Samenvatting Psychology The Science of Mind and Behaviour (5e editie) + hoorcollege aantekeningen

Samenvatting boek +
hoorcollege aantekeningen IGW
Inhoudsopgave
Hoorcollege 0 IGW..........................................................................................3

Hoorcollege 1 IGW..........................................................................................6
Biologisch perspectief..................................................................................................... 6
Biologisch perspectief op gedrag................................................................................6
Visie op persoonlijkheid en welzijn............................................................................10
Is intelligentie biologisch bepaald?............................................................................11

Hoorcollege 2 IGW........................................................................................13
Psychodynamisch perspectief.......................................................................................13
Psychodynamisch perspectief op gedrag..................................................................13
Visie op persoonlijkheid & welzijn..............................................................................15
Aard en verklaringen van motivatie..........................................................................20

Hoorcollege 3 IGW........................................................................................23
Behavioristisch perspectief...........................................................................................23
Behavioristisch perspectief op gedrag......................................................................23
Visie op persoonlijkheid & welzijn..............................................................................27
Gewoontes: context-gedrag associaties....................................................................29

Hoorcollege 4 IGW........................................................................................31
Cognitivistisch perspectief............................................................................................31
Cognitivistisch perspectief op gedrag.......................................................................31
Visie op persoonlijkheid & welzijn..............................................................................39
Attributie: toeschrijven van oorzaken........................................................................41

Hoorcollege 5 IGW........................................................................................43
Humanistisch perspectief.............................................................................................. 43
Humanistisch perspectief op gedrag.........................................................................43
Visie op persoonlijkheid & welzijn..............................................................................48
Moreel redeneren en ontwikkeling............................................................................52

Hoorcollege 6 IGW........................................................................................55
Sociocultureel perspectief.............................................................................................55
Sociale invloed en de rol van situaties......................................................................55
Visie op persoonlijkheid & welzijn..............................................................................58
Gehoorzaamheid en groepsdenken...........................................................................60

Samenvatting Psychology The Science of Mind and Behaviour........................63
Week 45........................................................................................................................ 63
Inleiding en perspectieven (Hoofdstuk 1)..................................................................63
Week 46 (biologisch perspectief)..................................................................................64
Hoofdstuk 3: Evolution, genes, environment and behaviour (pp. 83-118).................64
Hoofdstuk 10: Intelligence......................................................................................... 64
Hoofdstuk 14: Personality.......................................................................................... 65
Hoofdstuk 18............................................................................................................. 65

1

, Week 47 (psychodynamisch perspectief)......................................................................65
Hoofdstuk 6: Consciousness......................................................................................65
Hoofdstuk 13............................................................................................................. 66
Hoofdstuk 14............................................................................................................. 66
Hoofdstuk 18............................................................................................................. 66
Week 48 (behavioristisch perspectief)..........................................................................66
Hoofdstuk 7: Learning: the role of experience (pp. 279-324)....................................66
Hoofdstuk 14............................................................................................................. 66
Hoofdstuk 18............................................................................................................. 67
Week 49 (cognitief perspectief)....................................................................................67
Hoofdstuk 5: Sensory and Perceptual Processes.......................................................67
Hoofdstuk 8: Memory................................................................................................ 68
Hoofdstuk 9: Thinking............................................................................................... 69
Hoofdstuk 11: Development......................................................................................69
Hoofdstuk 18: Treatment of Psychological Disorders................................................70
Week 50 (humanistisch perspectief).............................................................................70
Hoofdstuk 12: Development II: Adolescence and Adulthood.....................................70
Hoofdstuk 16: Health Psychology: Stress, Coping and Well-being.............................71
Hoofdstuk 14: Personality.......................................................................................... 72
Hoofdstuk 18: Treatment of Psychological Disorders................................................72
Week 51 (sociocultureel perspectief)............................................................................73
Hoofdstuk 15: Social Psychology...............................................................................73
Hoofdstuk 14: Personality.......................................................................................... 73
Hoofdstuk 18: Treatment of Psychological Disorders................................................74




