Inhoudsopgave
Waarom academisch en juridisch Nederlands? ........................................................... 7
Waarom academisch NL .......................................................................................... 7
Waarom juridisch NL................................................................................................ 7
Wat is goed Nederlands? ........................................................................................... 10
Taal varieert ........................................................................................................... 10
Standaardtaal ........................................................................................................ 10
Soorten taalnormen ............................................................................................... 11
Waar vind je de norm?............................................................................................ 12
Woordenboek(en) .............................................................................................. 12
Taalsites............................................................................................................. 12
Nederlands, Vlaams? ................................................................................................ 13
Nederlands in Vlaanderen ...................................................................................... 13
(1) Taalgedrag - wat doen mensen in de praktijk, hoe spreken ze .......................... 13
(2) Taalattitudes - hoe staan mensen t.o.v. hun taal ............................................. 13
(3) Taalbeleid - wat wil/neemt de overheid als standaard Nederlands .................. 14
Kenmerken van tussentaal ................................................................................. 15
Norm voor Belgisch-Nederlandse rechtstaal? ........................................................ 16
Rechtstaal ~ standaardtaal................................................................................. 16
Oefeningen tegenhanger in Nederland ................................................................ 16
Correct schrijven ....................................................................................................... 18
Correct schrijven op woordniveau .......................................................................... 18
3.2.2.1/2 Barbarismen en purismen .................................................................... 18
3.2.2.3 contaminatie .......................................................................................... 20
Extra voorkomende fouten .................................................................................... 21
correct schrijven op zinsniveau .............................................................................. 23
3.3.1 juiste werkwoordsvorm .............................................................................. 23
3.3.2 juiste verwijswoord .................................................................................... 24
3.3.3 beknopte bijzin .......................................................................................... 25
3.3.4 samentrekking ........................................................................................... 26
3.3.5 werkwoordelijke eindgroep ........................................................................ 27
1
, 3.3.6 bijvoeglijke bijzinnen .................................................................................. 28
3.3.7 dislocatie .................................................................................................. 28
3.3.8 sylleps ....................................................................................................... 29
Oefeningen ........................................................................................................ 29
Juridisch Nederlands ................................................................................................. 32
Klachten over rechtstaal ........................................................................................ 32
Rechtstaal ............................................................................................................. 34
Communicatiemodel Roman Jakobson: ............................................................. 34
Kenmerken van rechtstaal .................................................................................. 35
Oorzaken: .......................................................................................................... 36
Recht op begrijpelijke taal .................................................................................. 36
Evolutie van de Nederlandse rechtstaal in België ................................................ 37
Rechtstaalzorg in het buitenland ........................................................................ 42
Nederlands in de wet ............................................................................................. 43
Publiekgericht schrijven: algemeen ............................................................................ 44
Definities ............................................................................................................... 44
ISO-norm over duidelijke taal ................................................................................. 44
Helder en beknopt schrijven ...................................................................................... 46
Woordniveau ......................................................................................................... 46
4.1.1 Vaktermen ................................................................................................. 46
4.1.2 verouderde woorden .................................................................................. 48
4.1.3 Vreemde woorden ..................................................................................... 49
4.1.4 woordovertolligheid ................................................................................... 49
4.1.5 synoniemen............................................................................................... 52
4.1.6 afkortingen ................................................................................................ 56
Zinsniveau ............................................................................................................. 56
4.2.1 lange zinnen .............................................................................................. 57
4.2.2 Inbedding .................................................................................................. 57
4.2.3 tangconstructie ......................................................................................... 58
4.2.4 lange loop ................................................................................................. 59
4.2.5 hoofdzaak in bijzin ..................................................................................... 60
4.2.6 lange opsomming ...................................................................................... 60
2
, 4.2.6 Passief ...................................................................................................... 61
4.2.8 toekomende tijd ........................................................................................ 62
4.2.9 ontkenningen............................................................................................. 62
4.2.10 naamwoordstijl ........................................................................................ 63
4.2.11 voorzetselketens...................................................................................... 64
Extra oefeningen (zoals op examen) .................................................................... 64
publiekgericht schrijven: tekstniveau ......................................................................... 70
1. Schrijfproces ..................................................................................................... 70
2. Plannen ............................................................................................................. 71
Houd rekening met; DOELGROEP ....................................................................... 71
Houd rekening met; BOODSCHAP ...................................................................... 71
