2025-
2026
ALGEMENE
BACTERIOLOGIE
MORGANE DE SAMBLANC
,Inhoudsopgave
INLEIDING .................................................................................................................................... 3
Verschil prokaryoot VS eukaryoot ..................................................................................................... 3
MORFOLOGIE EN STRUCTUUR VAN BACTERIEN ............................................................................. 4
Vorm : ............................................................................................................................................. 5
Structuur : ....................................................................................................................................... 5
Ijzeropname bij bacteriën : ..............................................................................................................10
Kapsel : ..........................................................................................................................................13
Endosporen : ..................................................................................................................................15
Bacteriën met afwijkende structuur : ...............................................................................................15
METABOLISME EN GROEI VAN BACTERIEN .................................................................................... 16
Pathogene bacteriën : .....................................................................................................................16
Zuurtegraad : ..................................................................................................................................16
CO2 : .............................................................................................................................................16
Zuurstofgevoeligheid : .....................................................................................................................16
Temperatuur : .................................................................................................................................17
Vocht en osmotische druk : .............................................................................................................17
Groei en vermenigvuldiging : ...........................................................................................................17
BACTERIËLE GENETICA ................................................................................................................ 18
ANTIMICROBIËLE RESISTENTIE .................................................................................................... 23
ANTIBIOTICA EN CHEMOTHERAPEUTICA ...................................................................................... 28
MICROBIOTA ............................................................................................................................... 29
INVLOED VAN DE MICROBIOTA OP GEZONDHEID MENS EN DIER .....................................................29
GASTROINTESTINALE MICROBIOTA .................................................................................................30
Factoren die de microbiotasamenstelling beïnvloeden : ............................................................... 30
DE MICROBIOTA VAN DE LUCHTWEGEN .........................................................................................34
DE MICROBIOTA VAN DE HUID ........................................................................................................35
DE MICROBIOTA VAN HET UROGENITAALSTELSEL ...........................................................................35
PATHOGENESE ............................................................................................................................ 35
PATHOGENESE VAN BACTERIELE INFECTIES ...................................................................................35
AFWEER ...................................................................................................................................... 44
Afweer tegenover bacteriële infecties ..............................................................................................44
1
, Aangeboren afweer.........................................................................................................................44
Biologische factoren .................................................................................................................. 44
Fysische mechanismen .............................................................................................................. 44
Chemische mechanismen.......................................................................................................... 44
Cellulaire mechanismen ............................................................................................................ 48
Adaptieve of verworven immuniteit : ................................................................................................48
Cellulaire immuniteit : ................................................................................................................ 52
ANTIBACTERIËLE VACCINS........................................................................................................... 54
Vaccins die geen levende kiemen bevatten ......................................................................................54
Toxoid vaccins : .......................................................................................................................... 54
Bacterins : ................................................................................................................................. 54
Subunit vaccin : ......................................................................................................................... 55
Combinaties : ............................................................................................................................ 55
Geïnactiveerde vaccins obv DNA/mRNA...................................................................................... 55
Vaccins die levende kiemen bevatten ..............................................................................................56
2
, INLEIDING
- Meeste bacteriën komen voor in de omgeving en zijn NIET pathogeen
o Facultatief pathogeen : mogelijks pathogeen afhankelijk van de omgeving
(= verzwakte immuniteit zou de kiem schadelijk kunnen maken)
o Obligaat pathogeen : als de kiem aanwezig is zullen er ziektes/letsels
veroorzaakt worden
- Eukaryoten : schimmels en gisten
- Prokaryoten : bacteriën
Verschil prokaryoot VS eukaryoot
1) Afmeting :
a. Prokaryoot : meestal rond 2micrometer (microscopisch)
b. Eukaryoot : groter dan 5 micrometer
2) Celwandverschillen en gelijkenissen :
a. Prokaryoot :
i. Celwand : aanwezig en bestaat uit peptidoglycaan
ii. Kapsel : aanwezig bij sommige bacteriën
iii. Plasmamembraan : ligt binnen de celwand en bestaat uit dubbele
fosfolipidenlaag
iv. Mesosoom : instulping van plasmamembraan en zorgt voor
energieproductie, celdeling en verankeren van DNA
b. Eukaryoot :
i. Celwand : NIET aanwezig bij dierlijke cellen !! wel bij planten,
schimmels, gisten, …
ii. Kapsel : NIET aanwezig bij eukaryoten
iii. Plasmamembraan : aanwezig en zelfde structuur als prokaryoot
iv. Mesosoom : NIET aanwezig en de functies ervan worden bij
eukaryoot vervuld door organellen zoals de mitochondriën
3) Prokaryoot GEEN celkern, eukaryoot WEL
4) Chromosomen :
a. Prokaryoot : slechts 1 circulair DNA = 1 chromosoom
b. Eukaryoot : meerdere lineaire DNA moleculen verpakt in histonen => aantal
afhankelijk van diersoort (mens bvb 46)
5) Intracellulaire membraneuze structuren ENKEL aanwezig bij eukaryoten (Golgi
apparaat, mitochondriën)
6) Ribosomen :
a. Prokaryoten : 70S
b. Eukaryoten : 80S
ð Belangrijk voor specifieke werking antibiotica => zo gaan bepaalde antibiotica
enkel inwerken op 70S en dus niet op humane ribosomen (80S)
