Beleidswetenschappen: samenvatting van Powerpoint en notities in les

Beleidswetenschappen


 Verplichte literatuur bij elke les
 5 vragen op kennis en 10 uitgebreide vragen zoals toepassingen op casus
(examen telt 75%)
 Groepsopdracht na de hoorcolleges


DEEL I

1 Wat is beleidswetenschap?
1.1 Geschiedenis van beleid
Etymologie van het woord ‘beleid’:

 Beleid < Middeleeuws Nederlanse werkwoord ‘beleiden’
 Beleiden = doen gaan, aanvoeren
 Beleider = iemand die doet gaan, aanvoerder, iemand die den stoot aan
iets geeft, aanstoker

Beleid heeft een zeer brede betekenis:

 Regering
 Manier van doen, wijze van omgang met personen
 Beheer van zaken, bevelvoering

Prudentie, bedachtzaamheid

19e eeuw wordt het woord niet meer gebruikt
20e-21e  heropleving, onderzoek waarom het woord nodig is en waarom het een
succes heeft

Heropleving:

 Politiek = ‘handelswijze van een staatsman’
o = tweeslachtig: goede – slechte staatslieden
 Gevoelswaarde
o Beleid: zakelijkheid, deskundigheid, objectiviteit, consensus
o Politiek: controverse, partijdigheid, manipulatie, opportunisme



Waarom gebruiken we het zo veel?

 Contrast politiek
 Politiek is iemand die kan beslissen die manipuleert in eigen voordeel
 Beleid is meer objectief/neutraal
 Bestuur is nog neutraler

Waarom is het een succes?
 2 evoluties

1) Evolutie van nomocratie naar teocratie
o Nomocratie: grenzen stellen en dan mag iedereen vrij zijn


1

,Beleidswetenschappen


o Teleocratie: meer gelijkheid creëren  in praktijk grootste macht bij
regering

o Liberale rechtsstaat: regeren door wetten
o Sociale verzorgingsstaat: regeren door doelstellingen
2) Paradox van moderne samenleving
o 2 trends in samenleving
o Ene is sociale atomisering (we voelen ons minder deel in geheel)
 In samenleving is er minder samenhang
o Gegeneraliseerde verafhankelijking
 Samenleving is ingewikkelder geworden  meer regels 
wie legt deze op? Waarom zou ik deze volgen?

Ruimte voor overheid als ‘beleider’ van de samenleving

1.2 Nood aan overheidsbeleid
We willen chaos vermijden en organiseren

Sturing van overheid (2 functies):

 Maatschappij verkeer op vreedzame en voorspelbare manier laten
verlopen
 Maatschappij veranderingen teweegbrengen: “overheid moet iets doen”
 Je wilt ergens naartoe gaan (gendergelijkheid bjiv.)

Alternatieve sturingsvormen
1e vorm = maatschappelijke zelfsturing

 Hebben veel geld of steun dus kunnen iets laten gebeuren
 Voorbeelden: ziekenhuizen, buren die zelf een buurwacht doen na inbraak
zonder wetgeving, gewone afspraak onderling

 Organisaties kunnen maatschappelijke ontwikkelingen beïnvloeden
 Vrijwillig en op basis van rationele argumenten
 Geen wettelijke taak, wél cruciale hulpbronnen

3 voorwaarden van zelfsturing

 Profijt door deelname: zelfsturing draagt per saldo bij aan de zekerheid,
veiligheid, efficiëntie en/of gelijkheid
 Gemeenschap is in staat freeriders uit te sluiten
 Handelingen die voortvloeien uit de maatschappelijke zelfsturing vallen
binnen de wettelijke kaders: geen sprake van externe effecten die het
duurzame karakter van het verband bedreigen door overheidsinterventie

Elke samenleving streeft naar 4 zaken

 Zekerheid
 Veiligheid
 Efficiëntie


2

,Beleidswetenschappen


 Rechtvaardige gelijkheid

 Graad van bijdrage moet even groot zijn
 Geen freeriders
 Moet binnen wettelijk kader blijven (bv. Als je bij burgerwacht een inbreker
betrapt, wat kan je dan doen?)

