Samenvatting Kwalitatieve onderzoeksmethodologie Meganck

Prof Meganck



KWALITATIEVE
ONDERZOEKS-
METHODOLOGIE
2025-2026

,
,DEEL 1: ACHTERGROND EN CONCEPTUEEL KADER
HOOFDSTUK 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK?

1. ONDERZOEK ALGEMEEN

• Definitie volgens Van Dale:
Onderzoek = de handeling van het onderzoeken, met als doel door de verzameling van gegevens tot een oplossing voor een
bepaald probleem te komen, (ook) gezamenlijke nasporing betreffende een zaak
◦ Via het verzamelen van gegevens tot een oplossing voor een probleem komen
 Zowel praktische of actuele problemen, als fundamentele vraagstukken
 Vb. hoe de dino’s miljoenen jaren geleden leefden
◦ Gaten in onze kennis als probleemstelling formuleren en via het verzamelen van geschikte data er een antwoord op
zoeken
• Definitie van onderzoek binnen het domein van de wetenschap volgens McLeod:
Onderzoek = een systematisch proces van kritisch onderzoek dat leidt tot geldige stellingen en conclusies die aan
geïnteresseerde anderen worden gecommuniceerd
◦ Systematisch = er worden stappen gevolgd
 Kritische manier om gegevens te verzamelen en te bestuderen
 Leidt tot geldige beweringen
◦ Niet geïsoleerd, maar communicatie naar anderen


2. VOORBEELDEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK

• Veelheid aan benaderingen en onderwerpen die met kwalitatief onderzoek bestudeerd worden
• Enkele voorbeelden van kwalitatieve onderzoeksmethoden:
◦ Analyse van diepte-interviews
◦ Analyse via grounded theory
◦ Interacties opnemen om het narratieve te bestuderen
◦ Reacties bestuderen met een specifieke methode van discoursanalyse
• Kwalitatieve data analyseren vraagt veel werk en materiaal

3. KWALITATIEF ONDERZOEK DEFINIËREN

• We kunnen het beschouwen als een veld van onderzoeksmethoden die een aantal eigenschappen delen, maar op andere
vlakken ook heel verschillend kunnen zijn
• Kwalitatief onderzoek probeert iets te begrijpen vanuit de (sociale) wereld van de participant en wilt daarvan een rijke
beschrijving geven
• De onderzoeker maakt zelf deel uit van het onderzoek

3.1 DENZIN EN LINCOLN (2005)

• Kwalitatief onderzoek moet je altijd in een historische context plaatsen
◦ Wat het kwalitatief onderzoek inhoudt, is dus altijd afhankelijk van de periode waarin we het definiëren
• Eigenschappen:
◦ Gesitueerde activiteit
 Gericht op kennis gesitueerd binnen een bepaalde context
 Context heeft altijd een belangrijke plaats in het onderzoek
◦ Onderzoeker wordt gelokaliseerd in de wereld die hij bestudeert
 Maakt op één of andere manier deel uit van wat hij bestudeert/oefent onvermijdelijk een invloed uit
 Geen volledige buitenstaander/objectieve observator
 Subjectieve implicatie krijgt ook een plaats in het kwalitatief onderzoek
 Elke onderzoeker is een eigen persoon met een eigen achtergrond

, ◦ Er is meer dan één kwalitatieve onderzoeksmethode
 Zijn wel allemaal gericht op een beter begrip van het fenomeen dat bestudeerd wordt
 Bij ze allemaal staat de betekenis en het perspectief van de participant centraal = insider perspectief
◦ Naturalistische setting
 Men vertrekt vanuit de data zelf die onderzoekers bestuderen a.d.h.v. een heel gamma aan interpretatieve
methoden
 Interpretatie van natuurlijke setting
◦ Veel manieren om naar een fenomeen te kijken en vele facetten die kunnen beschreven worden
 Elke methode laat andere aspecten van het bestudeerde fenomeen zien
 Fenomeen bestuderen in termen van hoe mensen dit zelf ervaren
• Definitie:
◦ De nadruk ligt op het transformerende karakter van kwalitatief onderzoek (of emancipatorisch = kan verandering
teweegbrengen)
 MAAR is geen algemene eigenschap
 Dat is slechts het doel van specifieke kwalitatieve methoden die zich vnl. situeren in een kritisch-ideologisch
paradigma → machtsverhoudingen onderzoeken kan een effect hebben op de posities van de betrokken groepen
◦ Er wordt gezegd dat studies vaak gebruik maken van verschillende “interpretatieve praktijken”
 MAAR in de praktijk komt dat niet vaak voor (en zeker niet binnen de psychologie)
 Er zijn veel verschillende methoden die een ander beeld geven, maar er wordt meestal maar één gebruikt

3.2 CRESWELL (2013)

• Eigenschappen:
◦ Formulering in termen van een probleem
 Verwijst naar algemene definitie van onderzoek
◦ Meer aandacht aan het rapporteren en communiceren van onderzoeksbevindingen & aandacht voor het perspectief
van de participanten en voor de rol van de onderzoeker
 Definiëren door te communiceren naar anderen
◦ Rapporteren van het onderzoek kan bijdrage zijn aan de literatuur of oproep tot verandering
 Transformerende karakter is één van de mogelijkheden
◦ Reflexiviteit wijst op het belang van de rol van de onderzoeker (komt later nog terug)
 Participant verschijnen evenveel als jij als onderzoeker
◦ “Emerging” verwijst naar iteratieve karakter
 Verschillende fasen kunnen opnieuw doorlopen/aangepast worden in functie van wat verschijnt in de loop van
het onderzoek
◦ Nadruk op vertrekken vanuit de data (= inductie), maar sowieso ook top-down vanuit de theorie naar de data kijken (=
deductie)
 Wisselwerking


DE GESCHIEDENIS VAN KWALITATIEF ONDERZOEK IN DE SOCIALE WETENSCHAPPEN

1) De conceptuele geschiedenis van ‘kwalitatief onderzoek’
◦ Er wordt nog niet zo lang gesproken over kwalitatief onderzoek, MAAR het verschil tussen kwalitatief en kwantitatief
onderzoek bestaat wel al sinds de middeleeuwen
◦ Binnen de filosofie wordt ook een onderscheid gemaakt: ene komt (vb. natuurkundige wetten) boven het ander te
staan → spanningsveld
◦ Een zichzelf definiërend veld sinds 1970
2) De interne geschiedenis van kwalitatief onderzoek
◦ Meervoudige filosofische fundamenten die kwalitatief onderzoek mogelijk hebben gemaakt en gevoed
◦ Divers en evoluerend over tijd
◦ Vb. hermeneutiek (mens als begrijpend wezen), fenomenologie (fenomeen ten diepste begrijpen), pragmatisme
(probleem oplossen en de wegen die ons daarbij helpen) structuralisme, etnografie, ...