Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
SAMENVATTING INTERCULTURELE
CONTACTEN: ONTMOETINGEN IN HET
OOSTEN
INHOUD
Inleiding .............................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: De vorming van een verbonden wereld ..........................................................................6
Westelijk Azië, draaischijf tussen land en zee .....................................................................................6
Mesopotamië: p.m. .......................................................................................................................7
Het Perzische rijk onder de Achaemeniden (550-334 v.t.) ................................................................7
Alexander de Grote (356-323 v.o.t.) en de verspreiding van het hellenistisme ...................................8
Seleuciden (305-240 v.o.t.) Parthen of Arsacieden (247 v.t. – 224 O.t.) .............................................8
Een Romeins handelsnetwerk via Rode Zee ....................................................................................9
De synthese der Sassaniden (224-651) ...........................................................................................9
De Sogdiërs, de ware ‘koningen’ van de zijderoutes (2de – 8ste eeuw) ............................................... 11
De pluraliteit van de Indische beschaving ........................................................................................ 12
Indus-Cultuur (2600-1800 v.o.t.) .................................................................................................. 13
De invallen van de ‘Ariërs’ (2000-1500 v.o.t.)................................................................................. 13
Bloei Ganges-cultuur (vanaf 8e eeuw v.o.t..................................................................................... 13
Het Maurya-rijk (321-185 v.o.t.) .................................................................................................... 14
Cultureel-religieuze expansie ...................................................................................................... 15
De komst van de Yuenzhi en de vorming van het Kushan-rijk (ca. 50-300) ....................................... 16
De ‘theater’-staat van de Guptas (320-550) .................................................................................. 17
‘Hindoeïstische’ ‘middeleeuwse’ rijken in midden-India: (Chalukyas (5e-12e eeuw); Rashtrakutas
(8e-10e eeuw), Pratiharas (9e-10e eeuw) ...................................................................................... 19
Cholas in Zuid-India (3de eeuw v.o.t. – 12de eeuw) ....................................................................... 19
hoofdstuk 2: Het rijk van de Hemel ................................................................................................... 20
Shang (1750-1027 v.o.t.) ................................................................................................................. 20
Zhou dynastie (1027-221 v.o.t.) ....................................................................................................... 21
481-221 v.o.t. ‘Strijdende Staten’ .................................................................................................... 21
Eerste keizerrijk Qin Shi Huang (221-207 v.o.t.)................................................................................. 22
Uitbreiding Han-rijk (207 v.o.t. – 220 o.t.).......................................................................................... 23
Culturele en economische bloei .................................................................................................. 24
221-589: politieke verbrokkeling (Drie Koninkrijken en Vijf Dynastieën) .............................................. 24
1
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
Cultuur en politiek: de vorming van de noodle box in Zuidoost-Azië ................................................... 26
Austronesische migratiegolven .................................................................................................... 26
De vorming van Charter states ..................................................................................................... 26
‘Verchinezing’ van Annam (Vietnam) (111 v.o.t. – 983) ................................................................... 27
Beïnvloeding vanuit India ............................................................................................................. 28
hoofdstuk 3: verbindingen en vermeningen (7e – 16e eeuw) ............................................................... 30
Het ‘Dar-al-Islam’: ontstaan van een religieus imperium ................................................................... 30
De politiek-militaire expansie van de islam in het Midden-oosten ...................................................... 30
Omajjaden-kalifaat ......................................................................................................................... 31
Abbasiden-kalifaat 750-809 (Bagdad/836-892 Samarra) ................................................................... 32
Na kalief Harun al-Rashid (786-809) valt Abassidenkalifaat uiteen in autonome gebieden (p.m.) ......... 32
Perzische renaissance onder Boejiden en Samaniden (Bukhara), Turkse rijken .................................. 32
Religieuze expansie ........................................................................................................................ 33
‘Eenheid in verscheidenheid’: De Umma en het Dhar al-islam ....................................................... 33
Hoe staat de islam tegenover religieuze diversiteit (on-/anders-gelovigen; ‘sectaire’/ketterse
bewegingen)? ............................................................................................................................. 35
Wetenschappelijke dynamiek ......................................................................................................... 37
Geneeskunde; Wiskunde en astronomie; Optica; (Al)-chemie ....................................................... 38
Islamisering en commercieel-culturele expansie in ‘AFrazië’ ............................................................ 38
Islamiseirng van Zuid-Azië? ......................................................................................................... 39
Het Maleisisisch-Indonesisch kruispunt .......................................................................................... 40
Melayu, of de vorming van een commerciële en etnische multiculturele samenleving ..................... 40
Islamisering Zuidoost-Azië .......................................................................................................... 42
Het Rijk van het Midden .................................................................................................................. 43
Wetenschappelijke en technologische vooruitgang ....................................................................... 44
Religieuze tolerantie en pluralisme .............................................................................................. 44
Vijf dynastieën en tien koninkrijken (907-960): p.m. ....................................................................... 46
De eerste moderne staat? De Song (960-1127-1279) ..................................................................... 47
Van ’gele horde’ naar ‘pax mongolica’.............................................................................................. 50
Culturele dynamiek: kosmopolitisme en assimilatie ..................................................................... 51
Pax Mongolica in een geïntegreerd rijk .......................................................................................... 51
Handelaars – diplomaten – missionarissen................................................................................... 52
Yuan China (1271-1368) .............................................................................................................. 53
Centraal-Azië.............................................................................................................................. 55
16e-17e eeuw langzame desintegratie rijk .................................................................................... 56
Hoofdstuk 4: voorbij het muggengezoem .......................................................................................... 57
Fascinerend India: het Mogolrijk (1526-1857) ................................................................................... 57
2
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