In praktijk dus moeilijk uit te voeren

2e vorm = wisselwerking tussen overheid en middenveld

 Overheid heeft geld en wetten
 Middenveld heeft steun en netwerken om dingen uit te voeren
 Belangen moeten samenlopen anders werkt het niet



 Doelstellingen overheden & maatschappelijke organisaties lopen parallel

Complementair:

 Overheid: regels uitvaardigen en belastingsgeld ter beschikking stellen
 Middenveld: vertrouwen bij achterban en implementatiecapaciteit
o =>Overheid zet grote lijnen uit en voorziet middelen, particuliere
organisaties doen de concrete invulling en uitvoering

Niet echt toepasbaar want belangen zijn anders

3e vorm = sturing door markt

 Vraag en aanbod
 Maatschappelijke problemen oplossen door marktprikkels en concurrentie
 Voorwaarde: markt werkt optimaal als er voldoende aanbieders zijn
 Consumenten kiezen vrij in welke mate ze goederen of diensten tegen een
bepaald prijs- en kwaliteitsniveau willen consumeren
o ⇒ Markt stuurt niet doelbewust, maar schept situatie waarbij
burgers en bedrijven hun activiteiten ‘spontaan’ op elkaar
afstemmen
o ⇒ Overheid bewaakt de marktwerking

Waarom hebben we de overheid dan nog nodig?
 Laatste vorm is enkel goed als iedereen macht heeft op de markt
 Arme en oude mensen zijn niet interessant op de markt dus worden
weggedrukt
 5 redenen voor overheidsinterventie omdat er defecten zijn in de markt

Reden 1: preventie van monopolies en kartels

 Probleem overheid
o Willen ze wel echt een vrije markt?
o Overheid heeft weinig macht over multinationals



3

, Beleidswetenschappen


 Belangrijke voorwaarde voor goede marktwerking = voeldoende
aanbieders
 Monopolies of marktkartels tasten consumentensovereiniteit aan
o ⇒ Hogere prijs en/of mindere kwaliteit
 Overheid kan reageren door anti-kartelwetgeving en toezicht op fusering
en overnames
o Vb Europese Commissie & Europees Hof van Justitie

Reden 2: productie collectieve goederen

 Iedereen kan het gebruiken ook als ze niet hebben bijgedragen
 Probleem overheid
o Keuze van politiek wat echt collectief is en wat niet
o Hoe moet je dat collectief dan doorvoeren  je moet bedrijf
oprichten dat weer monopolisering is
o Bijv. UK treinen privatiseren  niemand wilt de niet populaire lijnen
nemen want is niet rendabel, Gent – Brussel – Antwerpen zou heel
populair zijn maar de rest wordt verwaarloosd
 Collectieve goederen = goederen die – eenmaal geproduceerd – door
iedereen kunnen gebruikt worden
 Free-riding (cfr. Hardin (1967): Tragedy of the Commons)
 Economisch niet aantrekkelijk

DIA 19

Reden 3: regulering van externe effecten

 Milieu en omstandigheden van mensen die de kleren maken in
bijvoorbeeld kledingwinkels
 Overheid moet milieuwetgeving inlassen en zo
 Probleem overheid
o Productiekost zou stijgen van kleren door milieu en omstandigheden
van mensen te compenseren
 Vrije markt: groot aanbod van goederen en diensten
 Neveneffecten die QoL negatief beïnvloeden

Reden 4: beheersing van bemoeigoederen

 Bijv. balletvoorstellingen, bibliotheken, …
 Door te weinig subsidies
 Merit goods’: markt produceert deze goederen (prijs is hoog en aanbod
geconcentreerd in steden)
 Demerited goods: overheid heeft liever dat we die niet zoveel consumeren,
wordt wel goedkoop gemaakt en verkocht  accijnzen
o Bijv. wapens en alcohol
 Probleem overheid
o Cultuursector  lage prijs zodat iedereen er naartoe kan gaan

 Burgers reageren op beleid
 Overheidsinterventie op bemoeigoederen = politieke keuze

4