Samenvatting 2025-2026 | Charlotte Baeken
BESTUURSRECHT
Perfect slagen met notities in de les
Handboek is wel nodig, voor bv extra voorbeelden om leerstof te begrijpen + bevat
specifieke artikelen van wetboek
! Op examen rechtsgrondslag vermelden!
Inhoudsopgave
DEEL I: Wat is het bestuursrecht: begrip, indeling, functies, kenmerken (!) en
bronnen......................................................................................................... 1
DEEL II: Besluitvormingsinstrumentarium......................................................29
DEEL III. Mensen en middelen.......................................................................85
DEEL IV: Bestuursorganisatie en begrip bestuur..........................................126
DEEL V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur..........................159
DEEL VI: Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur............................224
DEEL I: WAT IS HET BESTUURSRECHT: BEGRIP, INDELING,
FUNCTIES , KENMERKEN (!) EN BRONNEN
I. Begrip ‘bestuursrecht’
Onderscheid publiek- en privaatrecht, maar onderscheid vervaagt. Het bestuursrecht is
een onderdeel van het publiekrecht binnen publiekrecht onderscheid tussen
grondwettelijk recht – bestuursrecht. Het privaatrecht regelt de relaties tussen
individuen onderling, ondernemingen onderling en de relaties tussen ondernemingen
en individuen. Het publiekrecht regelt de relaties tussen de overheden onderling en de
relatie tussen de overheid en burgers, ondernemingen. Dit onderscheid vervaagt!
3 mogelijke wijzen van omschrijving:
1. Formeel-juridische definitie (vetrekt vanuit de driemachtenleer)
Vertrekt vanuit een organieke benadering: focus op de organen of instellingen die
worden gereguleerd → uitvoerende macht (idee: besturen = tenuitvoerlegging van
beleid en wetgeving). Welke organen, instellingen worden door het bestuursrecht en
de principes en de regels van het bestuursrecht beheersd?
Bestuursrecht als recht dat van toepassing is op de uitvoerende macht, of toch
grotendeels. Het idee is immers dat besturen entiteiten zijn die beleid en wetgeving ten
1
, Samenvatting 2025-2026 | Charlotte Baeken
uitvoer leggen.
Leidt tot definitie vanuit driemachtenleer:
“Het bestuursrecht omvat het geheel aan rechtsregels m.b.t. de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn
bekleed.”
MAAR definitie roept vragen op…
1) Veronderstelt dat we scherp kunnen omschrijven wie ‘organen die met
uitvoerende macht zijn bekleed’ zijn.
Probleem: de Grondwet en de BWHI brengen slechts een zeer beperkt
aantal organen onder de noemer ‘uitvoerende macht’, terwijl er veel méér
organen belast zijn met taken van tenuitvoerlegging (bv. gemeenten en
provincies en functioneel gedecentraliseerde besturen). Dus de grondwet hanteert het
begrip uitvoerende macht en heeft een titel over de UM, maar als men dan gaat lezen
wie volgens de Grondwet daaronder valt, dan is dat lijstje+omschrijving veel te
beperkt om te vatten wat men in het bestuursrecht bestudeerd.
Aan wie komt de UM toe volgens de Grondwet?
Aan de koning, gedekt door de ministers. Maar omdat we leven in een federale staat is
de koning enkel hoofd van de federale UM. Wie bekleedt die functie op deelstatelijk
niveau? Bij de regeringen, bv. de Vlaamse regering. Voor dit moet men kijken in de
BWHI, deze bijzondere wet omvat heel wat regels rond de driemachtenleer, de
instellingen en hun bevoegdheden. Zelfs deze BWHI geeft maar een beperkt beeld van
de UM op deelstatelijk niveau, want spreekt hoofdzakelijk over regeringen terwijl er
veel meer organen belast zijn met taken van tenuitvoerlegging, bv. gemeenten en
provincies die niet vermeldt worden onder titel UM in Grondwet. De provincies en
gemeenten zijn besturen. In de Grondwet wordt niks gezegd over parastatelen of
openbare instellingen. Volgens de Gw. bestaan die niet!
