Samenvatting Verbintenissenrecht

Deel I: Het begrip verbintenis en de soorten
verbintenissen
Hoofdstuk 1: Het begrip verbintenis
Definitie verbintenis:
 Oud BW: geen definitie in oud BW, wel in rechtsleer:
o Rechtsband tussen personen
o Ontstaan uit een rechtshandeling of een andere menselijke
gedraging waaraan de wet of rechtspraak rechtsgevolgen
vastknoopt
o Met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare
aanspraken
o Kan in rechte worden afgedwongen
 Boek 5 BW: Artikel 5.1 BW Verbintenis
o Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een
schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in rechte, de
uitvoering van een prestatie mag eisen.
o Klemtoon op juridische afdwingbaarheid  onderscheid met
morele afspraken, bv. belofte om vriend te helpen verhuizen
A. Rechtsband tussen personen
Tussen personen
Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op de andere (aanspraak jegens
een persoon op een bepaalde gedraging)
Verschil met zakelijk recht: zakelijk recht geeft zeggenschap op een zaak,
bv. eigendomsrecht, vruchtgebruik  verschil in geldingskracht: iedereen
moet een zakelijk recht respecteren, werkt erga omnes, verbintenis geldt
tussen partijen, werkt inter partes
B. Ontstaan uit een rechtshandeling, de wet of een rechtsfeit
Een RH: Art. 1.3 BW Rechtshandeling: rechtshandeling = de wilsuiting
waarbij een of meer personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen te
doen ontstaan.
 Uit overeenkomst: rechtsband tussen minstens 2 personen
(meerzijdige RH) met het oog op het doen ontstaan van
rechtsgevolgen, bv. koop, huur, …
 Uit eenzijdige RH, bv. aanbod
Een rechtsfeit, bv fout, gebrekkige zaak, …
Cf. art. 5.3 BW
C. Met het ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken tot
voorwerp

1

,Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen, of iets te geven (overdracht
zakelijk recht)
Inspannings- of resultaatsverbintenis
Maakt in vermogen van schuldeiser een in geld waardeerbare
vermogenspost uit en in vermogen van schuldenaar een passief dat zijn
vermogen belast
D. Kan in rechte worden afgedwongen
Bij niet vrijwillige uitvoering van de verbintenis: afdwingbaarheid in rechte,
eventueel onder dwangsom
Onderscheid met andere verbintenissen, zoals natuurlijke verbintenissen
en vriendschappelijke afspraken
Natuurlijke verbintenis
Voorbeeld: alleenstaande moeder vindt een partner  moeder en kind
gaan samenwonen met die partner  geen biologische band tussen
partner en kind  toch staat nieuwe partner mee in voor opvoeding kind
 na 15 jaar: relatie loopt stuk  partner beseft dat hij 15 jaar lang heeft
betaald voor de opvoeding van een kind dat hij nu nooit meer ziet  kan
hij dat geld terugvorderen? Verschillende meningen mogelijk: eigen keuze
om kind op te voeden, je hebt die plicht niet dus niks aan te doen  het
draait om veel geld dus hij kan zijn geld terugeisen indien hij het kind
nooit meer zal zien
 Geen definitie in oud BW
 Art. 5.2 BW Natuurlijke verbintenis
o De natuurlijke verbintenis is een verbintenis waarvan de
uitvoering niet kan worden afgedwongen.
Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die
zonder vergissing of dwang werd nagekomen.
De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke
verbintenis doet een verbintenis ontstaan.
Uitgangspunt: situeren tussen morele plichten en vermogensrechtelijke
verbintenissen?
 Verbintenis die geldig bestaat maar die in beginsel niet in rechte kan
worden afgedwongen, hoewel ze – wanneer ze vrijwillig werd
nagekomen – niet kan leiden tot terugvordering van prestaties
Voorwaarde 1:
 Erkenning van schuldenaar dat hij tot nakoming is gehouden door de
vrijwillige nakoming van een louter morele plicht
Voorwaarde 2:


2

,  Gehoudenheid van de schuldenaar wordt door de maatschappij als
vanzelfsprekend aanvaard
 Noopt tot terughoudendheid!
 Rekening houdend met maatschappelijke evoluties (bv gezinnen: in
de toekomst zullen er minder gezinnen met vader en moeder zijn)
Talrijke toepassingen: Let op! Onaantastbare beoordeling door
feitenrechter:
 Alimentatieplicht in hoofde van lesbische meemoeder na beëindigen
relatie
 Uitgaven door feitelijk samenwonende partners tijdens de periode
van samenwonen
 Betaling begrafeniskosten door niet-erfgenaam
o Alles hangt af van feitenrechter tot feitenrechter, sommigen
zullen zeggen dat het gaat om onrechtmatige verrijking,
anderen zullen zeggen dat het een natuurlijke verbintenis is op
vorige voorwaarden

Hoofdstuk 2: De verschillende soorten verbintenissen
Drie indelingen:
 Volgens het voorwerp van de verbintenis
 Volgens het aantal schuldeisers of schuldenaren
 Volgens de modaliteiten van de verbintenis
Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis
1. Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
2. Inspannings- of resultaatsverbintenis
3. Indeling volgens aantal voorwerpen
Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
 Klassiek onderscheid in het oud BW
 Relevantie beperkt
 Niet meer terug te vinden in Boek 5 BW
Iets doen: bv. een arts moet opereren, iets niet doen: bv. geen
concurrentiebeding tussen bedrijven, iets geven: bv. boek geleend dus
boek teruggeven
Inspannings- en resultaatsverbintenissen (art. 5.72 BW)
 Verschil in intensiteit van datgene waartoe men gehouden is/
draagwijdte van de gehoudenheid is anders
o Inspanning: je belooft het resultaat niet, wel handelen als een
redelijk voorzichtig persoon in dezelfde situatie
o Resultaat: je belooft het resultaat, als het resultaat niet bereikt
wordt betekent het dat de verbintenis geschonden is

3

, o Voorbeeld: advocaat: cliënt wil hoger beroep instellen 
advocaat moet dat dus in orde brengen (resultaat)  advocaat
belooft niet dat ze zullen winnen (inspanning) maar zal wel
uiterste best doen
 Relevant voor de bewijslast
o Bij resultaatsverbintenis is schuld heel duidelijk  resultaat
niet bereikt = schending
o Bij inspanningsverbintenis moeilijker: aantonen/ proberen te
bewijzen dat de inspanning er niet was
 Art. 5.72 BW Draagwijdte van contractuele verbintenissen
o De inspanningsverbintenis is een verbintenis die de
schuldenaar ervan verplicht om alle zorg te verstrekken die
eigen is aan een voorzichtig en redelijk persoon om een
bepaald resultaat te bereiken. Het bewijs van de fout van de
schuldenaar rust op de schuldeiser. De resultaatsverbintenis is
een verbintenis die de schuldenaar ervan verplicht om een
bepaald resultaat te bereiken. Indien het resultaat niet wordt
bereikt, wordt de fout van de schuldenaar vermoed, tenzij
overmacht wordt aangetoond.
Bestaat er ook een waarborgverbintenis?
 Versterkte resultaatsverbintenis, waarbij contractuele
aansprakelijkheid vaststaat als resultaat niet werd bereikt, zelfs
ingeval van overmacht
 Niet als zodanig erkend in Boek 5 BW, maar wetgever laat deur op
een kier staan (zie Memorie van Toelichting/ art. 5.46 BW dat
voorwerp van de verbintenis omschrijft als een prestatie die erin
bestaat iets te doen, niet te doen, te geven of iets te garanderen) 
voorbeeld examenvraag: bestaat waarborgverbintenis in het
Belgische recht ja of nee?
Indeling volgens aantal voorwerpen
 Cumulatieve verbintenis
 Alternatieve verbintenis
 Verbintenis met subsidiaire prestatie
Cumulatieve verbintenis (art. 5.156 BW)
 Verbintenis die meerdere prestaties tot voorwerp heeft die door
partijen als ondeelbaar worden beschouwd
 Alle prestaties moeten worden uitgevoerd. Schuldeiser kan zich
verzetten tegen gedeeltelijke uitvoering.
 Bv. verkoop door bouwpromotor van een appartement en een
garage  beschouwen als 1 ondeelbaar geheel bij cumulatieve
verbintenis, stel je kan enkel garage krijgen  bouwpromotor =
aansprakelijk
 Geen bijzondere rechtsgevolgen, gelet op ondeelbaar karakter
4