Hoofdstuk 1: Vroege integratie theorieën
Oorsprong vroege integratie theorieën In de jaren 1940-1950, na twee grote wereldoorlogen,
(40’ en 50’) ontstonden in de zoektocht naar vrede en samenwerking in
Europa → 3 wegen naar vrede (3 grote ideeën wat nu te
doen)
1. Federalisme (politiek)
= een groot en sterk Europa
2. Functionalisme (technisch)
= begin klein, en werk zo naar meer integratie
3. Transactionalisme (sociologisch)
= via interactie en uitwisseling mensen aan elkaar
laten wenen en zo telkens naar meer en meer
integratie
➔ Theorieën worden gezien als pre-theoretisch en normatief,
gericht op het overstijgen van de macht van nationale staten en
het streven naar vrede
Relevantie vroege integratie theorieën Grand theories/visions die het algemeen plaatje van Eur.
Integratie belichten en kernvragen stellen (1)
Legde de basis voor de daaropvolgende generaties van
theorieën en beïnvloeden de ontwikkeling van de nieuwe (2)
Kritische lens om naar de evolutie van de EEG en de EU te
kijken (hoe verschilt de praktijk van de ideaalbeelden) –
visies helpen alternatieve toekomsten van de EU te
verbeelden (3)
Blinde vlekken in het Europees project zichtbaar (SE
ongelijkheid, gender, racisme en kolonialisme) (4)
Meta vragen stellen over de dominante geschiedschrijving
van de EU en haar theorievorming (welke dominant welke
onderbelicht) (5)
Federalisme Kernidee = Een gemeenschappelijk bestuur boven de staten
om vrede en voorspelbare regels te garanderen
- Enkel vrede en stabiliteit in Europa mogelijk door een
sterke supranationale overheid
- Gezamenlijke instellingen, handhaving en regels →
minder reden om ruzie te maken → meer kans op
vrede
- Gemeenschappelijk belang primeert boven nationaal
eigenbelang bij grensoverschrijdende dossiers
Federalisme voordelen 1. Minder conflicten door gedeelde regels en arbitrage
boven nationaal niveau
2. Efficiëntie: minder dubbel werk, schaalvoordeel
3. Rechtenbescherming: onafhankelijke rechter kan
nationale ontsporingen corrigeren (bv. EHRM)
Federalisme nadelen/obstakels 1. Soevereiniteit: weerstand bij belastingen, defensie
en migratie
, 2. Democratische afstand: gevoel van Brussel beslist,
wij niet
3. One-size-fits-all: culturele/economische verschillen
botsen met uniforme regels
Federalisme voorbeelden Raad van Europa, EHRM (mensenrechtenstandaarden,
bindende arresten)
praktische uitwerking van EU vandaag de dag (interne markt,
de eurozone, schengenzone)
Federalisme misvatting Federaties kunnen bevoegdheden duidelijk verdelen: wat
“federalisme = centralisme” lokaal kan, blijft lokaal en wat grensoverschrijdend is, wordt
samen geregeld (subsidiariteitsprincipe)
Federalisme alternatieven Confederalisme = losse samenwerking, meer vetorecht,
minder slaagkracht
Intergouvernmentalisme = ad-hoc tussen regeringen
(specifieke afspraken), snel blokkeerbaar
Founding fathers Groep Europese politici en denkers die na WOII de basis
legden voor de Europese integratie.