Houd rekening met; TEKSTDOEL ......................................................................... 73
Oefening: Wat is er mis in onderstaande tekststructuur? ..................................... 73
3. Wegwijzers voor de lezer .................................................................................... 74
3.2 titels ............................................................................................................. 74
3.3 alinea’s......................................................................................................... 75
3.5 vormgeving ................................................................................................... 75
Brieven ...................................................................................................................... 77
6.1 Inleiding: het belang van goede briefstijl ........................................................... 77
6.2 Vormelijke voorschriften ................................................................................... 77
Adressering ........................................................................................................ 77
Geadresseerde .................................................................................................. 77
Referenties en datum ......................................................................................... 78
Onderwerp......................................................................................................... 78
Aanspreking ....................................................................................................... 78
Brieftekst ........................................................................................................... 79
Afsluiting en ondertekening ................................................................................ 79
Aantrekkelijke brieven: inhoudelijke tips (7) ......................................................... 80
Oefeningen ........................................................................................................ 82
Brieven: gerechtsbrief................................................................................................ 85
Zakelijke e-mails ....................................................................................................... 87
Voordelen en gevaren ............................................................................................ 87
3
, Stijl- en registerkeuze ............................................................................................. 87
Snelheid (van de communicatie) ............................................................................ 87
Taal en stijl............................................................................................................. 87
Dagvaarding .............................................................................................................. 89
Wat is een dagvaarding? (2 betekenissen) .............................................................. 89
Waarvoor dient een dagvaarding? .......................................................................... 89
Wie dagvaardt er en waarvoor? (2 auteurs) ............................................................. 89
Wat moet er in een dagvaarding staan? .................................................................. 90
(Beperkte) wettelijke bepalingen in artikel 43 Ger. W.:.......................................... 90
Voor burgerlijke zaken volgens artikel 702 Ger. W. ook: ........................................ 90
Voor strafzaken: zie art. 145, 182 en 183 Sv. Ook hier geldt: ................................. 90
Hoe wordt een dagvaarding bezorgd? ..................................................................... 91
Tot welke tekstsoort behoort de dagvaarding? ........................................................ 91
Initiatieven tot vereenvoudiging: Nederland & België ............................................... 92
Nederland .......................................................................................................... 92
België................................................................................................................. 92
Voorbeeld van een dagvaarding (lay-out) ................................................................ 94
Welke blokken en in welke volgorde? ...................................................................... 94
1. Opening: brief................................................................................................. 94
2. Identificatiegegevens: formulier ...................................................................... 95
3. Inhoud van de vordering: brief ......................................................................... 95
4. Gegevens van betekening: akte ....................................................................... 96
Vonnis....................................................................................................................... 97
Vormelijke voorschriften ........................................................................................ 97
Art. 148 Gw ........................................................................................................ 97
Art. 780 Ger. W. .................................................................................................. 97
Art. 780/1 Ger. W. ............................................................................................... 97
art. 782 Ger. W. .................................................................................................. 98
Art. 744 Ger. W. .................................................................................................. 98
Probleemstelling.................................................................................................... 98
Tekstsoorten .......................................................................................................... 98
Overwegende en verhalende stijl ............................................................................ 99
4
, Verwijzing naar de rechtbank ............................................................................... 100
Verwijzing naar de partijen ................................................................................... 100
Opening: .......................................................................................................... 100
Doorheen de tekst: ........................................................................................... 100
Ondertekening ................................................................................................. 100
Initiatieven voor vereenvoudiging ......................................................................... 101
Oefening: vonnis van een rechtbank van koophandel ............................................ 102
Regelgevende teksten.............................................................................................. 109
Klachten in de media ........................................................................................... 109
Klachten voor het Grondwettelijk hof .................................................................... 109
Initiatieven voor vereenvoudiging ......................................................................... 109
Nederland ........................................................................................................ 109
Duitsland ......................................................................................................... 109
Zwitserland ...................................................................................................... 109
Zweden ............................................................................................................ 109
Noorwegen ...................................................................................................... 110
VK .................................................................................................................... 110
België............................................................................................................... 110
5
,Academisch en juridisch Nederlands
6
, College 1, 26/09
Waarom academisch en juridisch Nederlands?