Laat-Mogol bloei in vorstendommen in 18de-eeuws India ............................................................... 58
Flag follows trade: de Britse kolonisering in Azië ............................................................................... 59
De politieke en culturele ambivalenties van het koloniaal bestuur in Brits India .............................. 59
China onder de Ming (1368-1644) en Qing (1644-1912) (p.m.) ........................................................... 60
Ming (1368-1644) ........................................................................................................................ 60
Qing ........................................................................................................................................... 60
Japan: het Tokugawa shogunaat (1603-1868) ................................................................................... 61
Christendom .............................................................................................................................. 61
Sakoku 1636-1853 .......................................................................................................................... 62
De Eurasian exchange als ‘first globalisation’? ................................................................................. 62
Reacties op de komst van de Europeanen .................................................................................... 62
De Eurasian Exchange: westerse perspectieven ........................................................................... 63
De indeling der mensen (-rassen) ................................................................................................. 66
De Katholieke kerk als bemiddellaar ............................................................................................ 66
hoofdstuk 5: Götterdammering ........................................................................................................ 68
Inleiding: naar een nieuwe wereldorde ............................................................................................. 68
Stagnatie in het oosten? ................................................................................................................. 68
Sakuko in Japan? ........................................................................................................................ 68
Qing China verzwakt sterk vanaf einde Qianlong-keizer (r, 1735-1796) ........................................... 68
Kolonisering en imperialisme: Flag follows trade .............................................................................. 68
Het begin van de migratierevolutie: etnische specialisatie; segregatie ........................................... 69
Het Brits bestuur tussen racisme en beschavingsrethoriek ............................................................... 69
Contradicties van het koloniaal bestuur in Brits India .................................................................... 69
‘Verbritsing’ koloniaal bestuur en samenleving ............................................................................. 70
Modernisering in een raciaal keurslijf: het denken achter de daden ................................................... 70
‘Wetenschappelijk’ oriëntalisme in dienst van het imperiale perspectief? ...................................... 71
Effecten van het Oriëntalisme ...................................................................................................... 71
Missie en kolonialisme ................................................................................................................... 71
Missies als brengers van beschaving ............................................................................................ 71
Reacties ........................................................................................................................................ 71
Modernisme en de zoektocht naar ‘herbronning’ en ‘oorspronkelijkheid’: de ‘Bengaalse renaissance’
.................................................................................................................................................. 71
Strijd voor politieke en religieuze verlossing .................................................................................. 72
hoofdstuk 6: Een ‘Age of Nothingness’? ............................................................................................ 73
Vorming en grenzen van de koloniaal – imperiale wereldorde ............................................................ 73
De politiek-economische onderbouw van de koloniale wereldorde ................................................... 73
Een ware migratierevolutie .......................................................................................................... 73
3
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
‘Modernisering’ als antwoord op het Europese geweld...................................................................... 73
Het Japanse toe-eigeningsmodel: Geloven in eigen kracht............................................................. 73
De Draak gebonden: de transformaties van China ........................................................................ 76
De koloniaal-imperiale samenleving: gescheiden werelden? ............................................................ 77
Raciale en sociale onderverdelingen van de koloniale bevolking .................................................... 78
Kolonisering, ‘westerse waarden’ en een ambigue civilizing mission .............................................. 78
interacties tussen metropool en ‘het oosten’ ................................................................................... 79
oriëntalisme en exotimse in kunst en populaire cultuur ................................................................. 79
westerse cultuur -en maatschappijkritiek ..................................................................................... 79
Oriëntalisme en religie: de grote omkering ....................................................................................... 80
Het ontstaan van de neo-Vedanta als een ‘moderne’ oosterse religie in India ................................. 80
Moderniserende impulsen in de islam (prof heeft dit overgeslagen) ............................................... 80
Cultuurkritische interesse in oosterse religies .............................................................................. 80
Westers discours in verband met lichamelijk en geestelijk helen ................................................... 80
Continuïteit en vernieuwing in het anti-imperialistische verzet .......................................................... 80
4
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
INLEIDING
Inleiding van het boek ook lezen!
In deze cursus bespreken we de lange termijn geschiedenis → de geschiedenis van interculturele
contacten, ontmoetingen → Azië
Nadruk ligt op grote lijnen
Kaart met de zijde -en specerijroutes over zee → de Indische Oceaan → culturen en beschavingen
onderweg bespreken
Routes die we gaan bespreken
Begrip gelanceerd in de 19de eeuw
Handelroutes → van Rome tot China → eigenlijk heel weinig, nauwelijks relaties tussen Rome & China
Zijderoutes → nooit 1 → meerdere → intergeconnecteerde handelsregio’s → zones → hebben uiteindes
tot zekere hoogte
Uiteinde: China, Japan, Korea
Ander uiteinde: Middellandse Zee, Centraal Azië, Zuid-Azië
Zuidoost-Azië → minder met zijdehandel geassocieerd → meer met specerijen → over land, maar ook
over zee
Weinig over Europa tot de periode van de kolonisaties → Europa → beperkte rol in de grote verhalen tot in
de jaren 1500 → periode van de Grieken en de Vikingen = Uitzondering
5
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
HOOFDSTUK 1: DE VORMING VAN EEN VERBONDEN WERELD
EEN EERSTE KENNISMAKING IN VOGELVLUCHT
Gaat over de beginperiode van die verbindingen, het begin van de globalisering
Het ontstaan van interconnectiviteit op grote afstanden tussen verschillende imperia
WESTELIJK AZIË, DRAAISCHIJF TUSSEN LAND EN ZEE
In het Midden-Oosten vinden er een paar heel belangrijke doorbraken plaats op wereldschaal →
metaalbewerking, graan, landbouw
- Alg.: kenmerken de regio
o Belangrijke technologische en wetenschappelijke doorbraken
o Zeer handels- en reisgericht
▪ Niet automatisch zo → andere regio’s hebben dat soms minder, maar in het
Midden-Oosten heel sterk → regio heeft altijd wel aan de basis gelegen van een
grote handelsstroom
• Je vindt al heel vroeg (zelfs al voor onze tijdrekening) mensen van het
Midden-Oosten in China → maar het omgekeerde niet → geen Chinezen
in het Midden-Oosten
▪ Waarom is de regio van het Midden-Oosten zo belangrijk, zo internationaal
georiënteerd zijn?
