samenvatting jeugdrecht en jeugdbescherming

HOOFDSTUK 1 : GESCHIEDENIS
1. JEUGDBESCHERMING IN BELGIË: HET ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL BELEID

1.1. EVOLUTIE VAN DE SOCIALISATIE


VROEGER HAD MEN GEEN KINDBEELD
 Kinderen werden beschouwd als kleine volwassenen vanaf ongeveer 7 jaar
o Geen onderscheid vanwege lage overlevingskans van kids (50% haalde 7j),
vanaf dan geen onderscheid meer maken.
o Gelijk behandeld als volw (ook op seksualiteit)
 Geen school, ze werkten mee op het veld of in het huishouden
 Harde en afstandelijke opvoeding, vaak gewelddadig of bijgelovig
o In ijsbad om hen te harden
o Brandmerken voor bepaalde ziekten te bestrijden.
o Afstand: Kids soms voeden door voedsters  grotere overlevingskans.
 Kinderen hadden geen rechten en weinig waarde, vooral meisjes niet
 Ouders voedden hun kinderen vaak niet zelf op




DE EERSTE AANZET TOT EEN KINDBEELD (VANAF 16 E EEUW)
 In rijke milieus kregen jongens onderwijs, meisjes pas veel later
 Twee visies op kinderen:
o Moralisten: kind is van nature slecht, opvoeding moet corrigeren
o Romantici: kind is van nature goed, samenleving/omgeving maakt hen slecht
o Afh van woonplaats was ene stroming belangrijk
 Kinderen werden steeds meer als aparte wezens gezien
 Verlichting (18e eeuw): opvoeding werd gezien als voorbereiding op volwassenheid
o Verlichting = wetenschap  focus op wetenschap = vooruitgang
 Beschermde omgeving nodig om kind te laten groeien

De samenleving verandert mee:
 Kinderarbeid wordt verboden, leerplicht ingevoerd
 Oprichting van instellingen speciaal voor kinderen (school, opvang, zorg)
 Er ontstaat een wachttijd: kind is nog geen volwassene, maar onderweg
 Meer belang in SL: kindergeneeskunde, medisch (kind anders bekijken), leerplicht,
kinderdagverblijf, kinderafdeling in ziekenhuis.

,HET HUIDIGE KINDBEELD
 Kinderen worden gezien als nieuwsgierig, creatief en leergierig
 Ze hebben recht op een omgeving die hun ontwikkeling ondersteunt
 Opvoeding en onderwijs zijn afgestemd op hun leeftijd en noden
 Aparte behandeling in zorg, onderwijs en opvoeding is normaal
 Pas bij volwassenheid worden kinderen volledig verantwoordelijk
 Anders in de zin van kind als krachtige wezens bekijken.
o hoe creatief zijn ze, met hoe grote ogen staan ze open voor wereld,
ondernemend, leergierig  totaal anders dan volwassenen.
 Als kind heb je de verplichtingen van een volwassene niet en ben je heel anders
ingesteld  rekening mee gehouden.
 Kleuterschool  uitgedokterd, vaaf hier al compleet omkaderd volgens wie ze zijn/ ze
doen groeien
 Gezondheidszorg: kidsafdeling in ziekenhuis
 Jeugdbeweging: met de jongste ga je heel anders om dan met de oudste
 Kinds ontwikkelen en in elke fase heb je andere manieren dit te begeleiden.




2. HISTORISCH OVERZICHT VAN DE JEUGDBESCHERMING IN HET BELGIDCH RECHT

2.1. EVOLUTIE VAN DE SOCIALE CONTROLE


VROEGE TIJDEN TOT VERLICHTING
Eerste sporen van onderscheid:
 In het oude Rome begon men stilaan anders naar kinderen te kijken
 “Onmondige” kinderen (te jong om te trouwen) kregen soms een andere straf dan
volwassenen
 Rechters bepaalden of een kind wist wat goed of fout was (“oordeel des
onderscheids”)
 Aanmerken dat kind gezond verstand kan gebruiken of niet (verschil
goed/kwaad kennen).
 Leeftijd én intentie speelden een rol bij strafbaarheid  beoordeeld als volw of niet.
 Kijken of kind iets met opzet deed.
 Stafbaar?  kijk naar zichtbare kenmerken: geslachtsrijp (jongen 14, meisje
12), sluwheid,..