Waarom academisch NL
Slide 1-14:
“Taal is ons midden, daarom moeten we goed leren schrijven”
- Joris Vlieghe & Wiede Sieds Koopal
- Frenetieke chatcultuur (formeel en indirect karakter gaat verloren)
- Nauwelijks nog fysiek schrijven
- Minder literatuur gelezen
“Professoren klagen over taalfouten bij studenten: ‘Ze zijn niet meer beschaamd’”
“een gebid is geen gebit: taalfouten wijzen op tekort aan tekstbegrip”
- Gevoel dat taal- en kennisniveau van studenten achteruitgaat
- Studenten kunnen minder goed redeneren
- Studenten krijgen hun gedachten niet helder op papier
“Proffen klagen over belabberde taalniveau van studenten, maar is het echt zo
dramatisch?”
- In de 18e eeuw trokken schoolmeesters aan precies dezelfde alarmbel. Als het
zo dramatisch was zaten we al lang terug op het niveau van de oermens
- De klachten gaan vaak enkel over spelling
- Het taalniveau ligt wel degelijk lager (door bv. Democratisering)
- Op universiteit: instroom van mensen die thuis geen NL spreken
- Prof van de KU Leuven pleit voor herwaardering van het NL
o Door sociale media: minder aandacht aan correcte spelling
o Jongeren krijgen dus de boodschap mee dat correct schrijven minder
belangrijk is
“Why University of Hull students will not be marked down for bad spelling”
- Ideologische kleuring: benadeling van mensen die als moedertaal niet Engels
hebben en bevoordeling van ‘white male elite’.
- Kritiek: misleidend en het verlaagt normen. Beter de lat hoog leggen en
kwaliteitsonderwijs aanbieden
- Ook onze universiteit hecht veel belang aan taal
(standaard)taal kun je leren
- Als we men niet corrigeren op niet-standaardtalige vormen, ontnemen we de
kans om standaardtaal te verwerven
- Zo geen toegang tot een waardevolle bron van cultureel kapitaal (= de
duidelijke standaardtaal)
Waarom juridisch NL
Slide 15-
Inleiding: filmpje Heerlijk Helder ‘het is verboden naast het toilet te plassen’
7
,Brief van de Procureur:
- hij gebruikt veel hoofdletters, schrijft heel complex
- mijn Ambt = hijzelf
- een praetoriaanse probatie = ‘ik heb het dossier gesepondeerd’
- ‘het dossier’, ‘de verdachte’ => welk dossier, wie is de verdachte?
Brief naar burger:
- is veel te ingewikkeld om te begrijpen voor niet-juristen; ‘kantonnement’, ‘ex
aequo et bono’
“Burger wantrouwt justitie”
- 86% van ondervraagden had moeite met het juridisch taalgebruik
- ook ⅔ van magistraten en advocaten vinden het taalgebruik te moeilijk
- magistraten ervan bewust maken dat ze anders moeten schrijven en praten
- vonnissen, dagvaardingen: moet makkelijker verwoord worden
justitiebarometer (al 5x uitgevoerd)
- ‘hoe denkt u over justitie?’
