1) Begrip Uitleggen en situeren: Cognitieve verandering (theoretische kader)
Begrip uitleggen: Cognitieve distorsie (distorion) bij cognitieve theorie &
Begrip uitleggen en situeren: Cognitieve herstructurering
Cognitieve verandering (theoretisch kader)
Cognitieve verandering situeert zich in de evolutie van gedragstherapie naar cognitieve gedragstherapie: een
stimulus geeft niet alleen gedrag, maar ook gedachten en emoties. De focus komt te liggen op
informatieverwerking (selecteren, opslaan en interpreteren van informatie), Deze informatieverwerking wordt
gestuurd door cognitieve schema’s. Schema’s zijn contextafhankelijk en kunnen geactiveerd of gedeactiveerd
worden (“aan/uit”)
bv. stress bij naderen vd aula of je “idioot” voelen bij de baas, wat verdwijnt wnr die context wegvalt
Cognitieve distorsie (bij cognitieve theorie)
Cognitieve distorsies zijn systematische denkfouten die ontstaan wnr info verkeerd w geïnterpreteerd door
een maladaptief cognitief schema ze vervormen de werkelijkheid op een voorspelbare manier leiden tot
foutieve conclusies, negatieve emoties en probleemgedrag.
In cognitieve theorie (Beck) ontstaan distorsies doordat het schema (B in het ABC-model) bepaalt welke info w
geselecteerd + hoe geïnterpreteerd + welke betekenis gegeven w dus niet situatie zelf die emoties uitlokt,
maar vertekende interpretatie van die situatie.
Voorbeelden van cognitieve distorsies (TA-context):
Zwart-wit denken: “Bij de tandarts doet het altijd pijn.”
Catastroferen: “Als hij die naald gebruikt, ga ik vast flauwvallen.”
Willekeurige gevolgtrekking: “Hij keek even ernstig → er is zeker iets mis.” of “Dat ik zo bang ben is
een teken dat de behandeling niet zal lukken”).
Personalisatie: “De tandarts vindt dat ik slecht gepoetst heb, het is mijn schuld.”
Klinisch belang: Cognitieve distorsies houden angst in stand doordat ze bevestiging zoeken voor het negatieve
schema en alle neutrale of positieve informatie negeren. In cognitieve therapie worden ze daarom opgespoord
en via socratische dialoog en gedragsexperimenten gecorrigeerd.
Cognitieve herstructurering
Cognitieve herstructurering situeert zich binnen de cognitieve gedragstherapie en vormt de kern v cognitieve
behandeling => gericht op het in vraag stellen en wijzigen van disfunctionele cognities en schema’s.
Cognitieve herstructurering wordt beschreven in ABC-sequentie, waarbij:
A => situatie => tandartscontext
B => cognitieve interpretatie of het schema => catastrofale gedachten
C => emotionele en gedragsmatige reactie => angst, vermijding
Niet de situatie zelf (A), maar het schema (B) leidt tot emoties en gedrag (C).
2) bespreek Cognitief schema (= schemabegrip)
Bijvraag: onderhoudende factoren
Bijvraag; geef simpel voorbeeld van een disfunctioneel schema
Cognitieve schema = schemabegrip
Cognitief schema = automatisch (vaak onbewust) denk-, gevoels- en gedragskader voor interpretatie van
zichzelf, anderen en de wereld werkt als filter voor innerlijke en externe stimuli en bepalen:
hoe situaties w waargenomen, geïnterpreteerd en welke verwachtingen men heeft
Binnen de cognitieve gedragstherapie geldt dat niet de situatie zelf bepalend is voor emoties en gedrag, maar
de cognitieve interpretatie (schema)
Voorbeeld: Twee patiënten krijgen dezelfde tandheelkundige behandeling, maar:
patiënt A denkt: “Dit gaat pijn doen” → angst
patiënt B denkt: “Dit is vervelend maar controleerbaar” → minder angst
soorten schema’s: Adaptief/ positief + negatief/maladaptief cognitief schema’s
positief/ Adaptief schema (=functioneel schema): flexibel, open voor feedback en corrigeerbaar
, Negatief / maladaptief schema (= disfunctioneel schema): rigide, inflexibel, blijft bestaan ondanks
tegenbewijs, vertekent informatieverwerking en vormt motor van angst
Negatieve/maladaptieve schema’s worden in stand gehouden door:
selectieve aandacht (focus op bedreiging),
selectief geheugen (negatieve ervaringen onthouden),
selectieve interpretatie (bv. catastroferen, zwart-wit denken).
