Penologie en penitentiair recht
Inleiding tot de cursus
(1) Ter inleiding: enkele illustraties
1.1.Straffen in vergelijkend en historisch perspectief
Dia 6: Detentie ratio: gevangenispopulatie en ontwikkelingen op vlak
van gevangenispopulatie. Aantal gedetineerde per 100.000 inwoners.
Cijfers afkomstig van Noorse criminoloog Nils Christie, n.a.v.
lezing op 19 november 2002, te Londen
Interessant aan de cijfers is dat men vast stelt dat er grote
verschillen zijn in de cijfers. 709 gedetineerde per 100.000
inwoners in USA en 35 voor IJsland. Hoe komt het dat USA 20x
meer mensen opsluit dan IJsland?
Hoe komt dat de ene samenleving veel meer mensen opsluit dan
een andere samenleving? de straf is geen natuurlijke reactie
op criminaliteit. Deze twee zijn niet perse verbonden met elkaar.
De straf kunnen we eigenstandig bestuderen, er zijn bepaalde
dingen van de straf die we niet kunnen terugzien in criminaliteit.
Zowel vergelijkend perspectief als historisch perspectief:
elektronisch toezicht ontstaat ook, en straffen (doodstraf)
verdwijnen ook.
Dia 8: kaarten geven de detentie ratio weer: hoe donkerder de kleur,
hoe hoger de detentie ratio
De Scandinavische landen eerder lagere detentie ratio
Oost-Europa: hogere detentie ratio
Waarom is er in Rusland een hoger detentieratio dan de
Scandinavische landen?
Dia 9:
USA en Canada: groot verschil in ratio: interessant om te
onderzoeken hoe dit komt.
Dia 10: tussen staten van VS ook verschillen
Meer dan 1000 gedetineerde per 100.000 inwoners: die straf zich
op verschillende manieren gaat verspreiden.
Dia 11: verschillende vormen van straf
Verschillende gevangenissen:
o Gevangenis Hasselt en Leuven
o Linkerkant: Dupecion kwam aan het hoofd van
gevangeniswezen na de onafhankelijkheid van België,
invloed op hoe het gevangeniswezen in elkaar zat.
Centraal heeft men zicht op de verschillende vleugels van
de gevangenis. Naar de cel gebeurde met de redenering
dat het proces ingang zou gaan zodat er een morele
verbetering kwam (cellulaire opsluiting)
, o Imposante van het gebouw in Leuven: zeer zichtbaar met
als betekenis dat die gevangenis een zekere boodschap
uitstraalt. Als je er voorbij wandelt , dat je u herinnert waar
het kwaad zich bevindt.
>< gevangenis in Hasselt: langs de buitenkant zie
je niet direct dat het een gevangenis is: gevangenis
wordt anoniem, gecamoufleerd.
o Gevangenis Leuven is ingebed in het stadweefsel
>< Hasselt: deze gevangenis is veel verder
verwijderd van het centrum van de stad.
o De straf wordt niet verwijderd, maar wel uit beeld
gebracht, ze verstoppen de straffen. Privatiseringsproces
van de straf.
Dia 14: spiderman: ET hier op geïnspireerd: een rechter in de VS was
geïnspireerd door dit verhaal om ET toe te passen in strafrechtelijke
context in 1983, dat is niet zo heel lang geleden. Ontwikkeling ET is
heel ingrijpend geweest.
ET in Vlaanderen ongeveer 2000 mensen. Als we weten dat in
gevangenissen ongeveer 400 man kan zitten, dan is ET equivalent
aan 5 tal gevangenissen. heel ingrijpend
Meesten mensen die onder ET staan, zullen de enkelband verbergen,
terwijl celebreties ze showen straffen hebben ook neveneffecten,
het doel van de straf wordt niet altijd verwezenlijkt. Deze straf zou
een bepaalde leedtoevoeging moeten hebben maar bij deze
bekende mensen is dat niet het geval.
Dia 16: Doodstraf
De act zelf, iemand dood doen, kan op verschillende manieren
gebeuren
Brandstapel, kruising, ophangen, dodelijke injectie, de uitvoering
wordt eerder een medische ingreep (heden)
1.2. Debat over de straf
Dia 19: naaktfouillering = controlemaatregel: eigenkarakter van een
naaktfouillering: kleren uit zodat het naakte lichaam geschouwd kunnen
worden en de holtes. Dit vanuit een veiligheidsperspectief verantwoord
wordt (smokkel van drugs of gevaarlijke dingen opsporen) om de orde en
veiligheid van de instelling bewaard wordt.
