SAMENVATTING ARBEIDSVERHOUDINGEN
H1: Het Belgisch sociaal overlegmodel
1.1 Het arbeidsbestel
1) Het arbeidsbestel
▪ Arbeidsbestel = arbeidsorganisatie <-> arbeidsmarkt <-> arbeidsverhoudingen
▪ Wordt beïnvloed door economische groei/crisis, demografische en politieke ontwikkelingen,
technologische innovaties, maatschappelijke keuzes mbt. de welvaartstaat
2) Ruilrelatie
3) Arbeidsverhoudingen
▪ Binnen het arbeidsbestel is er een arbeidsverhouding bestaande uit arbeidsrelatie, ruilrelatie,
samenwerking en gezagsrelatie
▪ Binnen deze arbeidsverhoudingen worden collectief (tussen WG’s en WN’s) overleg en
onderhandelingsprocessen (en soms conflicten) gehanteerd
▪ Deze processen zijn aan regels, gewoontes en/of cultuur gebonden (modellen/visies)
-> deze modellen zijn onderhevig aan maatschappelijke en politieke keuzes
-> Rijnlandsmodel, Anglo-Amerikaans model, Belgisch model
4) Stakeholders en hun belangen
Stakeholder; de belanghebbenden (Their stake; hun belangen)
Aandeelhouders (kapitaalverschaffers, Hun investering, het rendement daarop, economische
werkgevers, management) doeltreffendheid van de onderneming
Medewerkers (arbeidsverschaffers, Hun tijd, het salaris daarbij, de ontplooiingsmogelijkheden daarin,
personeel, werknemers) sociale doeltreffendheid van de onderneming
Klanten, afnemers Producten en diensten onder redelijke condities (prijs, kwaliteit,…)
Leveranciers Levering onder redelijke condities
De samenleving (overheid) Welvaart, goede arbeidsverhoudingen tussen WG’s en vakbonden,
respect voor belangen die de individuele onderneming overstijgen
De natuur (het milieu) Voortbestaan, respect
5) Anglo-Amerikaans model VS. Rijnlands model
Anglo-Amerikaans model Rijnlands model
Arbeidsmotivatie Vooral geld verdienen Kapitaliseren op vakmanschap (waardecreatie)
Vertrouwen Obv. juridische contracten Obv. veel regels, richtlijnen en procedures
Arbeidsproductiviteit Zeer hoog, amper vrije Zeer hoog, en veel vrije tijd, welgestelde
tijd/vakantie, arme werklozen werklozen
Leiderschap Wie de baas is, mag het zeggen Wie het weet, mag het zeggen
1
, 1.2 Sociaal overleg
1) Het doel van sociaal overleg
▪ Consensus tussen tegengestelde belangen van WG’s, WN’s en deze t.o.v. de overheid bereiken
▪ De ambitie is om sociale vrede en evenwichtige arbeidsverhoudingen tot stand te brengen
▪ Hierbij zijn voor de WG winst en welvaart belangrijke items en voor de WN staan arbeids- en
loonvoorwaarden en welzijn eerder voorop
2) Draagvlak creëren
▪ Na overleg/onderhandelen een inhoudelijke consensus hebben of akkoord gaan met de inhoud
van een besluit/plan/afspraak door alle betrokken partijen
▪ Draagvlak als een manier van besluitvorming, het besluitvormingsproces wordt open gevoerd
▪ Iedereen kan zijn belangen inbrengen en het gaat er democratisch aan toe
▪ Goede interne communicatie en de kans om opvattingen terug te uiten zijn belangrijk
▪ Ook wie het oneens is, kan er zich dan met een gevoel van ‘fair play’ toch bij neerleggen
▪ Geduldige opbouw v/e overlegmodel met de sociale partners (draagvlak voor het draagvlak), met
aandacht voor ‘fair play’ tijdens samenwerken en onderhandelen, biedt meer slaagkans
3) Niveaus van akkoord gaan
▪ Accepteren: men aanvaardt een besluit zonder veel enthousiasme
▪ Instemmen: men staat achter de beslissing
▪ Gedrag aanpassen: men steunt een besluit met (gevraagde) acties
▪ Zelf initiatief nemen: men onderneemt op eigen initiatief ondersteunende acties
4) Spanningsveld tussen ‘onderhandelen’ en ‘overleg’
Onderhandelen Overleg
Uitgangspunt Belangenconflict Probleem
Doel Contract Besluit
Houding Competitief Coöperatief
Middelen Pressie/macht Discussie