Daarnaast hebben we ook de functioneel gedecentraliseerde besturen (= parastatelen),
of ook wel openbare instellingen genoemd. Parastatalen hebben eigen
rechtspersoonlijkheid, los van de Belgische Staat, en bekleedt een deel van de
uitvoerende macht. Zo bestaan er heel veel instellingen, instellingen die een deel van
het Staatsgezag mee bekleden en dus mee een deel van de uitvoerende macht bekleden
en die mee zorgen voor de tenuitvoerlegging van wetgeving en beleid, maar die eigen
RP hebben los van de Belgische Staat, bv. Kind en Gezin.
= een instelling die los van de rechtspersoon van de Staat, Gewest of Gemeenschap
mee de uitvoerende macht uitoefent
De parastatalen worden beheerst door de regels en principes van het bestuursrecht.
Maar mogen die bestaan?
2
, Samenvatting 2025-2026 | Charlotte Baeken
Hierover bestaat discussie want een aantal van die instellingen genieten van veel
autonomie en zijn bijna niet onderworpen aan politieke controle.
2) Klassieke driemachtenleer roept een te eenvoudig beeld op van uitoefening
taken in een moderne staat (hoe in een democratische rechtsstaat de
bevoegdheden worden uitgeoefend en hoe de taken verdeeld zijn over de
verschillende instellingen van WM, RM, en UM)
Inzake de wetgevende macht is het eenvoudig, want maakt in eerste instantie nog
wetten of wetskrachtige normen (wetten, decreten, ordonnanties). Het heeft een
wetgevende of een normatieve functie en maakt regels die algemeen zijn.
Inzake de rechterlijke macht is de taakomschrijving vrij zuiver is gebleven door de
jaren heen. RM spreekt recht door aan rechtshandhaving te doen en lost juridische
geschillen op.
Inzake de uitvoerende is er wel wat discussie, de UM doet vooral aan
tenuitvoerlegging van beleid en wetgeving, maar doet deze macht ook veel meer!
→ Organieke benadering moet worden aangevuld met functionele
benadering.
Functionele benadering
= erkenning dat instellingen / organen die organiek tot de UM worden gerekend, niet
alleen een rol spelen binnen de tenuitvoerleggingsfunctie, maar tevens binnen de
wetgevende / normatieve functie én voor de rechtshandhaving en geschiloplossing.
UM is stilletjes aan beginnen knabbelen aan de functie van de WM en RM, door
steeds meer de normatieve functie op te nemen door normen te maken in een andere
vorm (=reglementen of verordening) en ook door steeds meer aan rechtshandhaving en
geschillenoplossing doen
Uitvoerende macht:
Taken van tenuitvoerlegging s.s.
Ten eerste zal de tenuitvoerlegging zelf soms het maken van regels impliceren. Dit is
al van 1831! De Gw. bepaald in art. 108 Gw dat de koning de wetten moet uitvoeren
en dat hij dat moet doen via reglementen. De koning krijgt van de Gw. de bevoegdheid
om een beslissing te nemen, bv. om de wet goed ten uitvoer te kunnen leggen moet
men nog extra traditionele regels in een KB gieten en de koning moet dit niet
restrictief interpreteren.
Bv. Vlak na WOI was er een wet dat verplichtte dat er bevolkingsregisters moesten
worden opgesteld, en de koning destijds had een bijkomende verplichting ingevoerd
om de wet goed ten uitvoer kunnen leggen, nl. de verplichting van een identiteitskaart
Dit was een regel dat bij KB was ingevoerd. Hof van Cassatie had dit ook bevestigd,
nl. dat de koning zijn bevoegdheid in art. 108 Gw. ruim mag interpreteren. Dus als de
3
, Samenvatting 2025-2026 | Charlotte Baeken
koning vindt dat een bepaalde maatregel de werking van de wet zou vergemakkelijken,
dan mag hij dat doen, bv. de verplichting van de identiteitskaart.
zie art. 108 Gw. / art. 20 BWHI ( voor deelregeringen, waardoor decreten en
ordonanties ook zo kunnen worden uitgevoerd bij reglementaire bepalingen, bv. bij
een besluit van Vlaamse regering dat normen bevat)
Normatieve taken
Kunnen verder gaan dan normatieve taken die verband houden met uitvoering van
wetgeving. Tegelijkertijd is de UM doorheen de tijd ook steeds meer normen beginnen
maken die niets te maken hebben met de tenuitvoerlegging van wetgeving, die veel
verder gaan dan wat noodzakelijk is om regels gemaakt door WM ten uitvoer te
leggen. Dit doen ze alleen maar omdat de WM dit toelaat, omdat de WM een
delegatie-bepaling opneemt in de wetgeving.