2

,Hoorcollege 0 IGW
Leerdoelen
1. Belangrijkste gedragswetenschappelijke benaderingen, theorieën en
concepten herkennen, begrijpen, en samenvatten
2. Opgedane gedragswetenschappelijke kennis toepassen op concreet
(maatschappelijk) verschijnsel/probleem op gedragsniveau
3. Benaderingen vergelijken en evalueren van sterke punten en
beperkingen van benaderingen in de verklaring van het fenomeen

Diverse wetenschapsgebieden die gedrag bestuderen
- Psychologie
- Pedagogiek
- Communicatiewetenschap
- Criminologie

Specifieke focus op psychologie als gedragswetenschap

Wat is psychologie?
Studie van gedrag en mentaal functioneren; denken, voelen en handelen
(cognitie, affect, gedrag)

Diverse deelgebieden/subdisciplines:
- Ontwikkelingspsychologie
- Klinische psychologie
- Neuropsychologie
- Cognitieve psychologie
- Medische psychologie
- Gezondheidspsychologie
- Sociale psychologie
- Arbeids- en organisatiepsychologie

Individu of omgeving?
Focus van de psychologie ligt op het individu, maar: belang van omgeving
wordt onderkent

Ook aandacht voor invloed biologische factoren

Aandacht voor rol verklarende factoren verschilt:
- Deelgebieden/subdisciplines
- Aspecten van functioneren

Kennis van mensen
Inzicht in het menselijk handelen geeft inzicht in en wordt beïnvloed door
ideeën over menselijke aard (basale kenmerken en processen)

Mensbeelden

3

, - Filosofische, levensbeschouwelijke of religieuze overtuigingen
- Sociaalwetenschappelijke theorieën en onderzoeksbevindingen

Mensbeelden worden gevormd door en vormen observaties

Samenspel van perceptie en ideeën

Perspectieven op gedrag
Biologisch perspectief
 Visie op de aard van de mens
- De mens wordt gestuurd door biologische processen
 Oorzaken van gedrag
- Genetische en evolutionaire invloeden
- Hersen- en biochemische processen
 Mensbeeld
- De biologisch geprogrammeerde mens

Psychodynamisch perspectief
 Visie op de aard van de mens
- De mens wordt gecontroleerd door innerlijke processen
 Oorzaken van gedrag
- Onbewuste motieven, conflicten en verdedigingen
- Ervaringen uit de vroege jeugd
 Mensbeeld
- De irrationele mens

Behavioristisch perspectief
 Visie op de aard van de mens
- De mens wordt gevormd door de omgeving
 Oorzaken van gedrag
- Eerdere leerervaringen
- Stimuli en consequenties voor gedrag in de omgeving
 Mensbeeld
- De extern bepaalde mens

Cognitivistisch perspectief
 Visie op de aard van de mens
- De mens is een denker en denken stuurt gedrag
 Oorzaken van gedrag
- Waarnemingen, aandacht en geheugen
- Gedachtes, verwachtingen, en plannen
 Mensbeeld
- De beperkt rationele mens


Humanistisch perspectief
 Visie op de aard van de mens
- De mens is een vrij wezen dat streeft naar zelfactualisatie
 Oorzaken van gedrag
- Vrije wil, keuze en aangeboren drijfveren voor zelfactualisatie
4

, - Zoeken naar persoonlijke betekenis van het bestaan
 Mensbeeld
- De goede en verantwoordelijke mens

Sociocultureel perspectief
 Visie op de aard van de mens
- De mens is een sociaal wezen ingebed in een cultuur
 Oorzaken van gedrag
- Sociale invloeden, waaronder normen
- Sociale interacties en groepsprocessen
 Mensbeeld
- De cultureel gesocialiseerde mens

Onvolledige mensbeelden
Alle mensbeelden en perspectieven hebben een kern van waarheid, maar
ze leggen veelal de nadruk op één bepaald type proces, en zijn daarmee
eenzijdig (en vaak tegenstrijdig: òf-òf)




5

,Hoorcollege 1 IGW

Biologisch perspectief
Biologisch perspectief op gedrag
Visie op de aard van de mens
 De mens wordt gestuurd door biologisch processen

Oorzaken van gedrag
 Genetische en evolutionaire invloeden
 Hersen- en biochemische processen

Mensbeeld
 De biologisch geprogrammeerde mens

Evolutie door natuurlijke selectie
Individuen van soort verschillen biologisch door genetische variatie en
mutaties
- Er vinden voortdurend veranderingen/mutaties plaats in het lichaam

Sommige biologische kenmerken hangen samen met kans op overleven
- Meer kans om een kenmerk door te geven

Behoud van variant indien grotere kans op overleving in specifieke
omgeving

Geleidelijk proces van verandering in de soort als aanpassing aan
omgeving

Overgeërfde gedragsaanpassingen
Welk gedrag vertonen organismen in een omgeving waarin ze dat gedrag
niet hebben kunnen leren?

