tandarts, NIET direct toegeven… => grondige evaluatie v motivatie patiënt nodig!
• meestal door minimaal invasieve aanpassingen; patiënt ook tevreden…
o bv. ↑opp. gladheid, vormcorrecties,…
▪ sterk patiënt-afhankelijk!
1
,3. Mogelijkheden bij vaste restauratieve prothetiek
• type bepaald door locatie en uitgebreidheid aantasting + functie
o bv. composiet herstelde MOD met verzwakking v knobbels dr polymerisatiekrimp + slechte occlusie
➔ onlay!
3.1. partiele klinische kroon vervanging
Adhesieve - inlay:
restauraties o wat? => intracoronaire restauratie ≈ IN de tand!
o waarom? => directe restauraties O, MO, OD, MOD vervangen
o materiaal? => kunsthars, porselein, etsbare glaskeramiek
o vervaardiging? => conventioneel (bakken en kleuren) of CAD-CAM technologie
- onlay:
o wat? => intracoronaire restauratie ≈ OP of OVER de tand!
o waarom? => directe restauraties vervangen met overkapping v ≥1 knobbel(s)
o materiaal? => idem inlay
o vervaardiging? => idem inlay
- vestibulaire facing: (fineer, facet, laminaire veneer, schildje)
o wat? => buccale beperkte omslijping ≈ oppervlakkige bedekking!
o waar? => meestal in bovenfront (max tem PM)
o waarom? => verbeteren v esthetiek + kleine rotaties
o materiaal? => idem inlay
o vervaardiging? => idem inlay
o opmerkingen:
▪ nadelen => ‘invasief’ & duur
▪ voordelen => zeer esthetisch, duurzaam , niet verkeuren
▪ facing soms ZEER dun!
▪ niet 1ste keuze indien probleem op te lossen via composiet
(tenzij dit meerdere malen gefaald heeft…)
Niet-adhesieve - in-/onlay: idem als adhesieve, maar…
restauraties o materiaal?
▪ in metaal gegoten => bv. goud; ZEER duurzaam, vandaag onbetaalbaar!
▪ uitvrezen via CAD-CAM technologie => bv. titanium
- partiele kronen:
o wat? => grote deel v klinische kroon vervangen (meestal buccaal intact)
o indeling => obv hoeveel geslepen; 3/4de OF 4/5de kronen
o materiaal? => meestal metaal
o retentieproblemen? pinnen cementeren in groeven aan axiale wanden
(= pinledge crown)
3.2. volledige klinische kroon vervanging
• kroon: => volledige omslijping (360°)
o materiaal? => afh. v gewenste sterkte en esthetiek (conventioneel; metalen OF metaal-porselein)
materiaal sterkte esthetiek
metaal (edel of niet-edel) + -
porselein - +
metaal (onderbouw) + porseleinopbak + +
glaskeramiek (gegoten of geperst) - +
Al-oxide kap met porseleinopbak + +
Zr-oxide kap met porseleinopbak + +
volledig gefreesd Zr-oxide (monolithisch) + -
2
,3.3. één of meerdere tanden verbanging
• algemeen:
o pijlertanden = tanden begrensd aan edentate ruimte) => w voorzien v restauratie (volledig/ partieel)
o pontic = brugtussendeel; kroon in edentate ruimte => verbindt de pijlertanden
• verschillende vormen:
Niet-adhesieve - conventionele brug:
brugrestauratie o wat? => min. 2 pijlertanden (M en D v edentate zone)
o materialen? => zie 3.2 kronen
- extensiebrug: (= vrij-eindigende brug, Cantilever bridge)
o wat? => één pontic aan één zijde gedragen op min. 1 pijlertand (M of D)
o materialen? => zie 3.2 kronen
o opmerkingen:
▪ risico op (wortel-)breuken → vermijden!
▪ voorwaarden:
• pijlertand stevig in alveolaire bot
• pijlertand grenzend aan pontic; NIET opgebouwd met stift
- brugwerk met slot:
o wat? => brug uit meerdere (2) aparte delen; met slot in elkaar gezet
o materiaal? => metalen frame
o opmerkingen:
▪ doel => lange brug in ≠ delen plaatsen (bij sterk divergerende pijlertanden)
▪ NIET uitneembaar door patiënt
▪ vervaardiging:
• machinaal uit brugdelen uitfrezen (= precisie-attachment)
• in labo aangegoten/ -gesoldeerd (= semi-precisie attachment)
- Crownless Bridge Works system (CBW):
o wat?
1) pijlertanden: approximaal prepareren pinnen (ankers) in cementeren
2) pontic: over de pinnen cementeren
o voordelen:
▪ eenvoudig
▪ weefsel besparend (minimaal invasief) aan pijlertanden (GEEN kroonprep.)
▪ goedkoper dan klassieke brug
▪ sneller (minder zittijden)
▪ reversibel => alles losmaken en holtes met composiet vullen
o nadelen:
▪ beperkte mogelijkheden (moeilijk aan M en PM)
▪ ↑pulpa-gevoeligheid v pijlertanden
▪ ↓levensduur => tijdelijke oplossing! (maanden/jaren)
Adhesieve - Etsbrug (Maryland-bridge):
brugrestauratie o wat? => pontic kleven aan (front ≈ vleugels) OF in buurtanden (posterior ≈ inlays)
o materiaal? => kunststof, metaal-porselein, keramiek (etsbaar of niet-etsbaar)
o opmerkingen:
▪ voordelen => minimaal invasief
▪ nadeel => minder duurzaam
➔ gebruiken bij jonge patiënten in afwachting v IP
- conventionele brug => idem als hierboven, maar in etsbare keramiek
- extensiebrug => idem als hierboven, maar in etsbare keramiek
3
, 4. (Contra)-indicaties voor kronen en brugwerken
Indicaties Contra-indicaties
- gevorderde cariës - tanden met onbehandelde endo-probleem
- morfologische defecten o pulpitis, necrotisch pulpa,…
o soms mogelijk om op te lossen met composiet,
MAAR moet regelmatig vervangen worden: - tanden met periapicale ontsteking (bv. AP)
hierbij elke keer MEER wegprepareren
➔ beter duurzamer (indirecte) te werken! - slechte MH => gingivitis, parodontitis
- kroonfractuur en trauma - ernstige occlusale stoornis (bv. dwangbeet)
o volwassene? indirecte restauratie
o jonge patiënt? directe restauratie (composiet) - onduidelijke beetrelatie
▪ want groot risico op pulpa-exponatie o bv. door knarsen; alle knobbels weg
aangezien de pulpa nog groot is! => geen KB mogelijk want geen info over occlusie
- intrinsieke verkleuringen => ≠ oorzaken: - lage socio-economische status
o bloeding in pulpa na trauma (roze tand) o per tand ≈ 350 à 1000 EUR
o necrotisch pulpa (grijze tand)
▪ composiet? NIET te maskeren!
▪ kroon? GEEN zin
➔ wel: endo-behandeling + bleaching!
o aangeboren glazuurafwijking (alle tanden)
▪ oplossing: bv. vestibulaire facings
- beperkte afwijking in tandstand (geroteerd)
o max 20° => opbouwen OF vestibulaire facings
o ortho-behandeling is eerste keuze!
- abrasie en erosie
o enkel erosie? composiet opbouwen
o ook abrasie/knarsen? indirecte restauratie
▪ bij knarsen; beter gebruik maken van
metalen frame! (sterk tegen die krachten)
- beperkte beetrelatieproblemen
- als brugpijler
4