- begonnen na Dutroux zaak (vertrouwen
historisch laag)
o na hervormingen, weer stijging. Laatste
tijd toch weer dalend
- Justitie 3e plaats en scoort slechter dan de
politie (44% heeft geen/weinig vertrouwen)
o gaat in dalende lijn
- 78% vindt dat justitie niet verandert of
achteruitgaat
8
, - 65% (2/3) van de mensen heeft problemen
met het juridisch taalgebruik (te moeilijk)
- Voldoende informatie over haar werking?
Slechts 30% heeft voldoende informatie
Spelling is veranderd in de jaren 90
- vb: pannenkoek ipv pannekoek
- Luc Huyse; “wat maakt het uit” - Juristen lossen zaken op van mensen, help
hun om alles te begrijpen ipv te discussiëren over het trema in het woord
‘zooloog’
- Andries Kinsbergen; meer aandacht aan vertalen van juridisch taalgebruik
naar taal die de burger begrijpt (heeft grote sociale gevolgen als het recht niet
toegankelijk is door taalbarrière is dat sociaal onrechtvaardig)
- Walter van Gerven; recht is veel meer dan technische regeltjes (emotionele
intelligentie en psychologisch inzicht is even belangrijk) haalt aan dat de taal
te moeilijk is voor gewone mensen
- Vb. bij de aankondiging van de Brexit werd het vonnis voorgelezen en iedereen
begreep het (zou bij ons nooit gebeuren).
Hof van Cassatie
- Zegt dat communicatie niet hun taak is
Grondwettelijk Hof
- 20jaar geleden was er een fout gemaakt bij het decreet; het omgekeerde
opgeschreven van wat ze bedoelde omdat ze het woord ‘onverminderd’ niet
juist geïnterpreteerd hadden. Daarop volgde een snelle ‘reparatie’: “in art. XX
moet je het omgekeerde lezen” -> kan niet…
Nobelprijs ‘Ig-Nobelprijs’
- Naar wetenschappelijk onderzoek dat maatschappelijk relevant is
“Campagne Kruid” 2018
- Pamflet met juridische taaltips
- Hoge Raad voor Justitie ziet geen gevaar voor het eenvoudiger schrijven van
teksten (niet als excuus voor moeilijk taalgebruik: ‘ja maar wat gaat mijn baas
ervan zeggen’, helder taalgebruik is beter voor iedereen)
9
, College 2, 2/10
Wat is goed Nederlands?
‘Hij wordt’: we moeten er niet over nadenken, let er wel op (gebeurd/gebeurt)!
Taal varieert
- diachroon (tijdsvolgorde) (snelst naar wat het traagst evolueert)
o woordenschat
o uitspraak
o grammatica (traagst)
- synchroon (geografisch)
o dialect (was eerst, hierop volgde de standaardtaal)
o regiolecten (= grotere groepen die op dezelfde manier spreken)
o sociolecten (= taal binnen sociale klassen/groepen)
Standaardtaal
gestandaardiseerde variant (nood aan verstaanbare communicatie)
• Kijken naar Latijns en Grieks
1. codificatie (vastleggen van regels; woordenboek(en) en grammatica)
2. normbepalend (beide iedereen vindt het de ‘juiste’ variant)
3. publieke domein
onbewust maatschappelijk + bewust politiek gestuurd
differentiatie (dialecten, jongerentaal, …)
Elementen in het begrip standaardtaal:
1. Standaardtaal is uniform in de gemeenschap waarin ze gebruikt wordt en bevat
geen systematische variatie die subgroepen aanduidt
2. Is in principe gecodificeerd of codificeerbaar in de zin dat de spelregels van
goed of fout en algemeen of niet algemeen vastliggen in grammatica’s en
woordenboeken
3. Een standaardtaal is prestigieus in de zin dat het gebruik van standaardtaal in
het algemeen met hoge opleiding, fraaie beschaving, goede manieren en
professionele competentie geassocieerd wordt, zowel door sprekers als door
niet-sprekers van die standaardtaal.