Ethologie (gedragsleer)
Studie van het (natuurlijke) gedrag van dieren

Vast actiepatroon – niet-geleerde (overgeërfde) reactie die automatisch
wordt geactiveerd door een stimulus
- Vaak bij net geboren dieren onderzoek gedaan door ze weg te halen
bij hun moeder

Evolutie van de mens
Menselijke soort is uitvloeisel van zeer langzaam en zeer langdurig proces
van verandering




6

,Menselijke soort deelt heel veel met andere diersoorten (evolutie bouwt
voort op wat er al is)
- Te zien aan erfelijk materiaal wat we delen met andere wezens

Menselijke soort heeft eigen, relatief unieke eigenschappen en
adaptatieprincipes (evolutie creëert nieuwe
Drievoudig brein
Je kunt in onze hersenen de evolutie terugzien:
- The New Brain
- The Mammalian Brain
- The Reptilian Brain

Evolutionaire psychologie
Psychologische eigenschappen als biologische aanpassingen aan
uitdagingen in de omgeving

Eigenschappen die in alle culturen voorkomen

Bijvoorbeeld:
- Afleiden emoties van anderen
- Onderscheid (niet)verwanten
- Samenwerking met anderen
- Behoefte om ‘erbij te horen’
- Vermogen om taal te leren
- Eenvoudige wiskundige taken

Seksuele partnerselectie
Kenmerken overgedragen door seksuele reproductie – wat zijn de
paringsstrategieën van mensen?

Genen overgedragen door seksuele reproductie – wat zijn de
paringsstrategieën van mensen?

Seksuele strategieën theorie (≠ feit)
Paringsstrategieën weerspiegelen overgedragen neigingen, die zijn
gevormd als reactie op verschillende soorten adaptieve problemen

Geslachtsverschillen in kans op doorgeven genen
 Mannen: zoveel mogelijk kinderen krijgen met verschillende partners
- Jeugdig, aantrekkelijk en gezond uiterlijk als teken van
vruchtbaarheid van partner
 Vrouwen: wijs i.p.v. wijd paren; grotere investering; zekerheid
vaderschap
- Partner die bereid en instaat is om middelen te investeren in zorg
voor nageslacht

Diverse hypothesen en onderzoek
Reproductieve strategieën (Buss, 2017)
- Geslachtsverschil in voorkeur voor aantal en duur seksuele relaties

7

,Brede acceptatie van huwelijk (Buss & Schmidt, 1993)
- Belang van samenwerking tussen ouders voor nageslacht

Gewenste kenmerken van partner (Buss et al., 1990)
- Mannen: aantrekkelijkheid; Vrouwen: potentiële bijdrage

Seksuele jaloezie (Buss, 1989)
- Vrouwen: emotionele ontrouw vanwege grotere investering
- Mannen: seksuele ontrouw vanwege onzeker vaderschap

Reikwijdte en kritiek
[Evolotionary psychology] is a way of thinking about psychology that can
be applied to any topic within it.
Cosmides & Toobey (1997)

Maar:
- Verklaringen achteraf en theoretische inconsistenties
- Reductionistisch en deterministisch perspectief (vooraf
voorgeprogrammeerd)
- Continuering van natuur-cultuur tegenstelling
- Rechtvaardiging van bestaande sociale verhoudingen
- Overwegend cisgender en heteronormatief perspectief

Alternatieve verklaring
Sociale structuurtheorie
Mannen en vrouwen verschillen in paringsstrategieën vanwege de
uiteenlopende sociale rollen die hen toegekend worden
Eagly & Woord (1999)

Sekse verschillen in gedrag
Is iets natuurlijk of niet?