Zie art. 105 Gw. / art. 78 BWHI (op deelstatelijk niveau): delegatie normatieve
bevoegdheid los van uitvoering wetgeving.
Deze delegatie gebeurt steeds vaker en vaker.
Waarom?
Een regering bestaat uit ministers en worden bijgestaan door kabinetten (= politieke
adviseurs) die de minsters zelf kiezen omdat ze kennis hebben van bepaalde zaken met
betrekking tot de portefeuille die die minister heeft. Naast de kabinetten is er ook nog
de administratie, deze zijn ervoor om de administratie te bemannen in de principe over
de verschillende legislaturen heen en dus los van het al dan niet aanblijven van de
ministers of regeringen. Binnen deze administraties is er een toenemende specialisatie
door de parastatalen. In parasatelen zijn er heel wat mensen met kennis en expertise
om ervoor te zorgen dat de tenuitvoerlegging van regelgeving en het maken van
nieuwe regels op een deskundige manier gebeurt, en zijn dus geen politiekers.
In een parlement kan men niet verwachten dat de mensen die in het parlement zetelen
de nodige expertise hebben om al de verschillende regels waaraan uitdaging is
gekoppeld, te maken.
In tijden van technologische ontwikkelingen, toenemende complexiteit op alle vlakken
en , crissen is het ondoenbaar om rationele welonderbouwde wetgeving te laten
voorbereiden en doen in een parlement. Het is niet genoeg om al deze expertise te
verzekeren.
Dit is een van de redenen waarom de UM meer en meer wordt gedelegeerd om regels
te maken, bv. zaken die eerder complex zijn. Steeds vaker ziet men delegaties in
wetgeving om nadere regels te gaan aannemen of een regelgevend kader op te stellen
over een bepaalde problematiek naar de UM.
4
BESTUURSRECHT
Perfect slagen met notities in de les
Handboek is wel nodig, voor bv extra voorbeelden om leerstof te begrijpen + bevat
specifieke artikelen van wetboek
! Op examen rechtsgrondslag vermelden!
Inhoudsopgave
DEEL I: Wat is het bestuursrecht: begrip, indeling, functies, kenmerken (!) en
bronnen......................................................................................................... 1
DEEL II: Besluitvormingsinstrumentarium......................................................29
DEEL III. Mensen en middelen.......................................................................85
DEEL IV: Bestuursorganisatie en begrip bestuur..........................................126
DEEL V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur..........................159
DEEL VI: Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur............................224
DEEL I: WAT IS HET BESTUURSRECHT: BEGRIP, INDELING,
FUNCTIES , KENMERKEN (!) EN BRONNEN
I. Begrip ‘bestuursrecht’
Onderscheid publiek- en privaatrecht, maar onderscheid vervaagt. Het bestuursrecht is
een onderdeel van het publiekrecht binnen publiekrecht onderscheid tussen
grondwettelijk recht – bestuursrecht. Het privaatrecht regelt de relaties tussen
individuen onderling, ondernemingen onderling en de relaties tussen ondernemingen
en individuen. Het publiekrecht regelt de relaties tussen de overheden onderling en de
relatie tussen de overheid en burgers, ondernemingen. Dit onderscheid vervaagt!
3 mogelijke wijzen van omschrijving:
1. Formeel-juridische definitie (vetrekt vanuit de driemachtenleer)
Vertrekt vanuit een organieke benadering: focus op de organen of instellingen die
worden gereguleerd → uitvoerende macht (idee: besturen = tenuitvoerlegging van
beleid en wetgeving). Welke organen, instellingen worden door het bestuursrecht en
de principes en de regels van het bestuursrecht beheersd?
Bestuursrecht als recht dat van toepassing is op de uitvoerende macht, of toch
grotendeels. Het idee is immers dat besturen entiteiten zijn die beleid en wetgeving ten
1
, Samenvatting 2025-2026 | Charlotte Baeken
uitvoer leggen.