Deze onderhoudende mechanismen verklaren waarom disfunctionele schema’s ondanks
tegenbewijs blijven bestaan Bijvraag: onderhoudende factoren schema
Simpel voorbeeld van een disfunctioneel schema (tandarts): “Bij de tandarts doet het altijd pijn’’ elke geluid
of gevoel bevestigd dit schema
Voorbeeld (toepassing in THK)
Oud schema: “Bij de tandarts heb ik geen controle en doet het altijd pijn.”
Nieuwe ervaring: behandeling met uitleg, pauzes en minder pijn dan verwacht
Nieuw schema: “Ik kan dit aan en heb controle.”
Cognitieve verandering betekent leren dat het oude schema niet klopt en het aanleren van een meer adaptief
en functioneel schema. Het doel is niet het volledig wegnemen van bv angst, maar het reduceren en
controleerbaar maken ervan.
3) Situeer de angst bij de tandarts. Bespreek tandartsfobie. Welke angsten? (dus angsttypologieën
specifiek voor tandartsen)
Situering van angst bij de tandarts
Tandartsangst is typisch contextgebonden (state anxiety): situatiegebonden en meestal
realiteitsgebonden.
Angst begint vaak vóór de afspraak en neemt gradueel toe richting behandeling.
Angst manifesteert zich multidimensioneel:
o cognitief: bedreigende gedachten en beelden,
o emotioneel: angst en spanning,
o fysiologisch: verhoogde hartslag, zweten, gespannenheid,
o gedragsmatig: onrust en vermijding.
De context speelt een centrale rol:
o personen met hoge trait anxiety percipiëren de tandartscontext sneller als bedreigend,
o state anxiety bouwt voort op trait anxiety.
Tandartsangst is frequent voorkomend en meestal normaal en beheersbaar.
Ontstaan van angst via leertheoretische pathways:
o negatieve ervaringen,
o modelleren (bv. angst overnemen van ouder),
o overdracht van negatieve informatie.
Prevalentie:
o volwassenen: ±40% angst, ±12% extreem angstig,
o kinderen: ±15% angst, ±6% extreem angstig.
Tandartsfobie (dentophobia): Ontstaat wanneer angst:
automatisch en niet-adequaat wordt, irrationeel karakter krijgt, gepaard gaat met vermijdingsgedrag.
Tandartsfobie = specifieke fobie, gekenmerkt door:
o extreme en aanhoudende angst voor tandheelkundige behandeling,
o systematisch vermijdingsgedrag,
o besef dat de angst overdreven is, maar oncontroleerbaar,
o duidelijke beperking van het dagelijks functioneren.
Lifetime prevalentie: ±7%.
Typische angstinhouden (angsttypologieën):
o angst voor pijn en fysieke beschadiging,
o angst voor instrumenten, geluiden en handelingen,
o angst voor controleverlies (stikken, kokhalzen, niet kunnen weggaan),
o angst voor gedrag van de tandarts (ruw, afwijzend, hiërarchisch),
, o sociale angst en schaamte over gebit of mondhygiëne.
4) Cognitieve behandeling met toepassing in THK = Hoe zet je negatief cognitief schema om in positief
cognitief schema?
Bespreek verschillende stappen van behandelen disfunctionele angstschema´s in TA-praktijk
Geef hoe we met angst in tandartspraktijk kunnen omgaan/hanteren/bestrijden/oplossen en geef hierbij
op welke theoretische principes/ankers/aandachtspunten je je baseert die je overbrengt naar klinische
setting
Bespreek het ontwerpen en uitvoeren van het gedragsexperiment in de tandheelkundige praktijk
Begrip uitleggen en situeren: exposure
Bijvraag: wat doe je als de pt bang is maar gewoon behandeld wil worden in de praktijk, als ze bv geen
interesse hebben in EMDR of desensitisatie.
Cognitieve behandeling van tandartsangst (toepassing in THK): Uitgangspunt
Angst w benaderd vanuit het cognitieve schema-model.
Angstige patiënten vertonen vaak disfunctionele angstschema’s.
Niet de behandeling zelf, maar de cognitieve interpretatie stuurt angst en vermijding.
Behandeling van angst in de tandartspraktijk valt samen met cognitieve behandeling => waarbij men
disfunctionele angstschema’s systematisch probeert te veranderen door cognitieve herstructurering
en gedragsexperimenten.
Stappen van cognitieve behandeling / angsthantering
Identificeren van het angstschema
Bewust maken van automatische negatieve gedachten via gesprek en intake.
Verwachtingen en gevoelens plaatsen binnen het ABC-model.
Rustige, empathische en voorspelbare communicatie.
Voorbeeldzinnen:
o “Met welk gevoel zit u hier?”
o “Ik merk dat u wat schrik heeft, klopt dat?”
o “Waarvoor bent u precies bang?”
o “Zal ik in één minuut uitleggen wat we gaan doen?”
Exploratie van angstgeschiedenis en triggers.
Opsporen van disfunctionele cognities
Identificatie van typische angstgedachten:
o angst voor pijn, angst dat het niet goed zal zijn, angst voor oordeel over mondhygiëne.
Herkennen van cognitieve distorsies.
Cognitieve herstructurering
Disfunctionele overtuigingen worden via socratische dialoog getoetst.
Eerste herstructurerende stap: duidelijke uitleg over de behandeling.
Werken met realistische schalen i.p.v. “altijd/nooit”.
Voorbeeldzinnen:
o “Vindt u het goed als we dit samen bekijken?”
o “Wat denkt u dat er zal gebeuren?”
o “Wat zijn de gevolgen als u zo blijft denken, over 5 of 10 jaar?”
Doel: gevoel van controle en predictie vergroten.
Gedragsexperiment en exposure
De tandheelkundige behandeling fungeert als exposure.
Verwachtingen vooraf expliciet maken en toetsen aan de ervaring.
Voorbeeldzin: “We gaan samen onderzoeken of wat u verwacht ook klopt.”
De blootstelling wordt geëvalueerd en zo nodig herhaald tot de angst voldoende is afgenomen.
- Instrument tonen vragen “Waarvoor bent u bang?”
Toestemming vragen voor exposure en effectieve blootstelling => Vind u het ok als we dit kort testen
enkele seconden, gecontroleerd onmiddellijk pijnscore navragen nadien uitbreiden
Uitblijven van gevreesde gebeurtenis → disconfirmatie van het schema => schema verder onderzocht
en herwerkt. Elke discrepantie tussen verwachting en realiteit vormt een corrigerende ervaring
, Exposure doorbreekt vermijding, waardoor angst kan uitdoven.
Evaluatie en terugkoppeling
Evaluatie van ervaring vs verwachting.
Voorbeeldzinnen: “Hoe was het?” “Was dit wat u had verwacht?”
Bij discrepantie: schema-aanpassing.
Helpt ook bij regulatie van lichamelijke spanning en arousal.
Theoretische ankers (waarop je je baseert):
Leertheoretische principe:
- Angst is aangeleerd gedrag en kan dus ook afgeleerd worden
- Gebaseerd op klassieke en operante conditionering
- Angst ontstaat door:
− Pijnlijke of bedreigende ervaringen
− Modelleren (angst overnemen van anderen)
− Overdracht van negatieve informatie
Cognitief-gedragstherapeutisch denkkader (CGT)
- Niet de stimulus op zich, maar de interpretatie bepaalt de angstreactie
- Angst wordt begrepen via het ABC-model (al uitgelegd)
Aandachtspunt: gedrag, cognities en emoties worden samen bekeken
Cognitieve schema’s (Beck) + onderhoudend factoren: al uitgelegd
Aandachtspunt: schema’s zijn de motor van angstbeleving en primaire focus van verandering
Exposure en desensitisatie
- Angst vermindert door herhaalde blootstelling aan de gevreesde stimulus
- Gebaseerd op systematische desensitisatie (Wolpe)
- Vermijding verhindert correctieve leerervaringen
Contextgevoeligheid van angst
- Angst is sterk contextgebonden
- De tandartscontext fungeert als krachtige uitlokkende factor
Traumagerelateerde angst: Wanneer angst gekoppeld is aan een trauma:
- Angst is secundair aan een onverwerkte herinnering
Aandachtspunt: indicatie voor traumagerichte behandeling (bv. EMDR), niet louter
angsthantering
Dus: Cognitieve verandering vertrekt vanuit het idee dat emoties en gedrag niet rechtstreeks door situaties
worden bepaald, maar door cognitieve schema’s. Door middel van cognitieve herstructurering en gerichte
gedragsexperimenten kunnen disfunctionele angstschema’s worden omgezet in meer adaptieve en functionele
schema’s. In de tandartspraktijk is deze aanpak essentieel voor het reduceren en controleerbaar maken van
angst bij patiënten
Bijvraag: wat doe je als de pt bang is maar gewoon behandeld wil worden in de praktijk, als ze bv geen
interesse hebben in EMDR of desensitisatie Cognitief behandeling (zie boven)
5) Functie-analyse uitleggen en voorbeeld geven mbt tandartspraktijk
Begrip uitleggen en situeren ABC-analyse
Begrip: holistische theorie
Functie-analyse: is een kernonderdeel van gedragstherapeutisch proces en heeft als doel te begrijpen welke
functie een bepaald gedrag heeft. Het gaat niet enkel om het beschrijven van het gedrag, maar om het
analyseren van de samenhang tussen context, cognities, emoties, gedrag en consequenties. De functie-analyse
vertrekt vanuit het ABC-model
Gedrag wordt steeds begrepen als contextgebonden aangeleerd gedrag (Skinner).
De ABC-analyse is een analytisch schema binnen de functie-analyse dat probleemgedrag ontleedt in:
A (Antecedenten): uitlokkende stimuli of context
B (Behavior): het probleemgedrag (motorisch, verbaal, cognitief of fysiologisch)
C (Consequenties): gevolgen die het gedrag versterken of in stand houden
De ABC-analyse is een reductie van de werkelijkheid, maar een noodzakelijke om het probleemgedrag
hanteerbaar en behandelbaar te maken.
Begrip uitleggen: Cognitieve distorsie (distorion) bij cognitieve theorie &
Begrip uitleggen en situeren: Cognitieve herstructurering
Cognitieve verandering (theoretisch kader)
Cognitieve verandering situeert zich in de evolutie van gedragstherapie naar cognitieve gedragstherapie: een
stimulus geeft niet alleen gedrag, maar ook gedachten en emoties. De focus komt te liggen op
informatieverwerking (selecteren, opslaan en interpreteren van informatie), Deze informatieverwerking wordt
gestuurd door cognitieve schema’s. Schema’s zijn contextafhankelijk en kunnen geactiveerd of gedeactiveerd
worden (“aan/uit”)
bv. stress bij naderen vd aula of je “idioot” voelen bij de baas, wat verdwijnt wnr die context wegvalt
Cognitieve distorsie (bij cognitieve theorie)
Cognitieve distorsies zijn systematische denkfouten die ontstaan wnr info verkeerd w geïnterpreteerd door
een maladaptief cognitief schema ze vervormen de werkelijkheid op een voorspelbare manier leiden tot
foutieve conclusies, negatieve emoties en probleemgedrag.
In cognitieve theorie (Beck) ontstaan distorsies doordat het schema (B in het ABC-model) bepaalt welke info w
geselecteerd + hoe geïnterpreteerd + welke betekenis gegeven w dus niet situatie zelf die emoties uitlokt,
maar vertekende interpretatie van die situatie.
Voorbeelden van cognitieve distorsies (TA-context):
Zwart-wit denken: “Bij de tandarts doet het altijd pijn.”
Catastroferen: “Als hij die naald gebruikt, ga ik vast flauwvallen.”
Willekeurige gevolgtrekking: “Hij keek even ernstig → er is zeker iets mis.” of “Dat ik zo bang ben is
een teken dat de behandeling niet zal lukken”).
Personalisatie: “De tandarts vindt dat ik slecht gepoetst heb, het is mijn schuld.”
Klinisch belang: Cognitieve distorsies houden angst in stand doordat ze bevestiging zoeken voor het negatieve
schema en alle neutrale of positieve informatie negeren. In cognitieve therapie worden ze daarom opgespoord
en via socratische dialoog en gedragsexperimenten gecorrigeerd.
Cognitieve herstructurering
Cognitieve herstructurering situeert zich binnen de cognitieve gedragstherapie en vormt de kern v cognitieve
behandeling => gericht op het in vraag stellen en wijzigen van disfunctionele cognities en schema’s.
Cognitieve herstructurering wordt beschreven in ABC-sequentie, waarbij:
A => situatie => tandartscontext
B => cognitieve interpretatie of het schema => catastrofale gedachten
C => emotionele en gedragsmatige reactie => angst, vermijding
Niet de situatie zelf (A), maar het schema (B) leidt tot emoties en gedrag (C).
2) bespreek Cognitief schema (= schemabegrip)
Bijvraag: onderhoudende factoren
Bijvraag; geef simpel voorbeeld van een disfunctioneel schema
Cognitieve schema = schemabegrip
Cognitief schema = automatisch (vaak onbewust) denk-, gevoels- en gedragskader voor interpretatie van
zichzelf, anderen en de wereld werkt als filter voor innerlijke en externe stimuli en bepalen:
hoe situaties w waargenomen, geïnterpreteerd en welke verwachtingen men heeft
Binnen de cognitieve gedragstherapie geldt dat niet de situatie zelf bepalend is voor emoties en gedrag, maar
de cognitieve interpretatie (schema)
Voorbeeld: Twee patiënten krijgen dezelfde tandheelkundige behandeling, maar:
patiënt A denkt: “Dit gaat pijn doen” → angst
patiënt B denkt: “Dit is vervelend maar controleerbaar” → minder angst
soorten schema’s: Adaptief/ positief + negatief/maladaptief cognitief schema’s
positief/ Adaptief schema (=functioneel schema): flexibel, open voor feedback en corrigeerbaar
, Negatief / maladaptief schema (= disfunctioneel schema): rigide, inflexibel, blijft bestaan ondanks
tegenbewijs, vertekent informatieverwerking en vormt motor van angst
Negatieve/maladaptieve schema’s worden in stand gehouden door:
selectieve aandacht (focus op bedreiging),
selectief geheugen (negatieve ervaringen onthouden),
selectieve interpretatie (bv. catastroferen, zwart-wit denken).
Deze onderhoudende mechanismen verklaren waarom disfunctionele schema’s ondanks
tegenbewijs blijven bestaan Bijvraag: onderhoudende factoren schema
Simpel voorbeeld van een disfunctioneel schema (tandarts): “Bij de tandarts doet het altijd pijn’’ elke geluid
of gevoel bevestigd dit schema
Voorbeeld (toepassing in THK)
Oud schema: “Bij de tandarts heb ik geen controle en doet het altijd pijn.”
Nieuwe ervaring: behandeling met uitleg, pauzes en minder pijn dan verwacht
Nieuw schema: “Ik kan dit aan en heb controle.”
Cognitieve verandering betekent leren dat het oude schema niet klopt en het aanleren van een meer adaptief
en functioneel schema. Het doel is niet het volledig wegnemen van bv angst, maar het reduceren en
controleerbaar maken ervan.
3) Situeer de angst bij de tandarts. Bespreek tandartsfobie. Welke angsten? (dus angsttypologieën
specifiek voor tandartsen)
Situering van angst bij de tandarts
Tandartsangst is typisch contextgebonden (state anxiety): situatiegebonden en meestal
realiteitsgebonden.
Angst begint vaak vóór de afspraak en neemt gradueel toe richting behandeling.
Angst manifesteert zich multidimensioneel:
o cognitief: bedreigende gedachten en beelden,
o emotioneel: angst en spanning,
o fysiologisch: verhoogde hartslag, zweten, gespannenheid,
o gedragsmatig: onrust en vermijding.
De context speelt een centrale rol:
o personen met hoge trait anxiety percipiëren de tandartscontext sneller als bedreigend,
o state anxiety bouwt voort op trait anxiety.
Tandartsangst is frequent voorkomend en meestal normaal en beheersbaar.
Ontstaan van angst via leertheoretische pathways:
o negatieve ervaringen,
o modelleren (bv. angst overnemen van ouder),
o overdracht van negatieve informatie.
Prevalentie:
o volwassenen: ±40% angst, ±12% extreem angstig,
o kinderen: ±15% angst, ±6% extreem angstig.
Tandartsfobie (dentophobia): Ontstaat wanneer angst:
automatisch en niet-adequaat wordt, irrationeel karakter krijgt, gepaard gaat met vermijdingsgedrag.
Tandartsfobie = specifieke fobie, gekenmerkt door:
o extreme en aanhoudende angst voor tandheelkundige behandeling,
o systematisch vermijdingsgedrag,
o besef dat de angst overdreven is, maar oncontroleerbaar,
o duidelijke beperking van het dagelijks functioneren.
Lifetime prevalentie: ±7%.
Typische angstinhouden (angsttypologieën):
o angst voor pijn en fysieke beschadiging,
o angst voor instrumenten, geluiden en handelingen,
o angst voor controleverlies (stikken, kokhalzen, niet kunnen weggaan),
o angst voor gedrag van de tandarts (ruw, afwijzend, hiërarchisch),
, o sociale angst en schaamte over gebit of mondhygiëne.
4) Cognitieve behandeling met toepassing in THK = Hoe zet je negatief cognitief schema om in positief
cognitief schema?
Bespreek verschillende stappen van behandelen disfunctionele angstschema´s in TA-praktijk
Geef hoe we met angst in tandartspraktijk kunnen omgaan/hanteren/bestrijden/oplossen en geef hierbij
op welke theoretische principes/ankers/aandachtspunten je je baseert die je overbrengt naar klinische
setting
Bespreek het ontwerpen en uitvoeren van het gedragsexperiment in de tandheelkundige praktijk
Begrip uitleggen en situeren: exposure
Bijvraag: wat doe je als de pt bang is maar gewoon behandeld wil worden in de praktijk, als ze bv geen
interesse hebben in EMDR of desensitisatie.
Cognitieve behandeling van tandartsangst (toepassing in THK): Uitgangspunt
Angst w benaderd vanuit het cognitieve schema-model.
Angstige patiënten vertonen vaak disfunctionele angstschema’s.
Niet de behandeling zelf, maar de cognitieve interpretatie stuurt angst en vermijding.
Behandeling van angst in de tandartspraktijk valt samen met cognitieve behandeling => waarbij men
disfunctionele angstschema’s systematisch probeert te veranderen door cognitieve herstructurering
en gedragsexperimenten.
Stappen van cognitieve behandeling / angsthantering
Identificeren van het angstschema
Bewust maken van automatische negatieve gedachten via gesprek en intake.
Verwachtingen en gevoelens plaatsen binnen het ABC-model.
Rustige, empathische en voorspelbare communicatie.
Voorbeeldzinnen:
o “Met welk gevoel zit u hier?”
o “Ik merk dat u wat schrik heeft, klopt dat?”
o “Waarvoor bent u precies bang?”
o “Zal ik in één minuut uitleggen wat we gaan doen?”
Exploratie van angstgeschiedenis en triggers.
Opsporen van disfunctionele cognities
Identificatie van typische angstgedachten:
o angst voor pijn, angst dat het niet goed zal zijn, angst voor oordeel over mondhygiëne.
Herkennen van cognitieve distorsies.
Cognitieve herstructurering
Disfunctionele overtuigingen worden via socratische dialoog getoetst.
Eerste herstructurerende stap: duidelijke uitleg over de behandeling.
Werken met realistische schalen i.p.v. “altijd/nooit”.
Voorbeeldzinnen:
o “Vindt u het goed als we dit samen bekijken?”
o “Wat denkt u dat er zal gebeuren?”
o “Wat zijn de gevolgen als u zo blijft denken, over 5 of 10 jaar?”
Doel: gevoel van controle en predictie vergroten.
Gedragsexperiment en exposure
De tandheelkundige behandeling fungeert als exposure.
Verwachtingen vooraf expliciet maken en toetsen aan de ervaring.
Voorbeeldzin: “We gaan samen onderzoeken of wat u verwacht ook klopt.”
