VZC Jody: Endocrino, NKO, neuro & ortho
Endocrinologie
1. Hypofyse
De normale hypofyse is een klein kliertje(± 0,5g), gelegen in een beenderig kuiltje in de schedelbasis,
het zogenaamde Turkse zadel of sella turcica.
- De hypofye is opgebouwd uit twee delen
• Hypofysevoorkwab
• Hypofyseachterkwab
Hypofyse voorkwab = verantwoordelijk voor
- Groeihormoon (GH)
- Thyreoïdstimulerendhormoon(TSH)
- Adrenocorticotroofhormoonof corticotropine (ACTH)
- Follikelstimulerend hormoon (FSH) en luteïniserend hormoon (LH)
- Prolactine tijdens zwangerschap en lactatieperiode
Hypofyseachterkwab of neurohypofyse
- Water- en vochtregulatie => vasopressine of antidiuretisch hormoon (ADH) EN oxytocine
1.1. Aandoeningen van de hypofyse
Kunnen de hormoonhuishouding verstoren => het uit balans zijn van de hormonen zullen de
symptomen bepalen => MAAR; kan vaag zijn en men denkt niet vlug aan hormonale aandoening
- Goede anamnese om verloop en progressie klachten in beeld te brengen
- Uitgebreid klinisch onderzoek
- Bloedanalyse met hormoonanalyse
- Multi- en interdisciplinaire aanpak
1.1.1. Acromegalie of reuzengroei
Is een niet-aangeboren en zeldzame aandoening van de hypofyse. Als in het deel van de hypofyse,
dat het groeihormoon produceert, een tumor ontwikkelt - onstaat acromegalie
- De tumor zorgt voor blijvende stimulatie tot productie groeihormoon
, - Meestal goedaardig adenoom
- Ontstaat tussen 30e en 50e levensjaar
- Bijna nooit erfelijk
Symptomen
- Vroege symptomen
• Hoofdpijn
• Vermoeidheid
• Gewrichtspijn
• Toegenomen transpiratie
• Zwelling van zachte weefsels
• Visusstoornissen door druk op de oogzenuwen
- Late symptomen
• Vergroting van de handen en voeten (ringen, schoenen passen niet meer)
• Verandering van de gelaatstrekken, vooral door vergroting van de onderkaak
• Vettige huid en overmatige transpiratie
• Tintelingen of pijn in de handen
• Diabetes bij ongeveer 1/3 van de patiënten
• Organomegalie
Behandeling
- Het doel is om de overproductie van groeihormoon te stoppen en de symptomen te
verlichten
- Opties
• Chirurgie
▪ Operatief via de sfenoidholte boven de neusholte naar de bodem van het
turkse zadel, waar de hypofyse zich bevind => TRANSSFENOÏDALE OPERATIE
• Radiotherapie
• Medicatie
▪ Groeiremmende medicatie (zoals somatostatine-analogen) kan de productie
van groeihormoon onderdrukken
1.1.2. Ziekte van Cushing
Zeldzame aandoening die wordt gekenmerkt door een verhoogd gehalte aan cortisol
(bijnierschorshormoon) in het bloed
- Ontstaat door een goedaardige tumor in de hypofyse (ziekte van Cushing), een tumor in de
bijnier, of door langdurig gebruik van corticosteroïden
Symptomen
- Toegenomen vetafzetting rond de romp
- Bolrond, vaak rood gezicht ‘vollemaansgezicht’
- Vetophoping in de nek ‘buffalo hump’
- Dunne armen en benen
- Dunne, kwetsbare huid
- Snelle bloeduitstortingen
- Paarse striae op buik en billen
- Vermoeidheid
, - Spierzwakte
- Hyperglycemie en hypertensie
- Osteoporose
- Stemmingswisselingen
- Geslachtsspecifieke symptomen
• Bij vrouwen
▪ Toegenomen haargroei op gezicht, borst, buik, armen en benen (hisutisme)
▪ Menstruatieproblemen: onregelmatig of uitblijvend
• Bij mannen
▪ Verminderde vruchtbaarheid