10
Waarom academisch en juridisch Nederlands? ........................................................... 7
Waarom academisch NL .......................................................................................... 7
Waarom juridisch NL................................................................................................ 7
Wat is goed Nederlands? ........................................................................................... 10
Taal varieert ........................................................................................................... 10
Standaardtaal ........................................................................................................ 10
Soorten taalnormen ............................................................................................... 11
Waar vind je de norm?............................................................................................ 12
Woordenboek(en) .............................................................................................. 12
Taalsites............................................................................................................. 12
Nederlands, Vlaams? ................................................................................................ 13
Nederlands in Vlaanderen ...................................................................................... 13
(1) Taalgedrag - wat doen mensen in de praktijk, hoe spreken ze .......................... 13
(2) Taalattitudes - hoe staan mensen t.o.v. hun taal ............................................. 13
(3) Taalbeleid - wat wil/neemt de overheid als standaard Nederlands .................. 14
Kenmerken van tussentaal ................................................................................. 15
Norm voor Belgisch-Nederlandse rechtstaal? ........................................................ 16
Rechtstaal ~ standaardtaal................................................................................. 16
Oefeningen tegenhanger in Nederland ................................................................ 16
Correct schrijven ....................................................................................................... 18
Correct schrijven op woordniveau .......................................................................... 18
3.2.2.1/2 Barbarismen en purismen .................................................................... 18
3.2.2.3 contaminatie .......................................................................................... 20
Extra voorkomende fouten .................................................................................... 21
correct schrijven op zinsniveau .............................................................................. 23
3.3.1 juiste werkwoordsvorm .............................................................................. 23
3.3.2 juiste verwijswoord .................................................................................... 24
3.3.3 beknopte bijzin .......................................................................................... 25
3.3.4 samentrekking ........................................................................................... 26
3.3.5 werkwoordelijke eindgroep ........................................................................ 27
1
, 3.3.6 bijvoeglijke bijzinnen .................................................................................. 28
3.3.7 dislocatie .................................................................................................. 28
3.3.8 sylleps ....................................................................................................... 29
Oefeningen ........................................................................................................ 29
Juridisch Nederlands ................................................................................................. 32
Klachten over rechtstaal ........................................................................................ 32
Rechtstaal ............................................................................................................. 34
Communicatiemodel Roman Jakobson: ............................................................. 34
Kenmerken van rechtstaal .................................................................................. 35
Oorzaken: .......................................................................................................... 36
Recht op begrijpelijke taal .................................................................................. 36
Evolutie van de Nederlandse rechtstaal in België ................................................ 37
Rechtstaalzorg in het buitenland ........................................................................ 42
Nederlands in de wet ............................................................................................. 43
Publiekgericht schrijven: algemeen ............................................................................ 44
Definities ............................................................................................................... 44
ISO-norm over duidelijke taal ................................................................................. 44
Helder en beknopt schrijven ...................................................................................... 46
Woordniveau ......................................................................................................... 46
4.1.1 Vaktermen ................................................................................................. 46
4.1.2 verouderde woorden .................................................................................. 48
4.1.3 Vreemde woorden ..................................................................................... 49
4.1.4 woordovertolligheid ................................................................................... 49
4.1.5 synoniemen............................................................................................... 52
4.1.6 afkortingen ................................................................................................ 56
Zinsniveau ............................................................................................................. 56
4.2.1 lange zinnen .............................................................................................. 57
4.2.2 Inbedding .................................................................................................. 57
4.2.3 tangconstructie ......................................................................................... 58
4.2.4 lange loop ................................................................................................. 59
4.2.5 hoofdzaak in bijzin ..................................................................................... 60
4.2.6 lange opsomming ...................................................................................... 60
2
, 4.2.6 Passief ...................................................................................................... 61
4.2.8 toekomende tijd ........................................................................................ 62
4.2.9 ontkenningen............................................................................................. 62
4.2.10 naamwoordstijl ........................................................................................ 63
4.2.11 voorzetselketens...................................................................................... 64
Extra oefeningen (zoals op examen) .................................................................... 64
publiekgericht schrijven: tekstniveau ......................................................................... 70
1. Schrijfproces ..................................................................................................... 70
2. Plannen ............................................................................................................. 71
Houd rekening met; DOELGROEP ....................................................................... 71
Houd rekening met; BOODSCHAP ...................................................................... 71