Na de val van het Romeinse Rijk:
 Macht verschoof van de staat naar het gezin
 Rechter verdween  gezin weer baas over SL  pater familas nam over.
 Vader bepaalde zelf of een kind gestraft werd
 In ene familie reageerde ze anders dan in andere  geen eenduidig
rechtsysteem.
 Strafrecht verschilde per stam, streek en familie
 Geen centraal rechtssysteem meer

,Terugkeer van regels en staatsmacht:
 Vanaf 11e eeuw: herontdekking van Romeins recht
 13e eeuw: opkomst van staten → meer nood aan orde
 terug staten oprichten omdat men nood had aan eenduidigheid
 Staat ging rechtspraak opnieuw organiseren, ook voor kinderen
 Rechters bepaalden of kind wist wat het deed  officiele rechetrs terug
Eerste wetgeving met verzachtende straf (1532):
 Constitutio Criminalis Carolina: straf mag verzacht worden voor kinderen
 Voorwaarde: kind had nog geen gebruik van rede (gezond verstand)
 Eerste wettelijke erkenning dat kinderen niet zomaar als volwassenen kunnen worden
gestraft
 Voor 1e x onderscheid tussen kids en volw vastgelegd
 Straf kon vr kind verzacht worden als kind nog geen gerbuik maakte van zijn gezond
verstand (had kind besef van wat hij deed?)
 Is er bv een andere reden dat een kind een brood zou stelen?  meer nadenken over
waarom  miss leed hij honger?

Evolutie richting moderne visie:
 Verlichting bevestigt idee dat mens keuzes maakt met verstand
 Kinderen worden meer en meer gezien als niet volledig verantwoordelijke wezens
 Basis gelegd voor latere jeugdbescherming en aangepaste straffen




DE VERLICHTING
Wat is de Verlichting?
 18e eeuw = tijd van verstand, wetenschap en vooruitgang
 Mensen geloven dat je de samenleving kan verbeteren met kennis
 Positivisme: alles moet verklaarbaar en meetbaar zijn
 Start van de industriële revolutie met grote technologische veranderingen
 SL/wereld verbeteren
 SL is maakbaar/kneedbaar  hebt dingen zelf in de hand.


Donkere keerzijde van de vooruitgang:
 Fabrieksarbeid: lange uren, lage lonen, geen bescherming
 Kinderen moesten mee werken, vaak in gevaarlijke omstandigheden
 Kinderarbeid werd verboden (1889), maar met veel weerstand
o Wegens slechte omstandigheden
o Fabrieken niet blij  sommige jobs konden enkel kids
o Ouders ook niet blij  minder inkomsten.
 Ouders en werkgevers zagen het als inmenging in gezag of verlies aan inkomen



Verlichte ideeën over kinderen:

,  Kinderen worden nu gezien als de toekomst van de samenleving
o Men geloofde nog rotsvast in beschermen van kids, ookal was het moeilijk
o Kids als waardevol beginnen zien, want kids zijn de toekomst  als je kids
verwaarloosd, verwaarloos je de toekomst.
 Als kennis belangrijk is, moet je kinderen opvoeden en beschermen
 Verwaarlozing van kinderen = bedreiging voor de toekomst
 Verlichte maatschappij kiest steeds meer voor bescherming en onderwijs

Sociale spanningen:
 Opkomst van het socialisme: strijd voor betere leefomstandigheden
o Degene die het goed hadden doen bijdragen aan degene die eht minder goed
hadden
o Rechtvaardigheid & solidariteit
 Rijken (adel, kerk) reageren met liefdadigheid (fancy fairs, voedsel, speelgoed)
 Spanningen tussen structurele verandering (socialisme) en morele plicht (rijkere
klasse)
 Poging om arbeiders hun normen en waarden op te leggen

Nieuwe kijk op straffen:
 Verlichte denkers (zoals Rousseau, Montesquieu, Voltaire) stelden kritische vragen:
o Is het strafsysteem wel eerlijk?
o Houden we rekening met leeftijd of situatie?
 Sociale wetenschappen ontstaan en onderzoeken andere manieren van straffen
 Hieruit groeien vier belangrijke strafrechtelijke scholen → die worden straks
besproken




TENDENSEN VANAF DE VERLICHTING

DE KLASSIEKE CRIMIOLOGISCHE SCHOOL (18E EEUW)

 Verzet tegen de wrede straffen van vroeger (zoals lijfstraffen onder het Ancien
Régime)
o Breken met verleden  vroeger: criminelen waren bezeten door de duivel.
 Straf moet logisch, eerlijk en wettelijk bepaald zijn
 5 basisprincipes:
o Vrije wil: je kiest bewust voor goed of kwaad
o Verantwoordelijkheid: je bent zelf verantwoordelijk
o Legaliteit: straf en misdrijf moeten in de wet staan
o Proportionaliteit: straf moet passen bij de ernst van het feit