▪ Verminderde zin in seks
Diagnose
- Anamnese: bevraging van klachten en symptomen
- Lichamelijk onderzoek: beoordeling van typische uiterlijke kenmerken en algemene
gezondheid
- Laboratoriumonderzoek: 24-uurs urinecollectie => bepaling van het vrije cortisolgehalte
• Normale bovengrens: 250 µg/24 uur
- Korte dexamethason suppressietest: controleert of cortisolproductie onderdrukt kan worden
- ACTH-bepaling:
• Laag of niet aantoonbaar ACTH => wijst op een bijnieradenoom
• Normaal tot licht verhoogd ACTH => kan wijzen op een hypofyseadenoom of
ectopische ACTH-productie
• Sterk verhoogd ACTH => meestal ectopische ACTH-productie
- Beeldvorming van de hypofyse en bijnieren: MRI, CT
Behandeling
- Bestaat vaak uit een operatieve ingreep en is afhankelijk van oorzaak:
• Ectopisch ACTH-syndroom: door goedaardige en kwaadaardige tumoren buiten de
hypofyse, vb. kleincellig longcarcinoom
• Bijnieradenoom
• Bijniercarcinoom (zeldzaam)
• Hypofyseadenoom (transsfenoïdale operatie)
2. De bijnieren
Zijn twee kleine, driehoekige klieren die zich boven op de nieren bevinden.
- Elk weegt ongeveer 4 tot 5 gram
- Bestaat uit twee functioneel verschillende delen:
• Bijniermerg (medulla)
• Bijnierschors (cortex)
Zijn verantwoordelijk voor:
- Medulla
• Adrenaline (epinefrine)
• Noradrenaline (norepinefrine)
▪ Vooral invloed op bloedvaten (vasoconstrictie)
- Cortex
, • Aldosteron => water en zoutbalans regulatie door natriumopname en
kaliumuitscheiding
• Glucocorticoïden (cortisol)
• Androgenen (mannelijke geslachtshormonen) => belangrijk voor hormonale balans
bij vrouwen
2.1. Aandoeningen van de bijnier
2.1.1. Ziekte van Addison
Is een zeldzame chronische aandoening (primaire bijnierschorsinsufficiëntie) waarbij de bijnierschors
onvoldoende hormonen produceert, voornamelijk cortisol en aldosteron.
Oorzaken:
- Auto-immuunreactie: het immuunsysteem valt de bijnierschors aan (meest voorkomend)
- Infecties (bv. tuberculose)
- Tumoren of uitzaaiingen
- Bloedingen in de bijnier
- Bijwerkingen van medicatie (bv. langdurig gebruik van cortisone
Symptomen
- Ernstige vermoeidheid
- Spierzwakte
- Gewichtsverlies
- Donkere verkleuring van huid en slijmvliezen
- Lage bloeddruk
- Misselijkheid, braken
- Buikpijn, diarree of obstipatie
- Zin in zout
- Witte vlekken op huid (vitiligo)
Diagnose
- Labo: lage cortisol- en natriumwaarden
- ACTH-stimulatietest: controleert of de bijnier reageert op synthetische ACTH
- Beeldvorming: CT- scan om tumoren of bloedingen op te sporen
Behandeling
- Levenslange hormoonvervanging:
• Hydrocortison (vervangt cortisol)
• Fludrocortison (vervangt aldosteron)
- Aanpassing van dosering bij stress, ziekte of zwangerschap
- Medicijnpaspoort en noodinjectie (bv. Solu-Cortef) bij crisis
- Extra zoutinname bij verhoogd verlies (bv. bij diarree of zweten)
3. De schildklier
Is een klein, vlindervormig orgaan in de hals dat verantwoordelijk is voor de productie van
schildklierhormonen T4 (thyroxine) en T3 (trijoodthyronine)
Is verantwoordelijk voor:
Endocrinologie
1. Hypofyse
De normale hypofyse is een klein kliertje(± 0,5g), gelegen in een beenderig kuiltje in de schedelbasis,
het zogenaamde Turkse zadel of sella turcica.