3
2026
ALGEMENE
BACTERIOLOGIE
MORGANE DE SAMBLANC
,Inhoudsopgave
INLEIDING .................................................................................................................................... 3
Verschil prokaryoot VS eukaryoot ..................................................................................................... 3
MORFOLOGIE EN STRUCTUUR VAN BACTERIEN ............................................................................. 4
Vorm : ............................................................................................................................................. 5
Structuur : ....................................................................................................................................... 5
Ijzeropname bij bacteriën : ..............................................................................................................10
Kapsel : ..........................................................................................................................................13
Endosporen : ..................................................................................................................................15
Bacteriën met afwijkende structuur : ...............................................................................................15
METABOLISME EN GROEI VAN BACTERIEN .................................................................................... 16
Pathogene bacteriën : .....................................................................................................................16
Zuurtegraad : ..................................................................................................................................16
CO2 : .............................................................................................................................................16
Zuurstofgevoeligheid : .....................................................................................................................16
Temperatuur : .................................................................................................................................17
Vocht en osmotische druk : .............................................................................................................17
Groei en vermenigvuldiging : ...........................................................................................................17
BACTERIËLE GENETICA ................................................................................................................ 18
ANTIMICROBIËLE RESISTENTIE .................................................................................................... 23
ANTIBIOTICA EN CHEMOTHERAPEUTICA ...................................................................................... 28
MICROBIOTA ............................................................................................................................... 29
INVLOED VAN DE MICROBIOTA OP GEZONDHEID MENS EN DIER .....................................................29
GASTROINTESTINALE MICROBIOTA .................................................................................................30
Factoren die de microbiotasamenstelling beïnvloeden : ............................................................... 30
DE MICROBIOTA VAN DE LUCHTWEGEN .........................................................................................34
DE MICROBIOTA VAN DE HUID ........................................................................................................35
DE MICROBIOTA VAN HET UROGENITAALSTELSEL ...........................................................................35
PATHOGENESE ............................................................................................................................ 35
PATHOGENESE VAN BACTERIELE INFECTIES ...................................................................................35
AFWEER ...................................................................................................................................... 44
Afweer tegenover bacteriële infecties ..............................................................................................44
1
, Aangeboren afweer.........................................................................................................................44
Biologische factoren .................................................................................................................. 44
Fysische mechanismen .............................................................................................................. 44
Chemische mechanismen.......................................................................................................... 44
Cellulaire mechanismen ............................................................................................................ 48
Adaptieve of verworven immuniteit : ................................................................................................48
Cellulaire immuniteit : ................................................................................................................ 52
ANTIBACTERIËLE VACCINS........................................................................................................... 54
Vaccins die geen levende kiemen bevatten ......................................................................................54
Toxoid vaccins : .......................................................................................................................... 54
Bacterins : ................................................................................................................................. 54
Subunit vaccin : ......................................................................................................................... 55
Combinaties : ............................................................................................................................ 55
Geïnactiveerde vaccins obv DNA/mRNA...................................................................................... 55
Vaccins die levende kiemen bevatten ..............................................................................................56
2
, INLEIDING
- Meeste bacteriën komen voor in de omgeving en zijn NIET pathogeen
o Facultatief pathogeen : mogelijks pathogeen afhankelijk van de omgeving
(= verzwakte immuniteit zou de kiem schadelijk kunnen maken)
o Obligaat pathogeen : als de kiem aanwezig is zullen er ziektes/letsels
veroorzaakt worden
- Eukaryoten : schimmels en gisten
- Prokaryoten : bacteriën
Verschil prokaryoot VS eukaryoot
1) Afmeting :
a. Prokaryoot : meestal rond 2micrometer (microscopisch)
b. Eukaryoot : groter dan 5 micrometer
2) Celwandverschillen en gelijkenissen :
a. Prokaryoot :
i. Celwand : aanwezig en bestaat uit peptidoglycaan
ii. Kapsel : aanwezig bij sommige bacteriën
iii. Plasmamembraan : ligt binnen de celwand en bestaat uit dubbele
fosfolipidenlaag
iv. Mesosoom : instulping van plasmamembraan en zorgt voor
energieproductie, celdeling en verankeren van DNA
b. Eukaryoot :
i. Celwand : NIET aanwezig bij dierlijke cellen !! wel bij planten,
schimmels, gisten, …
ii. Kapsel : NIET aanwezig bij eukaryoten
iii. Plasmamembraan : aanwezig en zelfde structuur als prokaryoot
iv. Mesosoom : NIET aanwezig en de functies ervan worden bij
eukaryoot vervuld door organellen zoals de mitochondriën
3) Prokaryoot GEEN celkern, eukaryoot WEL
4) Chromosomen :
a. Prokaryoot : slechts 1 circulair DNA = 1 chromosoom
b. Eukaryoot : meerdere lineaire DNA moleculen verpakt in histonen => aantal
afhankelijk van diersoort (mens bvb 46)
5) Intracellulaire membraneuze structuren ENKEL aanwezig bij eukaryoten (Golgi
apparaat, mitochondriën)
6) Ribosomen :
a. Prokaryoten : 70S
b. Eukaryoten : 80S
ð Belangrijk voor specifieke werking antibiotica => zo gaan bepaalde antibiotica
enkel inwerken op 70S en dus niet op humane ribosomen (80S)
3