Houd rekening met; TEKSTDOEL ......................................................................... 73
Oefening: Wat is er mis in onderstaande tekststructuur? ..................................... 73
3. Wegwijzers voor de lezer .................................................................................... 74
3.2 titels ............................................................................................................. 74
3.3 alinea’s......................................................................................................... 75
3.5 vormgeving ................................................................................................... 75
Brieven ...................................................................................................................... 77
6.1 Inleiding: het belang van goede briefstijl ........................................................... 77
6.2 Vormelijke voorschriften ................................................................................... 77
Adressering ........................................................................................................ 77
Geadresseerde .................................................................................................. 77
Referenties en datum ......................................................................................... 78
Onderwerp......................................................................................................... 78
Aanspreking ....................................................................................................... 78
Brieftekst ........................................................................................................... 79
Afsluiting en ondertekening ................................................................................ 79
Aantrekkelijke brieven: inhoudelijke tips (7) ......................................................... 80
Oefeningen ........................................................................................................ 82
Brieven: gerechtsbrief................................................................................................ 85
Zakelijke e-mails ....................................................................................................... 87
Voordelen en gevaren ............................................................................................ 87
3
, Stijl- en registerkeuze ............................................................................................. 87
Snelheid (van de communicatie) ............................................................................ 87
Taal en stijl............................................................................................................. 87
Dagvaarding .............................................................................................................. 89
Wat is een dagvaarding? (2 betekenissen) .............................................................. 89
Waarvoor dient een dagvaarding? .......................................................................... 89
Wie dagvaardt er en waarvoor? (2 auteurs) ............................................................. 89
Wat moet er in een dagvaarding staan? .................................................................. 90
(Beperkte) wettelijke bepalingen in artikel 43 Ger. W.:.......................................... 90
Voor burgerlijke zaken volgens artikel 702 Ger. W. ook: ........................................ 90
Voor strafzaken: zie art. 145, 182 en 183 Sv. Ook hier geldt: ................................. 90
Hoe wordt een dagvaarding bezorgd? ..................................................................... 91
Tot welke tekstsoort behoort de dagvaarding? ........................................................ 91
Initiatieven tot vereenvoudiging: Nederland & België ............................................... 92
Nederland .......................................................................................................... 92
België................................................................................................................. 92
Voorbeeld van een dagvaarding (lay-out) ................................................................ 94
Welke blokken en in welke volgorde? ...................................................................... 94
1. Opening: brief................................................................................................. 94
2. Identificatiegegevens: formulier ...................................................................... 95
3. Inhoud van de vordering: brief ......................................................................... 95
4. Gegevens van betekening: akte ....................................................................... 96
Vonnis....................................................................................................................... 97
Vormelijke voorschriften ........................................................................................ 97
Art. 148 Gw ........................................................................................................ 97
Art. 780 Ger. W. .................................................................................................. 97
Art. 780/1 Ger. W. ............................................................................................... 97
art. 782 Ger. W. .................................................................................................. 98
Art. 744 Ger. W. .................................................................................................. 98
Probleemstelling.................................................................................................... 98
Tekstsoorten .......................................................................................................... 98
Overwegende en verhalende stijl ............................................................................ 99
4
, Verwijzing naar de rechtbank ............................................................................... 100
Verwijzing naar de partijen ................................................................................... 100
Opening: .......................................................................................................... 100
Doorheen de tekst: ........................................................................................... 100
Ondertekening ................................................................................................. 100
Initiatieven voor vereenvoudiging ......................................................................... 101
Oefening: vonnis van een rechtbank van koophandel ............................................ 102
Regelgevende teksten.............................................................................................. 109
Klachten in de media ........................................................................................... 109
Klachten voor het Grondwettelijk hof .................................................................... 109
Initiatieven voor vereenvoudiging ......................................................................... 109
Nederland ........................................................................................................ 109
Duitsland ......................................................................................................... 109
Zwitserland ...................................................................................................... 109
Zweden ............................................................................................................ 109
Noorwegen ...................................................................................................... 110
VK .................................................................................................................... 110
België............................................................................................................... 110
5
,Academisch en juridisch Nederlands
6
, College 1, 26/09
Waarom academisch en juridisch Nederlands?
