FYSIOLOGIE B&F1
1ste sem 2de bach, prof Calders
voorkennis (zie aparte documenten ufora)
H1: ALGEMENE INLEIDENDE EN ANATOMISCHE GEGEVENS
1 ALGEMENE INLEIDENDE GEGEVENS
● zenuwstelstel functies
○ coordinatie
○ regulering lichaamsfuncties
● zenuwstelsel
○ geleidingssysteem: conductie
○ snelle actiepotentialen (millisec)
● VS endocrien stelsel
○ transportsysteem: convectie
○ trage hormonen (sec/uren)
○ via bloedbaan
● centraal ZS
○ schedel: grote & kleine hersenen, hersenstam, verlengde merg, retina
○ wervelkolom: ruggenmerg
● perifeer ZS
○ verbinden CZS met organen
○ kopzenuwen (nn. craniales) → vanuit hersenstam
○ spinale zenuwen (nn. spinales) → vanuit ruggenmerg
● functionele indeling
○ sensorisch deel = “afferent” → vn periferie nr CZS
○ motorisch deel = “efferent” → vn CZS nr periferie
- willekeurig motorisch: skeletspieren
- onwillekeurig / autonoom motorisch: hart, gladde spieren, klieren,
viscera-organen (= inwendige organen)
● ganglia
○ onderdeel PZS, bevat zenuwcellichamen
● enterisch zenuwstelsel
○ darmzenuwstelsel, werkt zelfstandig
○ eigen afferent, efferent en ganglia
,2 ANATOMISCHE GEGEVENS
2.1 zenuwcellen
● zenuwstelsel = neuronen + satellietcellen
● neuronen
○ figuur 3.1.1
○ eigenlijke “zenuwcellen”
○ grijze stof
○ 10^11
○ functie: AP’s genereren, geleiden en overdragen
○ veel korte dendrieten
- receptief / gevoelig deel
- receptoren + ionenkanalen
- ionen-stromen depolariserend of hyperpolariserend
- drempel => AP => geleiding + reset
○ soma (= cellichaam)
- de integrator
○ 1 lang axon (= ascilinder)
- geleidend deel
- soms langer dan 1m!
- snelheid ~ 1 m/(s*µm)
- Schwann cellen maken myeline
○ eindvoetjes
- stimulerend deel
- maken synapsen, prikkeloverdracht
- opening Ca++ kanalen in telodendriae (VOC’s)
- exocytose door microvesikels => neurotransmitter release
- postsynaptische receptoren => ionenstroom
● satellietcellen
○ = gliacel = steuncel
○ witte stof
○ 10x meer dan neuronen MAAR 10x kleiner => toch elk 50% vd hersenmassa
○ fucntie: steunweefsel (myeline) & bel andere functies
○ soorten:
- oligodendrocyt: myeline aanmaak (~ Schwann), pH regulering en
Fe++ metabolisme
- microgliale cellen: macrofagen vn CZS
- astrocyten:
→ leveren energie aan neuronen
→ reguleren extracell. K+ conc
→ gap junctions
→ synthese en uptake neurotransmitters
→ trofische (groei)factoren => neuronale overleving en
synaptogenesis
→ moduleren cerebrale bloedvoorziening
● zenuwvezel
○ = axon vn neuronen met cellichaam in CZS
,2.2 algemene structuur zenuwstelsel
● perifere zenuwen
○ samengesteld → axon - endoneurium - bundel -
perineurium - zenuw - epineurium
○ axonen vn efferent en afferent
→ somata in CZS of ganglia
○ versch diameters, afh vn myelinisatie
→ andere snelheid
→ bij prikkel: compound action potential
(meerdere AP’s tegelijk opgeteld, CAP)
○ versch gevoeligheid vr anoxie (zuurstofnood) & lokale
anesthetica
● CZS
○ fig 3.1.2
○ zacht weefsel
○ holte met vocht
- in grote hersenen: 2 laterale ventrikels
- in hersenstam: 2 vertrikels komen samen => “3de ventrikel” => loopt
verder in 4de V
- in RM: ruggenmergkanaal (canalis centralis)
○ cerebrospinaal vocht
- vult subdurale ruimte tssn 2 hersenvliezen
- +/- 150 ml
→ elke 6 uur voll ververst = 4x per dag!!!!!
- samenstelling specifiek, constant en eiwitvrij
- schokken opvangen
- < plexus choroideus
→ bloedplexus: kluwen vn kleine bloedvaatjes in lat vertrikels
→ via 4de ventrikel in subdurale ruimte
- (thv 4de ventrikel: verbindingen tssn inw. en uitwendige vloeistof)
- reabsorbtie in arachnoidale villi
→ thv kleine bloedvaten in hersenvliezen
, ● hersenvliezen
○ pia mater (dun vliesje) rond CZS
○ dura mater daarboven
● grijze stof
○ ophopingen cellichamen
○ in HE: in de hersenschors (buitenrand)
○ in RM: centraal
○ in hersenstam: wit en grijs mozaïek door elkaar
● witte stof
○ zenuwvezels
○ myeline rond axonen => witte kleur
2.3 structuur vn grote hersenen
● grote hersenen
○ hemisferen verbonden dr hersenbalk: “corpus callosum”
○ buitenzijde hersenschors: “cortex”
→ 4 kwabben: “lobi”
→ frontale, pariëtale, occipitale, temporale
○ uitwendig groeven: “fissura”, “sulci”
→ fig 3.1.3
→ grootste: “fissura lateralis” = “fissura vn sylvius” (horizontaal)
→ belangrijke: “fissura centralis” = “fissura vn roland” (verticaal)
○ tssn groeves windingen: “gyrus”
○ cytoarchitectonische structuur
- Duitse Brodmann
- verdeelde cortex in 100-tal gebieden
- “brodmann areas”
1ste sem 2de bach, prof Calders
voorkennis (zie aparte documenten ufora)
H1: ALGEMENE INLEIDENDE EN ANATOMISCHE GEGEVENS
1 ALGEMENE INLEIDENDE GEGEVENS
● zenuwstelstel functies
○ coordinatie
○ regulering lichaamsfuncties
● zenuwstelsel
○ geleidingssysteem: conductie
○ snelle actiepotentialen (millisec)
● VS endocrien stelsel
○ transportsysteem: convectie
○ trage hormonen (sec/uren)
○ via bloedbaan
● centraal ZS
○ schedel: grote & kleine hersenen, hersenstam, verlengde merg, retina
○ wervelkolom: ruggenmerg
● perifeer ZS
○ verbinden CZS met organen
○ kopzenuwen (nn. craniales) → vanuit hersenstam
○ spinale zenuwen (nn. spinales) → vanuit ruggenmerg
● functionele indeling
○ sensorisch deel = “afferent” → vn periferie nr CZS
○ motorisch deel = “efferent” → vn CZS nr periferie
- willekeurig motorisch: skeletspieren
- onwillekeurig / autonoom motorisch: hart, gladde spieren, klieren,
viscera-organen (= inwendige organen)
● ganglia
○ onderdeel PZS, bevat zenuwcellichamen
● enterisch zenuwstelsel
○ darmzenuwstelsel, werkt zelfstandig
○ eigen afferent, efferent en ganglia
,2 ANATOMISCHE GEGEVENS
2.1 zenuwcellen
● zenuwstelsel = neuronen + satellietcellen
● neuronen
○ figuur 3.1.1
○ eigenlijke “zenuwcellen”
○ grijze stof
○ 10^11
○ functie: AP’s genereren, geleiden en overdragen
○ veel korte dendrieten
- receptief / gevoelig deel
- receptoren + ionenkanalen
- ionen-stromen depolariserend of hyperpolariserend
- drempel => AP => geleiding + reset
○ soma (= cellichaam)
- de integrator
○ 1 lang axon (= ascilinder)
- geleidend deel
- soms langer dan 1m!
- snelheid ~ 1 m/(s*µm)
- Schwann cellen maken myeline
○ eindvoetjes
- stimulerend deel
- maken synapsen, prikkeloverdracht
- opening Ca++ kanalen in telodendriae (VOC’s)
- exocytose door microvesikels => neurotransmitter release
- postsynaptische receptoren => ionenstroom
● satellietcellen
○ = gliacel = steuncel
○ witte stof
○ 10x meer dan neuronen MAAR 10x kleiner => toch elk 50% vd hersenmassa
○ fucntie: steunweefsel (myeline) & bel andere functies
○ soorten:
- oligodendrocyt: myeline aanmaak (~ Schwann), pH regulering en
Fe++ metabolisme
- microgliale cellen: macrofagen vn CZS
- astrocyten:
→ leveren energie aan neuronen
→ reguleren extracell. K+ conc
→ gap junctions
→ synthese en uptake neurotransmitters
→ trofische (groei)factoren => neuronale overleving en
synaptogenesis
→ moduleren cerebrale bloedvoorziening
● zenuwvezel
○ = axon vn neuronen met cellichaam in CZS
,2.2 algemene structuur zenuwstelsel
● perifere zenuwen
○ samengesteld → axon - endoneurium - bundel -
perineurium - zenuw - epineurium
○ axonen vn efferent en afferent
→ somata in CZS of ganglia
○ versch diameters, afh vn myelinisatie
→ andere snelheid
→ bij prikkel: compound action potential
(meerdere AP’s tegelijk opgeteld, CAP)
○ versch gevoeligheid vr anoxie (zuurstofnood) & lokale
anesthetica
● CZS
○ fig 3.1.2
○ zacht weefsel
○ holte met vocht
- in grote hersenen: 2 laterale ventrikels
- in hersenstam: 2 vertrikels komen samen => “3de ventrikel” => loopt
verder in 4de V
- in RM: ruggenmergkanaal (canalis centralis)
○ cerebrospinaal vocht
- vult subdurale ruimte tssn 2 hersenvliezen
- +/- 150 ml
→ elke 6 uur voll ververst = 4x per dag!!!!!
- samenstelling specifiek, constant en eiwitvrij
- schokken opvangen
- < plexus choroideus
→ bloedplexus: kluwen vn kleine bloedvaatjes in lat vertrikels
→ via 4de ventrikel in subdurale ruimte
- (thv 4de ventrikel: verbindingen tssn inw. en uitwendige vloeistof)
- reabsorbtie in arachnoidale villi
→ thv kleine bloedvaten in hersenvliezen
, ● hersenvliezen
○ pia mater (dun vliesje) rond CZS
○ dura mater daarboven
● grijze stof
○ ophopingen cellichamen
○ in HE: in de hersenschors (buitenrand)
○ in RM: centraal
○ in hersenstam: wit en grijs mozaïek door elkaar
● witte stof
○ zenuwvezels
○ myeline rond axonen => witte kleur
2.3 structuur vn grote hersenen
● grote hersenen
○ hemisferen verbonden dr hersenbalk: “corpus callosum”
○ buitenzijde hersenschors: “cortex”
→ 4 kwabben: “lobi”
→ frontale, pariëtale, occipitale, temporale
○ uitwendig groeven: “fissura”, “sulci”
→ fig 3.1.3
→ grootste: “fissura lateralis” = “fissura vn sylvius” (horizontaal)
→ belangrijke: “fissura centralis” = “fissura vn roland” (verticaal)
○ tssn groeves windingen: “gyrus”
○ cytoarchitectonische structuur
- Duitse Brodmann
- verdeelde cortex in 100-tal gebieden
- “brodmann areas”