Leidt tot definitie vanuit driemachtenleer:
“Het bestuursrecht omvat het geheel aan rechtsregels m.b.t. de organisatie, de
bevoegdheden en de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn
bekleed.”
MAAR definitie roept vragen op…
1) Veronderstelt dat we scherp kunnen omschrijven wie ‘organen die met
uitvoerende macht zijn bekleed’ zijn.
Probleem: de Grondwet en de BWHI brengen slechts een zeer beperkt
aantal organen onder de noemer ‘uitvoerende macht’, terwijl er veel méér
organen belast zijn met taken van tenuitvoerlegging (bv. gemeenten en
provincies en functioneel gedecentraliseerde besturen). Dus de grondwet hanteert het
begrip uitvoerende macht en heeft een titel over de UM, maar als men dan gaat lezen
wie volgens de Grondwet daaronder valt, dan is dat lijstje+omschrijving veel te
beperkt om te vatten wat men in het bestuursrecht bestudeerd.
Aan wie komt de UM toe volgens de Grondwet?
Aan de koning, gedekt door de ministers. Maar omdat we leven in een federale staat is
de koning enkel hoofd van de federale UM. Wie bekleedt die functie op deelstatelijk
niveau? Bij de regeringen, bv. de Vlaamse regering. Voor dit moet men kijken in de
BWHI, deze bijzondere wet omvat heel wat regels rond de driemachtenleer, de
instellingen en hun bevoegdheden. Zelfs deze BWHI geeft maar een beperkt beeld van
de UM op deelstatelijk niveau, want spreekt hoofdzakelijk over regeringen terwijl er
veel meer organen belast zijn met taken van tenuitvoerlegging, bv. gemeenten en
provincies die niet vermeldt worden onder titel UM in Grondwet. De provincies en
gemeenten zijn besturen. In de Grondwet wordt niks gezegd over parastatelen of
openbare instellingen. Volgens de Gw. bestaan die niet!
Daarnaast hebben we ook de functioneel gedecentraliseerde besturen (= parastatelen),
of ook wel openbare instellingen genoemd. Parastatalen hebben eigen
rechtspersoonlijkheid, los van de Belgische Staat, en bekleedt een deel van de
uitvoerende macht. Zo bestaan er heel veel instellingen, instellingen die een deel van
het Staatsgezag mee bekleden en dus mee een deel van de uitvoerende macht bekleden
en die mee zorgen voor de tenuitvoerlegging van wetgeving en beleid, maar die eigen
RP hebben los van de Belgische Staat, bv. Kind en Gezin.
= een instelling die los van de rechtspersoon van de Staat, Gewest of Gemeenschap
mee de uitvoerende macht uitoefent
De parastatalen worden beheerst door de regels en principes van het bestuursrecht.
Maar mogen die bestaan?
2
, Samenvatting 2025-2026 | Charlotte Baeken
Hierover bestaat discussie want een aantal van die instellingen genieten van veel
autonomie en zijn bijna niet onderworpen aan politieke controle.
2) Klassieke driemachtenleer roept een te eenvoudig beeld op van uitoefening
taken in een moderne staat (hoe in een democratische rechtsstaat de
bevoegdheden worden uitgeoefend en hoe de taken verdeeld zijn over de
verschillende instellingen van WM, RM, en UM)
Inzake de wetgevende macht is het eenvoudig, want maakt in eerste instantie nog
wetten of wetskrachtige normen (wetten, decreten, ordonnanties). Het heeft een
wetgevende of een normatieve functie en maakt regels die algemeen zijn.
Inzake de rechterlijke macht is de taakomschrijving vrij zuiver is gebleven door de
jaren heen. RM spreekt recht door aan rechtshandhaving te doen en lost juridische
geschillen op.
Inzake de uitvoerende is er wel wat discussie, de UM doet vooral aan
tenuitvoerlegging van beleid en wetgeving, maar doet deze macht ook veel meer!
→ Organieke benadering moet worden aangevuld met functionele
benadering.
Functionele benadering
= erkenning dat instellingen / organen die organiek tot de UM worden gerekend, niet
alleen een rol spelen binnen de tenuitvoerleggingsfunctie, maar tevens binnen de
wetgevende / normatieve functie én voor de rechtshandhaving en geschiloplossing.