- De hypofye is opgebouwd uit twee delen
• Hypofysevoorkwab
• Hypofyseachterkwab
Hypofyse voorkwab = verantwoordelijk voor
- Groeihormoon (GH)
- Thyreoïdstimulerendhormoon(TSH)
- Adrenocorticotroofhormoonof corticotropine (ACTH)
- Follikelstimulerend hormoon (FSH) en luteïniserend hormoon (LH)
- Prolactine tijdens zwangerschap en lactatieperiode
Hypofyseachterkwab of neurohypofyse
- Water- en vochtregulatie => vasopressine of antidiuretisch hormoon (ADH) EN oxytocine
1.1. Aandoeningen van de hypofyse
Kunnen de hormoonhuishouding verstoren => het uit balans zijn van de hormonen zullen de
symptomen bepalen => MAAR; kan vaag zijn en men denkt niet vlug aan hormonale aandoening
- Goede anamnese om verloop en progressie klachten in beeld te brengen
- Uitgebreid klinisch onderzoek
- Bloedanalyse met hormoonanalyse
- Multi- en interdisciplinaire aanpak
1.1.1. Acromegalie of reuzengroei
Is een niet-aangeboren en zeldzame aandoening van de hypofyse. Als in het deel van de hypofyse,
dat het groeihormoon produceert, een tumor ontwikkelt - onstaat acromegalie
- De tumor zorgt voor blijvende stimulatie tot productie groeihormoon
, - Meestal goedaardig adenoom
- Ontstaat tussen 30e en 50e levensjaar
- Bijna nooit erfelijk
Symptomen
- Vroege symptomen
• Hoofdpijn
• Vermoeidheid
• Gewrichtspijn
• Toegenomen transpiratie
• Zwelling van zachte weefsels
• Visusstoornissen door druk op de oogzenuwen
- Late symptomen
• Vergroting van de handen en voeten (ringen, schoenen passen niet meer)
• Verandering van de gelaatstrekken, vooral door vergroting van de onderkaak
• Vettige huid en overmatige transpiratie
• Tintelingen of pijn in de handen
• Diabetes bij ongeveer 1/3 van de patiënten
• Organomegalie
Behandeling
- Het doel is om de overproductie van groeihormoon te stoppen en de symptomen te
verlichten
- Opties
• Chirurgie
▪ Operatief via de sfenoidholte boven de neusholte naar de bodem van het
turkse zadel, waar de hypofyse zich bevind => TRANSSFENOÏDALE OPERATIE
• Radiotherapie
• Medicatie
▪ Groeiremmende medicatie (zoals somatostatine-analogen) kan de productie
van groeihormoon onderdrukken
1.1.2. Ziekte van Cushing
Zeldzame aandoening die wordt gekenmerkt door een verhoogd gehalte aan cortisol
(bijnierschorshormoon) in het bloed
- Ontstaat door een goedaardige tumor in de hypofyse (ziekte van Cushing), een tumor in de
bijnier, of door langdurig gebruik van corticosteroïden
Symptomen
- Toegenomen vetafzetting rond de romp
- Bolrond, vaak rood gezicht ‘vollemaansgezicht’
- Vetophoping in de nek ‘buffalo hump’
- Dunne armen en benen
- Dunne, kwetsbare huid
- Snelle bloeduitstortingen
- Paarse striae op buik en billen
- Vermoeidheid
, - Spierzwakte
- Hyperglycemie en hypertensie
- Osteoporose
- Stemmingswisselingen
- Geslachtsspecifieke symptomen
• Bij vrouwen
▪ Toegenomen haargroei op gezicht, borst, buik, armen en benen (hisutisme)
▪ Menstruatieproblemen: onregelmatig of uitblijvend
• Bij mannen
▪ Verminderde vruchtbaarheid
▪ Verminderde zin in seks