Waarom academisch NL
Slide 1-14:
“Taal is ons midden, daarom moeten we goed leren schrijven”
- Joris Vlieghe & Wiede Sieds Koopal
- Frenetieke chatcultuur (formeel en indirect karakter gaat verloren)
- Nauwelijks nog fysiek schrijven
- Minder literatuur gelezen
“Professoren klagen over taalfouten bij studenten: ‘Ze zijn niet meer beschaamd’”
“een gebid is geen gebit: taalfouten wijzen op tekort aan tekstbegrip”
- Gevoel dat taal- en kennisniveau van studenten achteruitgaat
- Studenten kunnen minder goed redeneren
- Studenten krijgen hun gedachten niet helder op papier
“Proffen klagen over belabberde taalniveau van studenten, maar is het echt zo
dramatisch?”
- In de 18e eeuw trokken schoolmeesters aan precies dezelfde alarmbel. Als het
zo dramatisch was zaten we al lang terug op het niveau van de oermens
- De klachten gaan vaak enkel over spelling
- Het taalniveau ligt wel degelijk lager (door bv. Democratisering)
- Op universiteit: instroom van mensen die thuis geen NL spreken
- Prof van de KU Leuven pleit voor herwaardering van het NL
o Door sociale media: minder aandacht aan correcte spelling
o Jongeren krijgen dus de boodschap mee dat correct schrijven minder
belangrijk is
“Why University of Hull students will not be marked down for bad spelling”
- Ideologische kleuring: benadeling van mensen die als moedertaal niet Engels
hebben en bevoordeling van ‘white male elite’.
- Kritiek: misleidend en het verlaagt normen. Beter de lat hoog leggen en
kwaliteitsonderwijs aanbieden
- Ook onze universiteit hecht veel belang aan taal
(standaard)taal kun je leren
- Als we men niet corrigeren op niet-standaardtalige vormen, ontnemen we de
kans om standaardtaal te verwerven
- Zo geen toegang tot een waardevolle bron van cultureel kapitaal (= de
duidelijke standaardtaal)
Waarom juridisch NL
Slide 15-
Inleiding: filmpje Heerlijk Helder ‘het is verboden naast het toilet te plassen’
7
,Brief van de Procureur:
- hij gebruikt veel hoofdletters, schrijft heel complex
- mijn Ambt = hijzelf
- een praetoriaanse probatie = ‘ik heb het dossier gesepondeerd’
- ‘het dossier’, ‘de verdachte’ => welk dossier, wie is de verdachte?
Brief naar burger:
- is veel te ingewikkeld om te begrijpen voor niet-juristen; ‘kantonnement’, ‘ex
aequo et bono’
“Burger wantrouwt justitie”
- 86% van ondervraagden had moeite met het juridisch taalgebruik
- ook ⅔ van magistraten en advocaten vinden het taalgebruik te moeilijk
- magistraten ervan bewust maken dat ze anders moeten schrijven en praten
- vonnissen, dagvaardingen: moet makkelijker verwoord worden
justitiebarometer (al 5x uitgevoerd)
- ‘hoe denkt u over justitie?’