Dit is een ingrijpende maatregel.
Spanning tussen het doel ( veiligheid streven , orde handhaving )
en waardigheid ( perspectief van individu die dergelijke
maatregelen moet ondergaan)
Omwille van die spanning zijn er een aantal regels die in de wet
worden uitgeschreven waar specifiek staat wanneer dergelijke
controlemaatregel uitgevoerd mogen worden.
Dia 20: rol van bemiddeling. Emotioneel herstel, herstelrecht is een
belangrijke beweging.
, Dia 24: de wet Lejeune: voorwaardelijke invrijstelling , deze is afgeschaft.
Commissiesvoorwaarde zijn voorlopers van de
strafuitvoeringsrechtbanken.
(2) Wat begrijpen we onder ‘straf’?
• Straffen: een aloude en alledaagse praktijk: van kinds af aan en we zien
het overal terugkeren
• Individualisering beginsel , subsidiariteit beginsel
• Het alledaagse straffen vertoont zekere gelijkenissen met straffen in de
strafrechtsbedeling
• Maar óók: grote verschillen: cf wettelijk apparaat, eigen instellingen,
gebruik van dwang, bureaucratisch proces, gespecialiseerd personeel, …
Hoe ‘straf’ definiëren in kader van een cursus ‘penologie en
penitentiair recht’?
• Straf = ‘…een leed door de wet bepaald en door de rechterlijke macht
opgelegd als een sanctie wegens een gepleegd misdrijf’ (Hof van Cassatie,
1924)
• ‘punishment is ... the legal process whereby violators of the criminal law
are condemned and sanctioned in accordance with specified legal
categories and procedures’ (Garland 1990: 17)
• De procedures zijn gekend, de procedure is uitgeschreven in de wet
als een scenario
• ‘punishment ... is punishment for crime, imposed by the judiciary in
accordance with penal law, and administered by penal institutions such as
prisons and the probation service’ (Hudson 2002: 234)
De zeven kenmerken van de straf (Walker 1991)
• (1) Er wordt ‘iets’ toegebracht aan een ander persoon, waarvan
verondersteld wordt dat het onaangenaam is
• Degene die dat de straf oplegt, vindt de straf zelf onaangenaam.
• Het is niet omdat de gestrafte de straf niet onaangenaam vind, dat
het geen straf is.
• (2) Het toebrengen van de straf is intentioneel en gebeurt om een
bepaalde reden
• (3) Degenen die de straf opleggen hebben daartoe het recht
• (4) De straf wordt opgelegd ter gelegenheid van een daad of een omissie,
die een overtreding van een wet, een regel of een gewoonte inhoudt
• (5) Degene die gestraft wordt heeft de inbreuk vrijwillig gepleegd
• (6) De redenen om te straffen moeten te rechtvaardigen zijn
, • (7) Of de bestraffingsact werkelijk als straf wordt beschouwd is afhankelijk
van wat de bestraffer verstaat onder bestraffing en niet van de opvatting
van de gestrafte
(3) Wat doen we in een cursus ‘penologie en penitentiair recht’?
• Wat doet de ‘penologie’?
– De leer van straffen in al zijn facetten
– Traditioneel een wat beladen term… cf C.S. Lewis (1953: 226):
• ‘Penologie is de sociaal-wetenschappelijke bestudering van de oplegging
en tenuitvoerlegging van strafrechtelijke sancties ...In de penologie komen
vragen aan de orde als: wat houden de diverse sancties in; welke
rechtstheoretische en –filosofische ideeën liggen er aan ten grondslag;
welke doelen wil men ermee bereiken en lukt het om die doelen te
realiseren: zijn ze effectief?’ (Moerings 2003: 5)
– Penologie in zijn ontwikkeling waarbij de straf door verschillende
perspectieven wordt bestudeerd.
– Deze definitie mist de straf-sociologische component
• ‘that body of thought which explores the relations between punishment
and society, its purpose being to understand punishment as a social
phenomenon and thus trace its role in social life’ (Garland 1990: 10)
– Deze def neemt de straf-sociologie wel in acht.
– Onderzoeken waar relatie straf en samenleving centraal staat.
– Hoe kunnen we de straf als een sociaal fenomeen besturderen?
–
– Wanneer is een straf rechtvaardig?
Inleiding tot de cursus
(1) Ter inleiding: enkele illustraties
1.1.Straffen in vergelijkend en historisch perspectief
Dia 6: Detentie ratio: gevangenispopulatie en ontwikkelingen op vlak
van gevangenispopulatie. Aantal gedetineerde per 100.000 inwoners.
Cijfers afkomstig van Noorse criminoloog Nils Christie, n.a.v.
lezing op 19 november 2002, te Londen
Interessant aan de cijfers is dat men vast stelt dat er grote
verschillen zijn in de cijfers. 709 gedetineerde per 100.000
inwoners in USA en 35 voor IJsland. Hoe komt het dat USA 20x
meer mensen opsluit dan IJsland?
Hoe komt dat de ene samenleving veel meer mensen opsluit dan
een andere samenleving? de straf is geen natuurlijke reactie
op criminaliteit. Deze twee zijn niet perse verbonden met elkaar.
De straf kunnen we eigenstandig bestuderen, er zijn bepaalde
dingen van de straf die we niet kunnen terugzien in criminaliteit.
Zowel vergelijkend perspectief als historisch perspectief:
elektronisch toezicht ontstaat ook, en straffen (doodstraf)
verdwijnen ook.
Dia 8: kaarten geven de detentie ratio weer: hoe donkerder de kleur,
hoe hoger de detentie ratio
De Scandinavische landen eerder lagere detentie ratio
Oost-Europa: hogere detentie ratio
Waarom is er in Rusland een hoger detentieratio dan de
Scandinavische landen?
Dia 9:
USA en Canada: groot verschil in ratio: interessant om te
onderzoeken hoe dit komt.
Dia 10: tussen staten van VS ook verschillen
Meer dan 1000 gedetineerde per 100.000 inwoners: die straf zich
op verschillende manieren gaat verspreiden.
Dia 11: verschillende vormen van straf
Verschillende gevangenissen:
o Gevangenis Hasselt en Leuven
o Linkerkant: Dupecion kwam aan het hoofd van
gevangeniswezen na de onafhankelijkheid van België,
invloed op hoe het gevangeniswezen in elkaar zat.
Centraal heeft men zicht op de verschillende vleugels van
de gevangenis. Naar de cel gebeurde met de redenering
dat het proces ingang zou gaan zodat er een morele
verbetering kwam (cellulaire opsluiting)
, o Imposante van het gebouw in Leuven: zeer zichtbaar met
als betekenis dat die gevangenis een zekere boodschap
uitstraalt. Als je er voorbij wandelt , dat je u herinnert waar
het kwaad zich bevindt.
>< gevangenis in Hasselt: langs de buitenkant zie
je niet direct dat het een gevangenis is: gevangenis
wordt anoniem, gecamoufleerd.
o Gevangenis Leuven is ingebed in het stadweefsel
>< Hasselt: deze gevangenis is veel verder
verwijderd van het centrum van de stad.
o De straf wordt niet verwijderd, maar wel uit beeld
gebracht, ze verstoppen de straffen. Privatiseringsproces
van de straf.
Dia 14: spiderman: ET hier op geïnspireerd: een rechter in de VS was
geïnspireerd door dit verhaal om ET toe te passen in strafrechtelijke
context in 1983, dat is niet zo heel lang geleden. Ontwikkeling ET is
heel ingrijpend geweest.
ET in Vlaanderen ongeveer 2000 mensen. Als we weten dat in
gevangenissen ongeveer 400 man kan zitten, dan is ET equivalent
aan 5 tal gevangenissen. heel ingrijpend
Meesten mensen die onder ET staan, zullen de enkelband verbergen,
terwijl celebreties ze showen straffen hebben ook neveneffecten,
het doel van de straf wordt niet altijd verwezenlijkt. Deze straf zou
een bepaalde leedtoevoeging moeten hebben maar bij deze
bekende mensen is dat niet het geval.
Dia 16: Doodstraf
De act zelf, iemand dood doen, kan op verschillende manieren
gebeuren
Brandstapel, kruising, ophangen, dodelijke injectie, de uitvoering
wordt eerder een medische ingreep (heden)
1.2. Debat over de straf
Dia 19: naaktfouillering = controlemaatregel: eigenkarakter van een
naaktfouillering: kleren uit zodat het naakte lichaam geschouwd kunnen
worden en de holtes. Dit vanuit een veiligheidsperspectief verantwoord
wordt (smokkel van drugs of gevaarlijke dingen opsporen) om de orde en
veiligheid van de instelling bewaard wordt.
Dit is een ingrijpende maatregel.
Spanning tussen het doel ( veiligheid streven , orde handhaving )
en waardigheid ( perspectief van individu die dergelijke
maatregelen moet ondergaan)
Omwille van die spanning zijn er een aantal regels die in de wet
worden uitgeschreven waar specifiek staat wanneer dergelijke
controlemaatregel uitgevoerd mogen worden.
Dia 20: rol van bemiddeling. Emotioneel herstel, herstelrecht is een
belangrijke beweging.
, Dia 24: de wet Lejeune: voorwaardelijke invrijstelling , deze is afgeschaft.
Commissiesvoorwaarde zijn voorlopers van de
strafuitvoeringsrechtbanken.
(2) Wat begrijpen we onder ‘straf’?
• Straffen: een aloude en alledaagse praktijk: van kinds af aan en we zien
het overal terugkeren
• Individualisering beginsel , subsidiariteit beginsel
• Het alledaagse straffen vertoont zekere gelijkenissen met straffen in de
strafrechtsbedeling
• Maar óók: grote verschillen: cf wettelijk apparaat, eigen instellingen,
gebruik van dwang, bureaucratisch proces, gespecialiseerd personeel, …
Hoe ‘straf’ definiëren in kader van een cursus ‘penologie en
penitentiair recht’?
• Straf = ‘…een leed door de wet bepaald en door de rechterlijke macht
opgelegd als een sanctie wegens een gepleegd misdrijf’ (Hof van Cassatie,
1924)
• ‘punishment is ... the legal process whereby violators of the criminal law
are condemned and sanctioned in accordance with specified legal
categories and procedures’ (Garland 1990: 17)
• De procedures zijn gekend, de procedure is uitgeschreven in de wet
als een scenario
• ‘punishment ... is punishment for crime, imposed by the judiciary in
accordance with penal law, and administered by penal institutions such as
prisons and the probation service’ (Hudson 2002: 234)
De zeven kenmerken van de straf (Walker 1991)
• (1) Er wordt ‘iets’ toegebracht aan een ander persoon, waarvan
verondersteld wordt dat het onaangenaam is
• Degene die dat de straf oplegt, vindt de straf zelf onaangenaam.
• Het is niet omdat de gestrafte de straf niet onaangenaam vind, dat
het geen straf is.
• (2) Het toebrengen van de straf is intentioneel en gebeurt om een
bepaalde reden
• (3) Degenen die de straf opleggen hebben daartoe het recht
• (4) De straf wordt opgelegd ter gelegenheid van een daad of een omissie,
die een overtreding van een wet, een regel of een gewoonte inhoudt
• (5) Degene die gestraft wordt heeft de inbreuk vrijwillig gepleegd
• (6) De redenen om te straffen moeten te rechtvaardigen zijn
, • (7) Of de bestraffingsact werkelijk als straf wordt beschouwd is afhankelijk
van wat de bestraffer verstaat onder bestraffing en niet van de opvatting
van de gestrafte
(3) Wat doen we in een cursus ‘penologie en penitentiair recht’?
• Wat doet de ‘penologie’?
– De leer van straffen in al zijn facetten
– Traditioneel een wat beladen term… cf C.S. Lewis (1953: 226):
• ‘Penologie is de sociaal-wetenschappelijke bestudering van de oplegging
en tenuitvoerlegging van strafrechtelijke sancties ...In de penologie komen
vragen aan de orde als: wat houden de diverse sancties in; welke
rechtstheoretische en –filosofische ideeën liggen er aan ten grondslag;
welke doelen wil men ermee bereiken en lukt het om die doelen te
realiseren: zijn ze effectief?’ (Moerings 2003: 5)
– Penologie in zijn ontwikkeling waarbij de straf door verschillende
perspectieven wordt bestudeerd.
– Deze definitie mist de straf-sociologische component
• ‘that body of thought which explores the relations between punishment
and society, its purpose being to understand punishment as a social
phenomenon and thus trace its role in social life’ (Garland 1990: 10)
– Deze def neemt de straf-sociologie wel in acht.
– Onderzoeken waar relatie straf en samenleving centraal staat.
– Hoe kunnen we de straf als een sociaal fenomeen besturderen?
–
– Wanneer is een straf rechtvaardig?