2
H1: Het Belgisch sociaal overlegmodel
1.1 Het arbeidsbestel
1) Het arbeidsbestel
▪ Arbeidsbestel = arbeidsorganisatie <-> arbeidsmarkt <-> arbeidsverhoudingen
▪ Wordt beïnvloed door economische groei/crisis, demografische en politieke ontwikkelingen,
technologische innovaties, maatschappelijke keuzes mbt. de welvaartstaat
2) Ruilrelatie
3) Arbeidsverhoudingen
▪ Binnen het arbeidsbestel is er een arbeidsverhouding bestaande uit arbeidsrelatie, ruilrelatie,
samenwerking en gezagsrelatie
▪ Binnen deze arbeidsverhoudingen worden collectief (tussen WG’s en WN’s) overleg en
onderhandelingsprocessen (en soms conflicten) gehanteerd
▪ Deze processen zijn aan regels, gewoontes en/of cultuur gebonden (modellen/visies)
-> deze modellen zijn onderhevig aan maatschappelijke en politieke keuzes
-> Rijnlandsmodel, Anglo-Amerikaans model, Belgisch model
4) Stakeholders en hun belangen
Stakeholder; de belanghebbenden (Their stake; hun belangen)
Aandeelhouders (kapitaalverschaffers, Hun investering, het rendement daarop, economische
werkgevers, management) doeltreffendheid van de onderneming
Medewerkers (arbeidsverschaffers, Hun tijd, het salaris daarbij, de ontplooiingsmogelijkheden daarin,
personeel, werknemers) sociale doeltreffendheid van de onderneming
Klanten, afnemers Producten en diensten onder redelijke condities (prijs, kwaliteit,…)
Leveranciers Levering onder redelijke condities
De samenleving (overheid) Welvaart, goede arbeidsverhoudingen tussen WG’s en vakbonden,
respect voor belangen die de individuele onderneming overstijgen
De natuur (het milieu) Voortbestaan, respect
5) Anglo-Amerikaans model VS. Rijnlands model
Anglo-Amerikaans model Rijnlands model
Arbeidsmotivatie Vooral geld verdienen Kapitaliseren op vakmanschap (waardecreatie)
Vertrouwen Obv. juridische contracten Obv. veel regels, richtlijnen en procedures
Arbeidsproductiviteit Zeer hoog, amper vrije Zeer hoog, en veel vrije tijd, welgestelde
tijd/vakantie, arme werklozen werklozen
Leiderschap Wie de baas is, mag het zeggen Wie het weet, mag het zeggen
1
, 1.2 Sociaal overleg
1) Het doel van sociaal overleg
▪ Consensus tussen tegengestelde belangen van WG’s, WN’s en deze t.o.v. de overheid bereiken
▪ De ambitie is om sociale vrede en evenwichtige arbeidsverhoudingen tot stand te brengen
▪ Hierbij zijn voor de WG winst en welvaart belangrijke items en voor de WN staan arbeids- en
loonvoorwaarden en welzijn eerder voorop
2) Draagvlak creëren
▪ Na overleg/onderhandelen een inhoudelijke consensus hebben of akkoord gaan met de inhoud
van een besluit/plan/afspraak door alle betrokken partijen
▪ Draagvlak als een manier van besluitvorming, het besluitvormingsproces wordt open gevoerd
▪ Iedereen kan zijn belangen inbrengen en het gaat er democratisch aan toe
▪ Goede interne communicatie en de kans om opvattingen terug te uiten zijn belangrijk
▪ Ook wie het oneens is, kan er zich dan met een gevoel van ‘fair play’ toch bij neerleggen
▪ Geduldige opbouw v/e overlegmodel met de sociale partners (draagvlak voor het draagvlak), met
aandacht voor ‘fair play’ tijdens samenwerken en onderhandelen, biedt meer slaagkans
3) Niveaus van akkoord gaan
▪ Accepteren: men aanvaardt een besluit zonder veel enthousiasme
▪ Instemmen: men staat achter de beslissing
▪ Gedrag aanpassen: men steunt een besluit met (gevraagde) acties
▪ Zelf initiatief nemen: men onderneemt op eigen initiatief ondersteunende acties
4) Spanningsveld tussen ‘onderhandelen’ en ‘overleg’
Onderhandelen Overleg
Uitgangspunt Belangenconflict Probleem
Doel Contract Besluit
Houding Competitief Coöperatief
Middelen Pressie/macht Discussie
2