- begonnen na Dutroux zaak (vertrouwen
historisch laag)
o na hervormingen, weer stijging. Laatste
tijd toch weer dalend
- Justitie 3e plaats en scoort slechter dan de
politie (44% heeft geen/weinig vertrouwen)
o gaat in dalende lijn
- 78% vindt dat justitie niet verandert of
achteruitgaat
8
, - 65% (2/3) van de mensen heeft problemen
met het juridisch taalgebruik (te moeilijk)
- Voldoende informatie over haar werking?
Slechts 30% heeft voldoende informatie
Spelling is veranderd in de jaren 90
- vb: pannenkoek ipv pannekoek
- Luc Huyse; “wat maakt het uit” - Juristen lossen zaken op van mensen, help
hun om alles te begrijpen ipv te discussiëren over het trema in het woord
‘zooloog’
- Andries Kinsbergen; meer aandacht aan vertalen van juridisch taalgebruik
naar taal die de burger begrijpt (heeft grote sociale gevolgen als het recht niet
toegankelijk is door taalbarrière is dat sociaal onrechtvaardig)
- Walter van Gerven; recht is veel meer dan technische regeltjes (emotionele
intelligentie en psychologisch inzicht is even belangrijk) haalt aan dat de taal
te moeilijk is voor gewone mensen
- Vb. bij de aankondiging van de Brexit werd het vonnis voorgelezen en iedereen
begreep het (zou bij ons nooit gebeuren).
Hof van Cassatie
- Zegt dat communicatie niet hun taak is
Grondwettelijk Hof
- 20jaar geleden was er een fout gemaakt bij het decreet; het omgekeerde
opgeschreven van wat ze bedoelde omdat ze het woord ‘onverminderd’ niet
juist geïnterpreteerd hadden. Daarop volgde een snelle ‘reparatie’: “in art. XX
moet je het omgekeerde lezen” -> kan niet…
Nobelprijs ‘Ig-Nobelprijs’
- Naar wetenschappelijk onderzoek dat maatschappelijk relevant is
“Campagne Kruid” 2018
- Pamflet met juridische taaltips
- Hoge Raad voor Justitie ziet geen gevaar voor het eenvoudiger schrijven van
teksten (niet als excuus voor moeilijk taalgebruik: ‘ja maar wat gaat mijn baas
ervan zeggen’, helder taalgebruik is beter voor iedereen)
9
, College 2, 2/10
Wat is goed Nederlands?
‘Hij wordt’: we moeten er niet over nadenken, let er wel op (gebeurd/gebeurt)!
Taal varieert
- diachroon (tijdsvolgorde) (snelst naar wat het traagst evolueert)
o woordenschat
o uitspraak
o grammatica (traagst)
- synchroon (geografisch)
o dialect (was eerst, hierop volgde de standaardtaal)
o regiolecten (= grotere groepen die op dezelfde manier spreken)
o sociolecten (= taal binnen sociale klassen/groepen)
Standaardtaal
gestandaardiseerde variant (nood aan verstaanbare communicatie)
• Kijken naar Latijns en Grieks
1. codificatie (vastleggen van regels; woordenboek(en) en grammatica)
2. normbepalend (beide iedereen vindt het de ‘juiste’ variant)
3. publieke domein
onbewust maatschappelijk + bewust politiek gestuurd
differentiatie (dialecten, jongerentaal, …)
Elementen in het begrip standaardtaal:
1. Standaardtaal is uniform in de gemeenschap waarin ze gebruikt wordt en bevat
geen systematische variatie die subgroepen aanduidt
2. Is in principe gecodificeerd of codificeerbaar in de zin dat de spelregels van
goed of fout en algemeen of niet algemeen vastliggen in grammatica’s en
woordenboeken
3. Een standaardtaal is prestigieus in de zin dat het gebruik van standaardtaal in
het algemeen met hoge opleiding, fraaie beschaving, goede manieren en
professionele competentie geassocieerd wordt, zowel door sprekers als door
niet-sprekers van die standaardtaal.
10