Ontkrachten stereotypen in primaten, bijv:
- Vrouwelijk leiderschap
- Invloedrijke ouderen
- Zorgzame mannen
- Homoseksueel contact

Potentieel voor breed scala aan gedrag

Expressie hangt af van concrete context

Biologie is en biedt geen rechtvaardiging voor sociale verhoudingen

Erfelijkheid en psychologische kenmerken
Sommige fysieke kenmerken zijn erfelijk
- Hoe zit dat met psychologische kenmerken?

Nature-nurture debat
- Wat is de rol van aangeboren en aangeleerde factoren in gedrag?
8

, -Persoonlijkheid, cognitieve vermogens, agressie, criminaliteit,
seksualiteit, psychopathologie, gezondheid, etc.
Waarom is dit belangrijk?
- Validiteit van uiteenlopende basale mensbeelden
- Aanpak van individuele en sociale problematiek

Wat is erfelijkheid, wat is omgeving
Erfelijkheid
- Overdracht van informatie tussen generaties via genen 46
chromosomen, 20,000 genen, miljarden bouwstenen

Omgeving/milieu
- Postnataal:
Opvoeding, omstandigheden (bijv. stimulatie, warmte)
Sociaal-structureel (bijv. netwerken, verbanden)
Cultureel (bijv. normen, waarden, opvattingen)

- Prenataal:
Hormonen, chemische stoffen (bijv. alcohol, stress)

Gedragsgenetica
Houdt zich bezig met de vraag: wat is erfelijkheid, wat is omgeving?

Studie van het samenspel van erfelijkheid en omgeving

Mate van verwantschap tussen mensen

Gedeelde en ongedeelde omgeving

Verschillende typen onderzoek
- Samenhang van genoom met kenmerken
- Overeenkomsten van kenmerken in families
- Overeenkomsten biologische en adoptie verwanten
- Vergelijken een/twee-eiige tweelingen

Samenspel erfelijkheid en omgeving
Biologie is een aanleg, maar dat betekent niet dat de biologische aanleg
altijd tot uiting komt: de kans dat erfelijk materiaal tot uiting kan komen

Erfelijkheid is predispositie (aanleg) en niet onvermijdelijkheid

Genetische aanleg komt tot uiting via de omgeving
- Expressie van genetische verschillen
- Bijv. alcoholisme, antisociaal gedrag

Omgevingsinvloed die tot uiting kan komen hangt af van de genetische
aanleg
- Aanknopingspunt invloed omgeving
- Bijv. taal leren, artistiek talent

9

, Uiting van aanleg via omgeving
Voorbeeld: schizofrenie (hallucinaties, sociaalemotionele stoornissen)

Ongeveer 15% van bevolking met genetische aanleg
Van hen krijgt 1/15 schizofrenie (1% van bevolking)
Hierbij zijn honderden genen betrokken (polygeen)

Omgevingsfactoren:
- Misbruik en trauma in jeugd
- Cannabisgebruik
- Sociale uitsluiting van minderheden
- Wonen in de grote stad

Invloed van omgeving op genen
Verandering in erfelijk materiaal door genetische schade
- Invloed van UV straling, radioactiviteit, chemische stoffen

Verandering in aansturing genen, niet in erfelijk materiaal
- Invloed van dieet, levensstijl en chronische stress

Epigenetica – verandering in fenotype (expressie), niet genotype
- Veranderingen in genetische aansturing kunnen erfelijk zijn


Visie op persoonlijkheid en welzijn
Wat is persoonlijkheid?
Relatief stabiele manieren van denken, voelen en handelen die
kenmerkend zijn voor iemands reacties op situaties

Vijf factor model (“big five”):
 Openheid voor nieuwe ervaringen
 Consciëntieusheid/zorgvuldigheid
 Extraversie (versus introversie)
 Vriendelijkheid/meegaandheid
 Neuroticisme/emotionele stabiliteit

Erfelijkheid van persoonlijkheid
Erfelijkheidscoëfficient voor ‘big five’ 1/3 – 1/2

Ook substantiële rol voor unieke omgeving

Kleine invloed van gedeelde (gezins)omgeving

Mogelijke verklaringen
- Biologische verschillen voor mate en variabiliteit van activatie
- Biologische verschillen in vatbaarheid voor beloning en straf
- Biologische verschillen in temperament (emotie & gedragsstijlen

Psychologische behandeling

10