Diagnose
- Anamnese: bevraging van klachten en symptomen
- Lichamelijk onderzoek: beoordeling van typische uiterlijke kenmerken en algemene
gezondheid
- Laboratoriumonderzoek: 24-uurs urinecollectie => bepaling van het vrije cortisolgehalte
• Normale bovengrens: 250 µg/24 uur
- Korte dexamethason suppressietest: controleert of cortisolproductie onderdrukt kan worden
- ACTH-bepaling:
• Laag of niet aantoonbaar ACTH => wijst op een bijnieradenoom
• Normaal tot licht verhoogd ACTH => kan wijzen op een hypofyseadenoom of
ectopische ACTH-productie
• Sterk verhoogd ACTH => meestal ectopische ACTH-productie
- Beeldvorming van de hypofyse en bijnieren: MRI, CT
Behandeling
- Bestaat vaak uit een operatieve ingreep en is afhankelijk van oorzaak:
• Ectopisch ACTH-syndroom: door goedaardige en kwaadaardige tumoren buiten de
hypofyse, vb. kleincellig longcarcinoom
• Bijnieradenoom
• Bijniercarcinoom (zeldzaam)
• Hypofyseadenoom (transsfenoïdale operatie)
2. De bijnieren
Zijn twee kleine, driehoekige klieren die zich boven op de nieren bevinden.
- Elk weegt ongeveer 4 tot 5 gram
- Bestaat uit twee functioneel verschillende delen:
• Bijniermerg (medulla)
• Bijnierschors (cortex)
Zijn verantwoordelijk voor:
- Medulla
• Adrenaline (epinefrine)
• Noradrenaline (norepinefrine)
▪ Vooral invloed op bloedvaten (vasoconstrictie)
- Cortex
, • Aldosteron => water en zoutbalans regulatie door natriumopname en
kaliumuitscheiding
• Glucocorticoïden (cortisol)
• Androgenen (mannelijke geslachtshormonen) => belangrijk voor hormonale balans
bij vrouwen
2.1. Aandoeningen van de bijnier
2.1.1. Ziekte van Addison
Is een zeldzame chronische aandoening (primaire bijnierschorsinsufficiëntie) waarbij de bijnierschors
onvoldoende hormonen produceert, voornamelijk cortisol en aldosteron.
Oorzaken:
- Auto-immuunreactie: het immuunsysteem valt de bijnierschors aan (meest voorkomend)
- Infecties (bv. tuberculose)
- Tumoren of uitzaaiingen
- Bloedingen in de bijnier
- Bijwerkingen van medicatie (bv. langdurig gebruik van cortisone
Symptomen
- Ernstige vermoeidheid
- Spierzwakte
- Gewichtsverlies
- Donkere verkleuring van huid en slijmvliezen
- Lage bloeddruk
- Misselijkheid, braken
- Buikpijn, diarree of obstipatie
- Zin in zout
- Witte vlekken op huid (vitiligo)
Diagnose
- Labo: lage cortisol- en natriumwaarden
- ACTH-stimulatietest: controleert of de bijnier reageert op synthetische ACTH
- Beeldvorming: CT- scan om tumoren of bloedingen op te sporen
Behandeling
- Levenslange hormoonvervanging:
• Hydrocortison (vervangt cortisol)
• Fludrocortison (vervangt aldosteron)
- Aanpassing van dosering bij stress, ziekte of zwangerschap
- Medicijnpaspoort en noodinjectie (bv. Solu-Cortef) bij crisis
- Extra zoutinname bij verhoogd verlies (bv. bij diarree of zweten)
3. De schildklier
Is een klein, vlindervormig orgaan in de hals dat verantwoordelijk is voor de productie van
schildklierhormonen T4 (thyroxine) en T3 (trijoodthyronine)
Is verantwoordelijk voor:
