KERNBEGRIPPEN SAMENLEVING, FEITEN EN PROBLEMEN
Meerlagige structuur Samenleving kan je in verschillende vormen structuren
zien zoals lokaal, regionaal, nationaal, supranationaal,..
Burger-, politieke en sociale Burger: rechten die nodig zijn voor een individuele
rechten vrijheid
Politiek: recht op deelname aan de uitoefening van de
politieke macht
Sociale: recht om een menswaardig leven te leiden
volgens de standaarden van de samenleving
Sociale basisinstituties Leden van de samenleving zijn geen geïsoleerde atomen:
ze leven, werken, spelen, studeren samen en vormen
(sociale) basisinstituties (3: gezin, bedrijf, overheid)
Gezin Gezinnen bezitten productiemiddelen en willen goederen
consumeren
Bedrijf Bedrijven hebben productiemiddelen (arbeid, kapitaal)
nodig om goederen te produceren
Overheid Sommige leden van de samenleving krijgen de macht om
over de andere te heersen en vormen de overheid
Ze regelt de handel en ziet toe op het naleven van
contracten (in de meeste gevallen)
Markt De leden van een samenleving doen aan ruil op de markt.
De meeste markten zijn gebaseerd op verkopers die hun
goederen of diensten aanbieden aan kopers in ruil voor
geld.
Commodificatie De transformatie van dingen (goederen, diensten, arbeid)
in goederen die op de markt worden verkocht
BBP per capita (= het Bruto Binnenlands Product per capita) wordt
verkregen door het BBP van een samenleving te delen
door het totale aantal inwoners van die samenleving.
Ongereguleerde markt (=laissez-faire markt) is een markt zonder regulering door
de overheid vb cryptomunten markt
Maatschappelijk middenveld Vrijwilligersorganisaties, non profitorganisaties en
liefdadigheidsinstellingen kunnen worden beschouwd als
een vierde basisinstitutie -> vormen het maatschappelijk
middenveld
Basisstructuur van de Beschrijft hoe taken , rechten en plichten, en voordelen
samenleving van sociale samenwerking zijn verdeeld
Kapitalisme Private eigendom van productiemiddelen (arbeid en
kapitaal)
Corporatisme Collectieve eigendom van productiemiddelen (arbeid en
kapitaal)
Welvaartsstaat Via de welvaartstaat komt de overheid van een
samenleving tussen in de werking van de markt met het
oog op de welvaart van haar leden.
Power resource theory De welvaartstaat is een product van belangenconflicten,
klassenstrijd en klassenallianties
Omvang van de welvaartsstaat als resultaat van macht
1
, van de arbeidsklasse, bereikt door organisatie in
vakbonden of linkse partijen
Sociaal contract Een hypothetisch contract tussen de burgers van de
samenleving dat de basisstructuur beschrijft
Libertarisme politieke filosofie die individuele vrijheid als uitgangspunt
neemt en stelt dat elke overheidsinterventie (moreel)
verkeerd is. (tegen elke vorm van overheidstussenkomst)
Marxisme Collectieve eigendom van productiemiddelen (arbeid en
kapitaal), toewijzing van de productiemiddelen door de
overheid (centrale planning)
Counterfactual Samenleving met Ongereguleerde markt
wat niet is gebeurd, maar onder andere omstandigheden
wel zou kunnen, moeten of mogen gebeuren
Pareto efficiëntie Een uitkomst is Pareto efficiënt als het onmogelijk is om
een Pareto verbetering te maken
Marktfalingen Zaken waar markten bij falen en het beter is om de
overheid te laten overnemen (zie 6 aannames)
Wij zijn niet altijd rationele wezens
Wij hebben niet altijd perfecte informatie
Markten zijn niet perfect competitief (er is wel
marktmacht)
Markten zijn niet altijd compleet (ontbrekende
markten)
Er zijn wel publieke goederen
Er zijn externaliteiten
Gedragseconomie Echte individuen zijn niet altijd rationeel + mogelijkheid
om te framen
Nudging Framing: keuze hangt af van de voorstelling van de keuze
Een nudge is een bijzondere manier om de keuze te
presenteren die het gedrag van mensen op een
voorspelbare manier verandert zonder de opties te
beperken.
Asymmetrische informatie Wanneer de ene partij meer info heeft dan de andere
partij
Perfect competitieve markt marktvorm die gekenmerkt wordt door een groot aantal
vragers en aanbieders, homogene goederen, een
transparante markt en vrije toe- en uittreding.
Mededingsbeleid streeft naar een gezonde, open en doeltreffende
mededinging
Publiek goed Niet rivaliserend: als meer dan één persoon het
tegelijkertijd kan consumeren zonder de waarde ervan
voor anderen aan te tasten vb wifi
vb als ik een koekje opeet kan jij hem niet meer opeten
(goed wordt opgeconsumeerd) =rivaal
Niet uitsluitbaar: als er geen manier is om te voorkomen
2
, dat iemand het consumeert
Externaliteit Wanneer een actie iemand anders schaadt of ten goede
komt (positieve vs negatieve)
Negatieve externaliteit: wanneer een actie iemand anders
schaadt
Positieve externaliteit: wanneer een actie iemand anders
ten goede komt
Sociale investeringen Overheid voorziet publieke goederen en diensten
Niet enkel een kost maar ook een factor die bijdraagt tot
efficientie en economische groei
Decommodificatie het onttrekken van dingen (goederen, diensten, arbeid)
aan de markt, zodat ze niet langer als handelswaar
worden gezien.
Matheüseffect De uitgaven voor openbare diensten zoals onderwijs
komen meer dan evenredig de hogere sociale klassen ten
goede
Overheidsfalen Falen van overheid in 1 van hun rollen?
§ Politieke inmenging
§ Bureaucratie, overbezetting
§ Beïnvloeding door lobby's en
belangengroepen
§ Corruptie
§ De efficiëntiewinst door overheidsingrijpen
moet worden afgewogen tegen de
verliezen door overheidsfalen
Risico De waarschijnlijkheid dat een uitkomst zich voordoet
Onzekerheid De waarschijnlijkheid van gebeurtenissen is niet gekend
Pay-off Wat je krijgt in elke uitkomst
Risicoaversie Bij vergelijking van een situatie met risico met een situatie
zonder risico met dezelfde verwachte waarde, geeft een
risicoavers persoon de voorkeur aan de situatie zonder
risico
Informele verzekering (Wederzijdse) transfers: Ik help jou (als jij in de slechte
uitkomst bent en ik in de goede uitkomst) en omgekeerd
Rotating Savings and Credit Association (ROSCA): Leden
van de ROSCA komen geregeld samen om hun geld samen
te leggen in een pot die door één lid wordt opgenomen.
• Populair in ontwikkelingslanden
• Of wanneer er geen kapitaalmarkt
is (bv. islamitisch recht).
Zelfverzekering Precautionary saving. Spaar geld wanneer de goede
uitkomst zich voordoet en gebruik dit spaargeld wanneer
3
Meerlagige structuur Samenleving kan je in verschillende vormen structuren
zien zoals lokaal, regionaal, nationaal, supranationaal,..
Burger-, politieke en sociale Burger: rechten die nodig zijn voor een individuele
rechten vrijheid
Politiek: recht op deelname aan de uitoefening van de
politieke macht
Sociale: recht om een menswaardig leven te leiden
volgens de standaarden van de samenleving
Sociale basisinstituties Leden van de samenleving zijn geen geïsoleerde atomen:
ze leven, werken, spelen, studeren samen en vormen
(sociale) basisinstituties (3: gezin, bedrijf, overheid)
Gezin Gezinnen bezitten productiemiddelen en willen goederen
consumeren
Bedrijf Bedrijven hebben productiemiddelen (arbeid, kapitaal)
nodig om goederen te produceren
Overheid Sommige leden van de samenleving krijgen de macht om
over de andere te heersen en vormen de overheid
Ze regelt de handel en ziet toe op het naleven van
contracten (in de meeste gevallen)
Markt De leden van een samenleving doen aan ruil op de markt.
De meeste markten zijn gebaseerd op verkopers die hun
goederen of diensten aanbieden aan kopers in ruil voor
geld.
Commodificatie De transformatie van dingen (goederen, diensten, arbeid)
in goederen die op de markt worden verkocht
BBP per capita (= het Bruto Binnenlands Product per capita) wordt
verkregen door het BBP van een samenleving te delen
door het totale aantal inwoners van die samenleving.
Ongereguleerde markt (=laissez-faire markt) is een markt zonder regulering door
de overheid vb cryptomunten markt
Maatschappelijk middenveld Vrijwilligersorganisaties, non profitorganisaties en
liefdadigheidsinstellingen kunnen worden beschouwd als
een vierde basisinstitutie -> vormen het maatschappelijk
middenveld
Basisstructuur van de Beschrijft hoe taken , rechten en plichten, en voordelen
samenleving van sociale samenwerking zijn verdeeld
Kapitalisme Private eigendom van productiemiddelen (arbeid en
kapitaal)
Corporatisme Collectieve eigendom van productiemiddelen (arbeid en
kapitaal)
Welvaartsstaat Via de welvaartstaat komt de overheid van een
samenleving tussen in de werking van de markt met het
oog op de welvaart van haar leden.
Power resource theory De welvaartstaat is een product van belangenconflicten,
klassenstrijd en klassenallianties
Omvang van de welvaartsstaat als resultaat van macht
1
, van de arbeidsklasse, bereikt door organisatie in
vakbonden of linkse partijen
Sociaal contract Een hypothetisch contract tussen de burgers van de
samenleving dat de basisstructuur beschrijft
Libertarisme politieke filosofie die individuele vrijheid als uitgangspunt
neemt en stelt dat elke overheidsinterventie (moreel)
verkeerd is. (tegen elke vorm van overheidstussenkomst)
Marxisme Collectieve eigendom van productiemiddelen (arbeid en
kapitaal), toewijzing van de productiemiddelen door de
overheid (centrale planning)
Counterfactual Samenleving met Ongereguleerde markt
wat niet is gebeurd, maar onder andere omstandigheden
wel zou kunnen, moeten of mogen gebeuren
Pareto efficiëntie Een uitkomst is Pareto efficiënt als het onmogelijk is om
een Pareto verbetering te maken
Marktfalingen Zaken waar markten bij falen en het beter is om de
overheid te laten overnemen (zie 6 aannames)
Wij zijn niet altijd rationele wezens
Wij hebben niet altijd perfecte informatie
Markten zijn niet perfect competitief (er is wel
marktmacht)
Markten zijn niet altijd compleet (ontbrekende
markten)
Er zijn wel publieke goederen
Er zijn externaliteiten
Gedragseconomie Echte individuen zijn niet altijd rationeel + mogelijkheid
om te framen
Nudging Framing: keuze hangt af van de voorstelling van de keuze
Een nudge is een bijzondere manier om de keuze te
presenteren die het gedrag van mensen op een
voorspelbare manier verandert zonder de opties te
beperken.
Asymmetrische informatie Wanneer de ene partij meer info heeft dan de andere
partij
Perfect competitieve markt marktvorm die gekenmerkt wordt door een groot aantal
vragers en aanbieders, homogene goederen, een
transparante markt en vrije toe- en uittreding.
Mededingsbeleid streeft naar een gezonde, open en doeltreffende
mededinging
Publiek goed Niet rivaliserend: als meer dan één persoon het
tegelijkertijd kan consumeren zonder de waarde ervan
voor anderen aan te tasten vb wifi
vb als ik een koekje opeet kan jij hem niet meer opeten
(goed wordt opgeconsumeerd) =rivaal
Niet uitsluitbaar: als er geen manier is om te voorkomen
2
, dat iemand het consumeert
Externaliteit Wanneer een actie iemand anders schaadt of ten goede
komt (positieve vs negatieve)
Negatieve externaliteit: wanneer een actie iemand anders
schaadt
Positieve externaliteit: wanneer een actie iemand anders
ten goede komt
Sociale investeringen Overheid voorziet publieke goederen en diensten
Niet enkel een kost maar ook een factor die bijdraagt tot
efficientie en economische groei
Decommodificatie het onttrekken van dingen (goederen, diensten, arbeid)
aan de markt, zodat ze niet langer als handelswaar
worden gezien.
Matheüseffect De uitgaven voor openbare diensten zoals onderwijs
komen meer dan evenredig de hogere sociale klassen ten
goede
Overheidsfalen Falen van overheid in 1 van hun rollen?
§ Politieke inmenging
§ Bureaucratie, overbezetting
§ Beïnvloeding door lobby's en
belangengroepen
§ Corruptie
§ De efficiëntiewinst door overheidsingrijpen
moet worden afgewogen tegen de
verliezen door overheidsfalen
Risico De waarschijnlijkheid dat een uitkomst zich voordoet
Onzekerheid De waarschijnlijkheid van gebeurtenissen is niet gekend
Pay-off Wat je krijgt in elke uitkomst
Risicoaversie Bij vergelijking van een situatie met risico met een situatie
zonder risico met dezelfde verwachte waarde, geeft een
risicoavers persoon de voorkeur aan de situatie zonder
risico
Informele verzekering (Wederzijdse) transfers: Ik help jou (als jij in de slechte
uitkomst bent en ik in de goede uitkomst) en omgekeerd
Rotating Savings and Credit Association (ROSCA): Leden
van de ROSCA komen geregeld samen om hun geld samen
te leggen in een pot die door één lid wordt opgenomen.
• Populair in ontwikkelingslanden
• Of wanneer er geen kapitaalmarkt
is (bv. islamitisch recht).
Zelfverzekering Precautionary saving. Spaar geld wanneer de goede
uitkomst zich voordoet en gebruik dit spaargeld wanneer
3