UM is stilletjes aan beginnen knabbelen aan de functie van de WM en RM, door
steeds meer de normatieve functie op te nemen door normen te maken in een andere
vorm (=reglementen of verordening) en ook door steeds meer aan rechtshandhaving en
geschillenoplossing doen
Uitvoerende macht:
Taken van tenuitvoerlegging s.s.
Ten eerste zal de tenuitvoerlegging zelf soms het maken van regels impliceren. Dit is
al van 1831! De Gw. bepaald in art. 108 Gw dat de koning de wetten moet uitvoeren
en dat hij dat moet doen via reglementen. De koning krijgt van de Gw. de bevoegdheid
om een beslissing te nemen, bv. om de wet goed ten uitvoer te kunnen leggen moet
men nog extra traditionele regels in een KB gieten en de koning moet dit niet
restrictief interpreteren.
Bv. Vlak na WOI was er een wet dat verplichtte dat er bevolkingsregisters moesten
worden opgesteld, en de koning destijds had een bijkomende verplichting ingevoerd
om de wet goed ten uitvoer kunnen leggen, nl. de verplichting van een identiteitskaart
Dit was een regel dat bij KB was ingevoerd. Hof van Cassatie had dit ook bevestigd,
nl. dat de koning zijn bevoegdheid in art. 108 Gw. ruim mag interpreteren. Dus als de
3
, Samenvatting 2025-2026 | Charlotte Baeken
koning vindt dat een bepaalde maatregel de werking van de wet zou vergemakkelijken,
dan mag hij dat doen, bv. de verplichting van de identiteitskaart.
zie art. 108 Gw. / art. 20 BWHI ( voor deelregeringen, waardoor decreten en
ordonanties ook zo kunnen worden uitgevoerd bij reglementaire bepalingen, bv. bij
een besluit van Vlaamse regering dat normen bevat)
Normatieve taken
Kunnen verder gaan dan normatieve taken die verband houden met uitvoering van
wetgeving. Tegelijkertijd is de UM doorheen de tijd ook steeds meer normen beginnen
maken die niets te maken hebben met de tenuitvoerlegging van wetgeving, die veel
verder gaan dan wat noodzakelijk is om regels gemaakt door WM ten uitvoer te
leggen. Dit doen ze alleen maar omdat de WM dit toelaat, omdat de WM een
delegatie-bepaling opneemt in de wetgeving.
Zie art. 105 Gw. / art. 78 BWHI (op deelstatelijk niveau): delegatie normatieve
bevoegdheid los van uitvoering wetgeving.
Deze delegatie gebeurt steeds vaker en vaker.
Waarom?
Een regering bestaat uit ministers en worden bijgestaan door kabinetten (= politieke
adviseurs) die de minsters zelf kiezen omdat ze kennis hebben van bepaalde zaken met
betrekking tot de portefeuille die die minister heeft. Naast de kabinetten is er ook nog
de administratie, deze zijn ervoor om de administratie te bemannen in de principe over
de verschillende legislaturen heen en dus los van het al dan niet aanblijven van de
ministers of regeringen. Binnen deze administraties is er een toenemende specialisatie
door de parastatalen. In parasatelen zijn er heel wat mensen met kennis en expertise
om ervoor te zorgen dat de tenuitvoerlegging van regelgeving en het maken van
nieuwe regels op een deskundige manier gebeurt, en zijn dus geen politiekers.
In een parlement kan men niet verwachten dat de mensen die in het parlement zetelen
de nodige expertise hebben om al de verschillende regels waaraan uitdaging is
gekoppeld, te maken.
In tijden van technologische ontwikkelingen, toenemende complexiteit op alle vlakken
en , crissen is het ondoenbaar om rationele welonderbouwde wetgeving te laten
voorbereiden en doen in een parlement. Het is niet genoeg om al deze expertise te
verzekeren.
Dit is een van de redenen waarom de UM meer en meer wordt gedelegeerd om regels
te maken, bv. zaken die eerder complex zijn. Steeds vaker ziet men delegaties in
wetgeving om nadere regels te gaan aannemen of een regelgevend kader op te stellen
over een bepaalde problematiek naar de UM.
4