• Ligt bij de Middellandse zee, Kaspische zee, Rode zee en de Indische
oceaan
o Mogelijkheden om goederen en dergelijke te vervoeren over
langere afstanden → belangrijke factoren van connectiviteit
o Maar ook van scheidingen → zeeën hebben de regio’s verdeeld
→ rivieren en zeeën dienen vaak als scheidingslijn
• Regio waar veel dingen niet zijn → metalen, …
o Zeer grote vraag voor producten van elders
o Wat ze wel hebben, hebben ze heel veel → veel overschot ➔
overschot om mee te ruilen
▪ Door de Tigris en de Eufraat → surplus aan goederen,
basisvoorzieningen
▪ Er is dus materiaal om uit te voeren
o Regio van (technologische) vernieuwing → productiviteit moet
verhogen
o Tigris en Eufraat → plaatsen waar de eerste steden tot stand
komen ➔ concentratie van rijkdom ➔ grotere vraag
• 2 centrale geschriften worden in deze regio uitgevonden
o Religieuze dynamiek
▪ De regio waar de verschillende grote godsdiensten zijn ontstaan (christendom,
zoroastrisme, Islam)
• Hebben vanuit die regio zich verder verspreid over de wereld
o Doordat veel mensen uit de regio zijn weggetrokken
o Ook omdat de religies missionaire waren
o Grote religieuze en etnische diversiteit
▪ Regio die door de bewoners zelf zeer divers wordt gezien
6
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
▪ Een regio met heel veel lokale diversiteit → elke regio heeft eigen gebruiken
▪ Ook constante emigratie en immigratie
▪ Omgaan met diversiteit = belangrijk thema
• Hoe samenlevingen op veel verschillende manieren omgaan met die
diversiteit
Voor elk van de regio’s die besproken worden → aantal specifieke thema’s gaan ontwikkelen → die de
regio kenmerken
Examenvragen zullen over die thema’s gaan
MESOPOTAMIË: P.M.
- Landbouw (graan); spinnewiel, …
- Spijkerschrift; Fenicisch alfabetisch schrift (ca.1500 v.t.)
o 2 centrale geschriften worden in deze regio
uitgevonden
o Ontstaan door de nood aan handel, om dingen op te
schrijven, om cursussen te leren
- Eerste grondwet
o Regio waar de eerste instellingen ontstaan, een
eerste grondwet
o Basisprincipes → samenleving ordenen
In de regio zijn verschillende grote rijken tot stand gekomen
die verschillende aspecten over de hele regio hebben
verspreid → bijvoorbeeld vooral de Assyriërs → hadden op
een bepaald moment een deel van Egypte als over het hele
Mesopotamië regeerden ➔ Assyrische cultuur heeft zich
dus voor een groot deel verspreid over die regio →
probeerden eenheid te bereiken in hun rijk → ontstaan v
procedé dat je in de geschiedenis van die regio ziet
terugkomen waarbij volkeren om politieke redenen worden
verspreid/verplaatst naar het oosten (als bv. De bevolking in
opstand komt in die regio) → effect → lokale culturen
verspreiden zich → was eigenlijk niet de bedoeling
HET PERZISCHE RIJK ONDER DE ACHAEMENIDEN (550 -334 V.T.)
- Perzen of Achaemenieden (550-334 v.o.t.) → 6de eeuw voor onze tijdrekening
o Rijk = enorm gebied → enorme diversiteit aan volkeren → hoe gaan zij daar mee om?
▪ Dringen hun cultuur niet op → de lokale culturen blijven bestaan, maar ze
moeten wel een soort van taks betalen (⇔ Assyriërs)
▪ Ook minimaal centraal bestuur, maar grijpen relatief weinig in in de cultuur en
het bestuur van de verschillende samenlevingen
o Technologie en infrastructuur (qanats; yakhchal; paradijstuinen)
▪ Realiseert een paar belangrijke vernieuwingen
▪ Systemen van watervoorzieningen → belangrijk in woestijn landen → belangrijk
in de islamitische cultuur
• Paradijstuinen
o Gedecentraliseerd bestuurssysteem
7
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
o Culturele en godsdienstvrijheid
▪ Zeer grote mate van godsdienstvrijheid
▪ Zoroastrisme: goed vs kwaad, persoonlijke vrijheid, hiernamaals/ paradijs;
verlossing, gpdals mens,; vier elementen…
• Zie handboek voor de achtergrond van het zoroastrisme
• We weten er niet zo heel veel over
• Grote invloed op andere religies
o 2 goddelijke principes → goede en kwade kracht die strijden om
de heerschappij van het universum
▪ Mensen hebben ook een functie → maken het verschil
→ moeten kiezen voor wie
▪ Dit heb je niet in alle religies → zie Grieken en
Romeinen
o Voor een deel een theologische religie waar goed en kwaad een
plaats krijgen
o Erg moraliserend, hoge morele eisen aan iedereen → ook aan
de vorsten
▪ Idee van een verlossing
o Idee dat God een mens wordt is hierin terug te vinden
o 4 elementen (water, vuur, aarde en lucht) komen terug in de
islam
o Idee van soort van priesters
▪ Jodendom
• Plaats waar het Jodendom vorm kreeg
ALEXANDER DE GROTE (356 -323 V.O.T.) EN DE VERSPREIDING VAN HET HELLENISTISME
Alexander heeft de Perzen uiteindelijk verslagen →
veroverd vanuit Macedonië een enorm gebied (zie
kaart) → grenzen met India, maar ook Egypte →
sticht ook steden
Verspreid de Griekse cultuur, denken, kunst
doorheen heel dat rijk → ongelooflijk belangrijk →
Invloed van het Griekse denken op het Midden-
Oosten, maar ook veel verder Azië, Zuidoost-Azië
even groot als in Europa → Enorme impact ver buiten
Griekenland
Alexander was ook fan van de Perzische cultuur →
heeft dat ook verder verspreid → zijn vrouw was een
Perzische
In het Perzische rijk waren mensen van overal aanwezig en hij is ook Tot aan de Indus geraakt → in
contact met Indische denkers en het boeddhisme ➔ Indische cultuur heeft invloed uitgeoefend op het
Griekse denken → neoplatonisme → op zoek naar de betekenis van de waarheid → scepticisme gaat
terug op het Indische denken
De mythologie rond Alexander de Grote heeft zich later helemaal verspreid onder het zog van de Islam
SELEUCIDEN (305-240 V.O.T.) PARTHEN OF ARSACIEDEN (247 V.T. – 224 O.T.)
8
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
Parthen gekend van de vele oorlogen met het Romeinse rijk
Parthen in zekere zin de opvolgers van de Perzen → gaan wel nooit diezelfde kracht hebben
- Hellenistische invloed (taal)
o Griekse cultuur werkt door, maar die vermengt zich met meer en meer met
Parthische/Perzische culturele elementen
- Lange afstandshandel (incl. China) over land (zee?) >< Rome (2e eeuw
Palmyra)
o Zetten sterk in op lange afstandshandel
o De moeilijke relaties tussen de Parthen en de Romeinen ➔
rechtstreekse contacten met het R.R. en China worden onderbroken
▪ Grote vraag in het R.R. voor producten uit het verre oosten →
Chinese zijde → gaan op zoek naar een andere manier om daar
te geraken
- Zwakke federatieve structuur ➔ regionale diversiteit
o Parthen zijn veel minder sterk georganiseerd en je krijgt dus ook een
grote en losse omgang met die grote diversiteit binnen het Parthenrijk
Er is weinig materiele cultuur overgebleven van de parthen
EEN ROMEINS HANDELSNETWERK VIA RODE ZEE
- Spec onder Augustus (30 BC – 14D)
- Parthen probeerden de handel met de
Romeinen en het verre oosten te
dwarsbomen → Romeinen gaan via de
zee contacten zoeken → bron → Periplus
van de Erythreïsche zee → soort van
handboek voor zeevaarders
o Auteur was waarschijnlijk een
handelaar uit Alexandrië
o Met praktische informatie over
hoe en waar te varen, waar
handel kan gedreven worden,
wat de problemen zijn, waar men best aan land gaat en waar juist niet, …
- Op basis van die bron en archeologische vondsten (bv. Romeinse muntstukken of elementen van
het oosten)→ reconstructie → hoe en waar Romeinse schepen naar het oosten gingen
o Via de Rode zee, Westkust India
o Ook een landconnectie via Barbaricon rond het Parthenrijk naar China → niemand heeft
die volledige reis gemaakt & teruggekeerd
o Chinese reizigers hebben geprobeerd om naar het Romeinse rijk te gaan, maar hebben
dit nooit gehaald
DE SYNTHESE DER SASSANIDEN (224-651)
- Centralisering en absolutism
o Zetten tradities verder, maar er is ook een breuk → proberen het rijk centraal te
organiseren en overheersen
o <-> Parthen, opvolgers Alexander → behielden de lokale culturen op voorwaarde dat ze
taksen betaalden, troepen leveren, …
9
, Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
o Niet op elk moment even sterk → er zijn momenten waarin dat meer het geval is en
momenten waarin dat minder het geval is → Khusro I → periode van grotere openheid,
tolerantie, … → eerder de uitzondering
- Zoroastrisme staatsgodsdienst
o Staatreligie → opgelegd voor de formele rituelen aan het hof
o Sacrale rol voor de heerser
o Khusro I (r. 531-579): grote openheid
- Handel overzee en over land
o Ook binnen dat rijk → systematische ontwikkeling van de handel → wegen, kanalen, …
▪ Geld ook voor de andere rijken
- Culturele synthese
RELIGIEUZE DYNAMIEK:
- Zoroastrisme staatsgodsdienst
o Moment van vernieuwing → er komen nieuwe dynamieken tot stand
- Manicheïsme (Mani, 216-276): > Westen/ Oosten
o Een nieuwe religie die vorm krijgt
o Gesticht door een profeet → Mani
o Brengt een synthese religie met elementen uit het christendom, jodendom en het
zoroarstrisme
o Werd eigenlijk ook als christelijke sekte beschouwd
▪ Christendom bestaat niet → verzamelnaam voor christelijke bewegingen
o Nieuwe religie die zeer sterk inspeelt op de nieuwe technologie → speelt zeer sterk in op
de dynamiek van handelaars, zeer open gericht op de wereld, zeer literaire zijn
▪ Mani heeft eigen geschriften → Speelt heel sterk in op de literaire cultuur van
nieuwe opkomende sociale groepen van mensen ➔ Heeft snel een grote
aanhang gekregen
o Werd ook op een bepaald moment vervolgd ➔ vluchtelingen, martelaren → verspreiden
zich, maar vele manicheïsten zijn handelaars dus hoe dan ook verspreid het
manicheïsme zich → westen R.R. (voordat Constantijn zich bekeerde) → Griekse wereld,
Romeinse wereld, Noord-Afrika & verspreid zich ook richting het Oosten → zuidoosten,
Indische wereld, centraal-Azië
o 763 staatsgodsdienst Oeigoeren
▪ Onder de Manicheërs vind je veel geleerde mensen, artsen → kunnen soms heel
succesvol zijn
VERSPREIDING CHRISTENDOM
Christenen vergelijkbaar
Ontstaan in hetzelfde gebied → verspreiden zich sterk in het Sassaniden rijk
- Naar het Westen
o Promotie christendom in Romeinse Rijk onder keizer Constantijn (272-337);
staatsgodsdienst onder Theodosius I (380)
▪ Ontwikkelingen in het Romeinse Rijk zullen een belangrijke rol spelen → rond
314 wordt het christendom de belangrijkste religie in het Romeinse rijk met de
bekering Constantijn
• Je krijgt dan een lange periode waarin het christendom zich
manifesteert en op het einde van de eeuw ook staatsgodsdienst wordt
10
SAMENVATTING INTERCULTURELE
CONTACTEN: ONTMOETINGEN IN HET
OOSTEN
INHOUD
Inleiding .............................................................................................................................................5
Hoofdstuk 1: De vorming van een verbonden wereld ..........................................................................6
Westelijk Azië, draaischijf tussen land en zee .....................................................................................6
Mesopotamië: p.m. .......................................................................................................................7
Het Perzische rijk onder de Achaemeniden (550-334 v.t.) ................................................................7
Alexander de Grote (356-323 v.o.t.) en de verspreiding van het hellenistisme ...................................8
Seleuciden (305-240 v.o.t.) Parthen of Arsacieden (247 v.t. – 224 O.t.) .............................................8
Een Romeins handelsnetwerk via Rode Zee ....................................................................................9
De synthese der Sassaniden (224-651) ...........................................................................................9
De Sogdiërs, de ware ‘koningen’ van de zijderoutes (2de – 8ste eeuw) ............................................... 11
De pluraliteit van de Indische beschaving ........................................................................................ 12
Indus-Cultuur (2600-1800 v.o.t.) .................................................................................................. 13
De invallen van de ‘Ariërs’ (2000-1500 v.o.t.)................................................................................. 13
Bloei Ganges-cultuur (vanaf 8e eeuw v.o.t..................................................................................... 13
Het Maurya-rijk (321-185 v.o.t.) .................................................................................................... 14
Cultureel-religieuze expansie ...................................................................................................... 15
De komst van de Yuenzhi en de vorming van het Kushan-rijk (ca. 50-300) ....................................... 16
De ‘theater’-staat van de Guptas (320-550) .................................................................................. 17
‘Hindoeïstische’ ‘middeleeuwse’ rijken in midden-India: (Chalukyas (5e-12e eeuw); Rashtrakutas
(8e-10e eeuw), Pratiharas (9e-10e eeuw) ...................................................................................... 19
Cholas in Zuid-India (3de eeuw v.o.t. – 12de eeuw) ....................................................................... 19
hoofdstuk 2: Het rijk van de Hemel ................................................................................................... 20
Shang (1750-1027 v.o.t.) ................................................................................................................. 20
Zhou dynastie (1027-221 v.o.t.) ....................................................................................................... 21
481-221 v.o.t. ‘Strijdende Staten’ .................................................................................................... 21
Eerste keizerrijk Qin Shi Huang (221-207 v.o.t.)................................................................................. 22
Uitbreiding Han-rijk (207 v.o.t. – 220 o.t.).......................................................................................... 23
Culturele en economische bloei .................................................................................................. 24
221-589: politieke verbrokkeling (Drie Koninkrijken en Vijf Dynastieën) .............................................. 24
1
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
Cultuur en politiek: de vorming van de noodle box in Zuidoost-Azië ................................................... 26
Austronesische migratiegolven .................................................................................................... 26
De vorming van Charter states ..................................................................................................... 26
‘Verchinezing’ van Annam (Vietnam) (111 v.o.t. – 983) ................................................................... 27
Beïnvloeding vanuit India ............................................................................................................. 28
hoofdstuk 3: verbindingen en vermeningen (7e – 16e eeuw) ............................................................... 30
Het ‘Dar-al-Islam’: ontstaan van een religieus imperium ................................................................... 30
De politiek-militaire expansie van de islam in het Midden-oosten ...................................................... 30
Omajjaden-kalifaat ......................................................................................................................... 31
Abbasiden-kalifaat 750-809 (Bagdad/836-892 Samarra) ................................................................... 32
Na kalief Harun al-Rashid (786-809) valt Abassidenkalifaat uiteen in autonome gebieden (p.m.) ......... 32
Perzische renaissance onder Boejiden en Samaniden (Bukhara), Turkse rijken .................................. 32
Religieuze expansie ........................................................................................................................ 33
‘Eenheid in verscheidenheid’: De Umma en het Dhar al-islam ....................................................... 33
Hoe staat de islam tegenover religieuze diversiteit (on-/anders-gelovigen; ‘sectaire’/ketterse
bewegingen)? ............................................................................................................................. 35
Wetenschappelijke dynamiek ......................................................................................................... 37
Geneeskunde; Wiskunde en astronomie; Optica; (Al)-chemie ....................................................... 38
Islamisering en commercieel-culturele expansie in ‘AFrazië’ ............................................................ 38
Islamiseirng van Zuid-Azië? ......................................................................................................... 39
Het Maleisisisch-Indonesisch kruispunt .......................................................................................... 40
Melayu, of de vorming van een commerciële en etnische multiculturele samenleving ..................... 40
Islamisering Zuidoost-Azië .......................................................................................................... 42
Het Rijk van het Midden .................................................................................................................. 43
Wetenschappelijke en technologische vooruitgang ....................................................................... 44
Religieuze tolerantie en pluralisme .............................................................................................. 44
Vijf dynastieën en tien koninkrijken (907-960): p.m. ....................................................................... 46
De eerste moderne staat? De Song (960-1127-1279) ..................................................................... 47
Van ’gele horde’ naar ‘pax mongolica’.............................................................................................. 50
Culturele dynamiek: kosmopolitisme en assimilatie ..................................................................... 51
Pax Mongolica in een geïntegreerd rijk .......................................................................................... 51
Handelaars – diplomaten – missionarissen................................................................................... 52
Yuan China (1271-1368) .............................................................................................................. 53
Centraal-Azië.............................................................................................................................. 55
16e-17e eeuw langzame desintegratie rijk .................................................................................... 56
Hoofdstuk 4: voorbij het muggengezoem .......................................................................................... 57
Fascinerend India: het Mogolrijk (1526-1857) ................................................................................... 57
2
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
Laat-Mogol bloei in vorstendommen in 18de-eeuws India ............................................................... 58
Flag follows trade: de Britse kolonisering in Azië ............................................................................... 59
De politieke en culturele ambivalenties van het koloniaal bestuur in Brits India .............................. 59
China onder de Ming (1368-1644) en Qing (1644-1912) (p.m.) ........................................................... 60
Ming (1368-1644) ........................................................................................................................ 60
Qing ........................................................................................................................................... 60
Japan: het Tokugawa shogunaat (1603-1868) ................................................................................... 61
Christendom .............................................................................................................................. 61
Sakoku 1636-1853 .......................................................................................................................... 62
De Eurasian exchange als ‘first globalisation’? ................................................................................. 62
Reacties op de komst van de Europeanen .................................................................................... 62
De Eurasian Exchange: westerse perspectieven ........................................................................... 63
De indeling der mensen (-rassen) ................................................................................................. 66
De Katholieke kerk als bemiddellaar ............................................................................................ 66
hoofdstuk 5: Götterdammering ........................................................................................................ 68
Inleiding: naar een nieuwe wereldorde ............................................................................................. 68
Stagnatie in het oosten? ................................................................................................................. 68
Sakuko in Japan? ........................................................................................................................ 68
Qing China verzwakt sterk vanaf einde Qianlong-keizer (r, 1735-1796) ........................................... 68
Kolonisering en imperialisme: Flag follows trade .............................................................................. 68
Het begin van de migratierevolutie: etnische specialisatie; segregatie ........................................... 69
Het Brits bestuur tussen racisme en beschavingsrethoriek ............................................................... 69
Contradicties van het koloniaal bestuur in Brits India .................................................................... 69
‘Verbritsing’ koloniaal bestuur en samenleving ............................................................................. 70
Modernisering in een raciaal keurslijf: het denken achter de daden ................................................... 70
‘Wetenschappelijk’ oriëntalisme in dienst van het imperiale perspectief? ...................................... 71
Effecten van het Oriëntalisme ...................................................................................................... 71
Missie en kolonialisme ................................................................................................................... 71
Missies als brengers van beschaving ............................................................................................ 71
Reacties ........................................................................................................................................ 71
Modernisme en de zoektocht naar ‘herbronning’ en ‘oorspronkelijkheid’: de ‘Bengaalse renaissance’
.................................................................................................................................................. 71
Strijd voor politieke en religieuze verlossing .................................................................................. 72
hoofdstuk 6: Een ‘Age of Nothingness’? ............................................................................................ 73
Vorming en grenzen van de koloniaal – imperiale wereldorde ............................................................ 73
De politiek-economische onderbouw van de koloniale wereldorde ................................................... 73
Een ware migratierevolutie .......................................................................................................... 73
3
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
‘Modernisering’ als antwoord op het Europese geweld...................................................................... 73
Het Japanse toe-eigeningsmodel: Geloven in eigen kracht............................................................. 73
De Draak gebonden: de transformaties van China ........................................................................ 76
De koloniaal-imperiale samenleving: gescheiden werelden? ............................................................ 77
Raciale en sociale onderverdelingen van de koloniale bevolking .................................................... 78
Kolonisering, ‘westerse waarden’ en een ambigue civilizing mission .............................................. 78
interacties tussen metropool en ‘het oosten’ ................................................................................... 79
oriëntalisme en exotimse in kunst en populaire cultuur ................................................................. 79
westerse cultuur -en maatschappijkritiek ..................................................................................... 79
Oriëntalisme en religie: de grote omkering ....................................................................................... 80
Het ontstaan van de neo-Vedanta als een ‘moderne’ oosterse religie in India ................................. 80
Moderniserende impulsen in de islam (prof heeft dit overgeslagen) ............................................... 80
Cultuurkritische interesse in oosterse religies .............................................................................. 80
Westers discours in verband met lichamelijk en geestelijk helen ................................................... 80
Continuïteit en vernieuwing in het anti-imperialistische verzet .......................................................... 80
4
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
INLEIDING
Inleiding van het boek ook lezen!
In deze cursus bespreken we de lange termijn geschiedenis → de geschiedenis van interculturele
contacten, ontmoetingen → Azië
Nadruk ligt op grote lijnen
Kaart met de zijde -en specerijroutes over zee → de Indische Oceaan → culturen en beschavingen
onderweg bespreken
Routes die we gaan bespreken
Begrip gelanceerd in de 19de eeuw
Handelroutes → van Rome tot China → eigenlijk heel weinig, nauwelijks relaties tussen Rome & China
Zijderoutes → nooit 1 → meerdere → intergeconnecteerde handelsregio’s → zones → hebben uiteindes
tot zekere hoogte
Uiteinde: China, Japan, Korea
Ander uiteinde: Middellandse Zee, Centraal Azië, Zuid-Azië
Zuidoost-Azië → minder met zijdehandel geassocieerd → meer met specerijen → over land, maar ook
over zee
Weinig over Europa tot de periode van de kolonisaties → Europa → beperkte rol in de grote verhalen tot in
de jaren 1500 → periode van de Grieken en de Vikingen = Uitzondering
5
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
HOOFDSTUK 1: DE VORMING VAN EEN VERBONDEN WERELD
EEN EERSTE KENNISMAKING IN VOGELVLUCHT
Gaat over de beginperiode van die verbindingen, het begin van de globalisering
Het ontstaan van interconnectiviteit op grote afstanden tussen verschillende imperia
WESTELIJK AZIË, DRAAISCHIJF TUSSEN LAND EN ZEE
In het Midden-Oosten vinden er een paar heel belangrijke doorbraken plaats op wereldschaal →
metaalbewerking, graan, landbouw
- Alg.: kenmerken de regio
o Belangrijke technologische en wetenschappelijke doorbraken
o Zeer handels- en reisgericht
▪ Niet automatisch zo → andere regio’s hebben dat soms minder, maar in het
Midden-Oosten heel sterk → regio heeft altijd wel aan de basis gelegen van een
grote handelsstroom
• Je vindt al heel vroeg (zelfs al voor onze tijdrekening) mensen van het
Midden-Oosten in China → maar het omgekeerde niet → geen Chinezen
in het Midden-Oosten
▪ Waarom is de regio van het Midden-Oosten zo belangrijk, zo internationaal
georiënteerd zijn?
• Ligt bij de Middellandse zee, Kaspische zee, Rode zee en de Indische
oceaan
o Mogelijkheden om goederen en dergelijke te vervoeren over
langere afstanden → belangrijke factoren van connectiviteit
o Maar ook van scheidingen → zeeën hebben de regio’s verdeeld
→ rivieren en zeeën dienen vaak als scheidingslijn
• Regio waar veel dingen niet zijn → metalen, …
o Zeer grote vraag voor producten van elders
o Wat ze wel hebben, hebben ze heel veel → veel overschot ➔
overschot om mee te ruilen
▪ Door de Tigris en de Eufraat → surplus aan goederen,
basisvoorzieningen
▪ Er is dus materiaal om uit te voeren
o Regio van (technologische) vernieuwing → productiviteit moet
verhogen
o Tigris en Eufraat → plaatsen waar de eerste steden tot stand
komen ➔ concentratie van rijkdom ➔ grotere vraag
• 2 centrale geschriften worden in deze regio uitgevonden
o Religieuze dynamiek
▪ De regio waar de verschillende grote godsdiensten zijn ontstaan (christendom,
zoroastrisme, Islam)
• Hebben vanuit die regio zich verder verspreid over de wereld
o Doordat veel mensen uit de regio zijn weggetrokken
o Ook omdat de religies missionaire waren
o Grote religieuze en etnische diversiteit
▪ Regio die door de bewoners zelf zeer divers wordt gezien
6
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
▪ Een regio met heel veel lokale diversiteit → elke regio heeft eigen gebruiken
▪ Ook constante emigratie en immigratie
▪ Omgaan met diversiteit = belangrijk thema
• Hoe samenlevingen op veel verschillende manieren omgaan met die
diversiteit
Voor elk van de regio’s die besproken worden → aantal specifieke thema’s gaan ontwikkelen → die de
regio kenmerken
Examenvragen zullen over die thema’s gaan
MESOPOTAMIË: P.M.
- Landbouw (graan); spinnewiel, …
- Spijkerschrift; Fenicisch alfabetisch schrift (ca.1500 v.t.)
o 2 centrale geschriften worden in deze regio
uitgevonden
o Ontstaan door de nood aan handel, om dingen op te
schrijven, om cursussen te leren
- Eerste grondwet
o Regio waar de eerste instellingen ontstaan, een
eerste grondwet
o Basisprincipes → samenleving ordenen
In de regio zijn verschillende grote rijken tot stand gekomen
die verschillende aspecten over de hele regio hebben
verspreid → bijvoorbeeld vooral de Assyriërs → hadden op
een bepaald moment een deel van Egypte als over het hele
Mesopotamië regeerden ➔ Assyrische cultuur heeft zich
dus voor een groot deel verspreid over die regio →
probeerden eenheid te bereiken in hun rijk → ontstaan v
procedé dat je in de geschiedenis van die regio ziet
terugkomen waarbij volkeren om politieke redenen worden
verspreid/verplaatst naar het oosten (als bv. De bevolking in
opstand komt in die regio) → effect → lokale culturen
verspreiden zich → was eigenlijk niet de bedoeling
HET PERZISCHE RIJK ONDER DE ACHAEMENIDEN (550 -334 V.T.)
- Perzen of Achaemenieden (550-334 v.o.t.) → 6de eeuw voor onze tijdrekening
o Rijk = enorm gebied → enorme diversiteit aan volkeren → hoe gaan zij daar mee om?
▪ Dringen hun cultuur niet op → de lokale culturen blijven bestaan, maar ze
moeten wel een soort van taks betalen (⇔ Assyriërs)
▪ Ook minimaal centraal bestuur, maar grijpen relatief weinig in in de cultuur en
het bestuur van de verschillende samenlevingen
o Technologie en infrastructuur (qanats; yakhchal; paradijstuinen)
▪ Realiseert een paar belangrijke vernieuwingen
▪ Systemen van watervoorzieningen → belangrijk in woestijn landen → belangrijk
in de islamitische cultuur
• Paradijstuinen
o Gedecentraliseerd bestuurssysteem
7
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
o Culturele en godsdienstvrijheid
▪ Zeer grote mate van godsdienstvrijheid
▪ Zoroastrisme: goed vs kwaad, persoonlijke vrijheid, hiernamaals/ paradijs;
verlossing, gpdals mens,; vier elementen…
• Zie handboek voor de achtergrond van het zoroastrisme
• We weten er niet zo heel veel over
• Grote invloed op andere religies
o 2 goddelijke principes → goede en kwade kracht die strijden om
de heerschappij van het universum
▪ Mensen hebben ook een functie → maken het verschil
→ moeten kiezen voor wie
▪ Dit heb je niet in alle religies → zie Grieken en
Romeinen
o Voor een deel een theologische religie waar goed en kwaad een
plaats krijgen
o Erg moraliserend, hoge morele eisen aan iedereen → ook aan
de vorsten
▪ Idee van een verlossing
o Idee dat God een mens wordt is hierin terug te vinden
o 4 elementen (water, vuur, aarde en lucht) komen terug in de
islam
o Idee van soort van priesters
▪ Jodendom
• Plaats waar het Jodendom vorm kreeg
ALEXANDER DE GROTE (356 -323 V.O.T.) EN DE VERSPREIDING VAN HET HELLENISTISME
Alexander heeft de Perzen uiteindelijk verslagen →
veroverd vanuit Macedonië een enorm gebied (zie
kaart) → grenzen met India, maar ook Egypte →
sticht ook steden
Verspreid de Griekse cultuur, denken, kunst
doorheen heel dat rijk → ongelooflijk belangrijk →
Invloed van het Griekse denken op het Midden-
Oosten, maar ook veel verder Azië, Zuidoost-Azië
even groot als in Europa → Enorme impact ver buiten
Griekenland
Alexander was ook fan van de Perzische cultuur →
heeft dat ook verder verspreid → zijn vrouw was een
Perzische
In het Perzische rijk waren mensen van overal aanwezig en hij is ook Tot aan de Indus geraakt → in
contact met Indische denkers en het boeddhisme ➔ Indische cultuur heeft invloed uitgeoefend op het
Griekse denken → neoplatonisme → op zoek naar de betekenis van de waarheid → scepticisme gaat
terug op het Indische denken
De mythologie rond Alexander de Grote heeft zich later helemaal verspreid onder het zog van de Islam
SELEUCIDEN (305-240 V.O.T.) PARTHEN OF ARSACIEDEN (247 V.T. – 224 O.T.)
8
,Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
Parthen gekend van de vele oorlogen met het Romeinse rijk
Parthen in zekere zin de opvolgers van de Perzen → gaan wel nooit diezelfde kracht hebben
- Hellenistische invloed (taal)
o Griekse cultuur werkt door, maar die vermengt zich met meer en meer met
Parthische/Perzische culturele elementen
- Lange afstandshandel (incl. China) over land (zee?) >< Rome (2e eeuw
Palmyra)
o Zetten sterk in op lange afstandshandel
o De moeilijke relaties tussen de Parthen en de Romeinen ➔
rechtstreekse contacten met het R.R. en China worden onderbroken
▪ Grote vraag in het R.R. voor producten uit het verre oosten →
Chinese zijde → gaan op zoek naar een andere manier om daar
te geraken
- Zwakke federatieve structuur ➔ regionale diversiteit
o Parthen zijn veel minder sterk georganiseerd en je krijgt dus ook een
grote en losse omgang met die grote diversiteit binnen het Parthenrijk
Er is weinig materiele cultuur overgebleven van de parthen
EEN ROMEINS HANDELSNETWERK VIA RODE ZEE
- Spec onder Augustus (30 BC – 14D)
- Parthen probeerden de handel met de
Romeinen en het verre oosten te
dwarsbomen → Romeinen gaan via de
zee contacten zoeken → bron → Periplus
van de Erythreïsche zee → soort van
handboek voor zeevaarders
o Auteur was waarschijnlijk een
handelaar uit Alexandrië
o Met praktische informatie over
hoe en waar te varen, waar
handel kan gedreven worden,
wat de problemen zijn, waar men best aan land gaat en waar juist niet, …
- Op basis van die bron en archeologische vondsten (bv. Romeinse muntstukken of elementen van
het oosten)→ reconstructie → hoe en waar Romeinse schepen naar het oosten gingen
o Via de Rode zee, Westkust India
o Ook een landconnectie via Barbaricon rond het Parthenrijk naar China → niemand heeft
die volledige reis gemaakt & teruggekeerd
o Chinese reizigers hebben geprobeerd om naar het Romeinse rijk te gaan, maar hebben
dit nooit gehaald
DE SYNTHESE DER SASSANIDEN (224-651)
- Centralisering en absolutism
o Zetten tradities verder, maar er is ook een breuk → proberen het rijk centraal te
organiseren en overheersen
o <-> Parthen, opvolgers Alexander → behielden de lokale culturen op voorwaarde dat ze
taksen betaalden, troepen leveren, …
9
, Aagje Bertels Ontmoetingen in het Oosten 3de bachelor geschiedenis
o Niet op elk moment even sterk → er zijn momenten waarin dat meer het geval is en
momenten waarin dat minder het geval is → Khusro I → periode van grotere openheid,
tolerantie, … → eerder de uitzondering
- Zoroastrisme staatsgodsdienst
o Staatreligie → opgelegd voor de formele rituelen aan het hof
o Sacrale rol voor de heerser
o Khusro I (r. 531-579): grote openheid
- Handel overzee en over land
o Ook binnen dat rijk → systematische ontwikkeling van de handel → wegen, kanalen, …
▪ Geld ook voor de andere rijken
- Culturele synthese
RELIGIEUZE DYNAMIEK:
- Zoroastrisme staatsgodsdienst
o Moment van vernieuwing → er komen nieuwe dynamieken tot stand
- Manicheïsme (Mani, 216-276): > Westen/ Oosten
o Een nieuwe religie die vorm krijgt
o Gesticht door een profeet → Mani
o Brengt een synthese religie met elementen uit het christendom, jodendom en het
zoroarstrisme
o Werd eigenlijk ook als christelijke sekte beschouwd
▪ Christendom bestaat niet → verzamelnaam voor christelijke bewegingen
o Nieuwe religie die zeer sterk inspeelt op de nieuwe technologie → speelt zeer sterk in op
de dynamiek van handelaars, zeer open gericht op de wereld, zeer literaire zijn
▪ Mani heeft eigen geschriften → Speelt heel sterk in op de literaire cultuur van
nieuwe opkomende sociale groepen van mensen ➔ Heeft snel een grote
aanhang gekregen
o Werd ook op een bepaald moment vervolgd ➔ vluchtelingen, martelaren → verspreiden
zich, maar vele manicheïsten zijn handelaars dus hoe dan ook verspreid het
manicheïsme zich → westen R.R. (voordat Constantijn zich bekeerde) → Griekse wereld,
Romeinse wereld, Noord-Afrika & verspreid zich ook richting het Oosten → zuidoosten,
Indische wereld, centraal-Azië
o 763 staatsgodsdienst Oeigoeren
▪ Onder de Manicheërs vind je veel geleerde mensen, artsen → kunnen soms heel
succesvol zijn
VERSPREIDING CHRISTENDOM
Christenen vergelijkbaar
Ontstaan in hetzelfde gebied → verspreiden zich sterk in het Sassaniden rijk
- Naar het Westen
o Promotie christendom in Romeinse Rijk onder keizer Constantijn (272-337);
staatsgodsdienst onder Theodosius I (380)
▪ Ontwikkelingen in het Romeinse Rijk zullen een belangrijke rol spelen → rond
314 wordt het christendom de belangrijkste religie in het Romeinse rijk met de
bekering Constantijn
• Je krijgt dan een lange periode waarin het christendom zich
manifesteert en op het einde van de eeuw ook staatsgodsdienst wordt
10