De blootstelling wordt geëvalueerd en zo nodig herhaald tot de angst voldoende is afgenomen.
- Instrument tonen vragen “Waarvoor bent u bang?”
Toestemming vragen voor exposure en effectieve blootstelling => Vind u het ok als we dit kort testen
enkele seconden, gecontroleerd onmiddellijk pijnscore navragen nadien uitbreiden
Uitblijven van gevreesde gebeurtenis → disconfirmatie van het schema => schema verder onderzocht
en herwerkt. Elke discrepantie tussen verwachting en realiteit vormt een corrigerende ervaring
, Exposure doorbreekt vermijding, waardoor angst kan uitdoven.
Evaluatie en terugkoppeling
Evaluatie van ervaring vs verwachting.
Voorbeeldzinnen: “Hoe was het?” “Was dit wat u had verwacht?”
Bij discrepantie: schema-aanpassing.
Helpt ook bij regulatie van lichamelijke spanning en arousal.
Theoretische ankers (waarop je je baseert):
Leertheoretische principe:
- Angst is aangeleerd gedrag en kan dus ook afgeleerd worden
- Gebaseerd op klassieke en operante conditionering
- Angst ontstaat door:
− Pijnlijke of bedreigende ervaringen
− Modelleren (angst overnemen van anderen)
− Overdracht van negatieve informatie
Cognitief-gedragstherapeutisch denkkader (CGT)
- Niet de stimulus op zich, maar de interpretatie bepaalt de angstreactie
- Angst wordt begrepen via het ABC-model (al uitgelegd)
Aandachtspunt: gedrag, cognities en emoties worden samen bekeken
Cognitieve schema’s (Beck) + onderhoudend factoren: al uitgelegd
Aandachtspunt: schema’s zijn de motor van angstbeleving en primaire focus van verandering
Exposure en desensitisatie
- Angst vermindert door herhaalde blootstelling aan de gevreesde stimulus
- Gebaseerd op systematische desensitisatie (Wolpe)
- Vermijding verhindert correctieve leerervaringen
Contextgevoeligheid van angst
- Angst is sterk contextgebonden
- De tandartscontext fungeert als krachtige uitlokkende factor
Traumagerelateerde angst: Wanneer angst gekoppeld is aan een trauma:
- Angst is secundair aan een onverwerkte herinnering
Aandachtspunt: indicatie voor traumagerichte behandeling (bv. EMDR), niet louter
angsthantering
Dus: Cognitieve verandering vertrekt vanuit het idee dat emoties en gedrag niet rechtstreeks door situaties
worden bepaald, maar door cognitieve schema’s. Door middel van cognitieve herstructurering en gerichte
gedragsexperimenten kunnen disfunctionele angstschema’s worden omgezet in meer adaptieve en functionele
schema’s. In de tandartspraktijk is deze aanpak essentieel voor het reduceren en controleerbaar maken van
angst bij patiënten
Bijvraag: wat doe je als de pt bang is maar gewoon behandeld wil worden in de praktijk, als ze bv geen
interesse hebben in EMDR of desensitisatie Cognitief behandeling (zie boven)
5) Functie-analyse uitleggen en voorbeeld geven mbt tandartspraktijk
Begrip uitleggen en situeren ABC-analyse
Begrip: holistische theorie
Functie-analyse: is een kernonderdeel van gedragstherapeutisch proces en heeft als doel te begrijpen welke
functie een bepaald gedrag heeft. Het gaat niet enkel om het beschrijven van het gedrag, maar om het
analyseren van de samenhang tussen context, cognities, emoties, gedrag en consequenties. De functie-analyse
vertrekt vanuit het ABC-model
Gedrag wordt steeds begrepen als contextgebonden aangeleerd gedrag (Skinner).
De ABC-analyse is een analytisch schema binnen de functie-analyse dat probleemgedrag ontleedt in:
A (Antecedenten): uitlokkende stimuli of context
B (Behavior): het probleemgedrag (motorisch, verbaal, cognitief of fysiologisch)
C (Consequenties): gevolgen die het gedrag versterken of in stand houden
De ABC-analyse is een reductie van de werkelijkheid, maar een noodzakelijke om het probleemgedrag
hanteerbaar en behandelbaar te maken.