Robert Schuman Franse minister buitenlandse zaken, lanceerde in 1950 het
Schumanplan (grondbasis voor de EGKS)
- Wilde wel supranationale instellingen, maar eerder
als middel om oorlog te vermijden en minder als stap
naar Europese superstaat (gematigd federalist)
Jean Monnet Architect en strateeg achter het Schumanplan, sterke pleiter
van federale structuur
- Pragmatisch federalist eerder sterk functionalist
(stap voor stap macht naar supranationale
instellingen)
Konrad Adenauer West-Duitse bondskanselier, wilde verzoening met Frankrijk
en verankering van Duitsland in Europa – vooral gezet op
verzoening en veiligheid (uit geopolitieke noodzaak
federalistische ideeën steunen)
- Steunde ook functionalisme voor veiligheid en
verzoening
Alcide de Gasperi Italiaanse premier, werkte aan integratie en steunde
Europese instellingen
- Balanceerde tussen federalisme en realpolitik (wist
dat landen soevereiniteit niet zomaar wilden afstaan)
- Steunde ook functionalisme voor veiligheid en
verzoening
Paul-Henri Spaak Belgisch premier en diplomaat, voorbereidingen voor het
verdrag van Rome (1957) dat de EEG oprichtte
- Europese samenwerking als opstap naar federale
politieke unie
- Gebruikte functionalisme als route om verder naar
unie, waar politiek vastzat (functionele route)
Altiero Spinelli Schreef tijdens WOII Ventotene Manifesto; een blauwdruk
voor federaal Europa
- Radicaal federalist – pleitte al in 1941 voor
volwaardige Europese federatie
, - Geen functionalist want wilde meteen politieke
federatie
Winston Churchill Pleitte in 1946 voor een ‘verenigde staten van Europa’
realpolitik een politiek systeem of principes gebaseerd op praktische in
plaats van morele of ideologische overwegingen
Proudhoniaans federalisme Antikapitalistisch en anarchistisch
(proudhon, 1863) - Tijdelijk en vrijwillig contract
- Netwerk van overlappende, autonome en lokale
gemeenschappen (checks&balances)
- Erosie van macht van staten
Hayekiaans federalisme Kapitalistisch en gestructureerd
(Hayek, 1939) - Sterk supranationalisme in defensie, buitenlands
beleid, en marktcreatie via negatieve integratie
- Autonome individuen
- Competitie tussen staten
Gelijkend op de EU vandaag = een “supermarkt” die draait om
marktcreatie, vrij verkeer en supranationale instellingen, maar mét
concurrentie tussen lidstaten.
Raad van Europa Opgericht in 1949, bestaat uit meer dan de EU (47 lidstaten,
ook turkije en VK)
Doel: mensenrechten, rechtstaat en democratie
beschermen
- Belangrijk verdrag: EVRM
EHRM Onafhankelijk hof, verbonden aan de Raad van Europa
- Doet bindende uitspraken, waaraan landen zich
moeten aanpassen (ook burgers kunnen tegen staat
klacht indienen)
Federalisme blijft actueel Via de raad van Europa, EHRM, EVRM:
Verdrag van Instanbul (2011) – rond huishoudelijk geweld en
geweld tegen vrouwen – polen wilt hieruit – allemaal actueel
Raad van europa en regelgeving rond dierenrechten en
dierenwelzijn, onbetaalde stages
Functionalisme Kernidee = begin klein met praktische samenwerking, zo
economische verwevenheid en politieke integratie volgt
vanzelf
- Eerst economisch en haalbare projecten (zoals kolen
en staal), heel praktisch, landen worden economisch
afhankelijk van elkaar waardoor oorlog te duur wordt
en politieke integratie vanzelf volgt
- Pantentregelgeving en standaardisatie
- Economie = hefboom van de vrede
- Succes in 1 sector, makkelijk uitbreiden naar andere
- Integratie door Spillover (overloop-effect)
Voordelen 1. Lagere drempels: start met “neutrale” sectoren (bv.
Kolen en staal)
2. Creëer wederzijds vertrouwen stap voor stap
3. Economische afhankelijkheid maakt oorlog
onaantrekkelijk
Nadelen/obstakels 1. Politieke integratie volgt niet automatisch (landen
kunnen remmen)
2. Risico op technocratisch Europa (veel regels, weinig
democratische controle)
, 3. Mogelijke scheeftrekking met volgroeide en
achterop lopende sectoren
Functionalisme voorbeeld EGKS (1951: Fr, DU, BE, NE, Lux, IT) – kolen en staal samen
beheren om zo via de bouwstenen van de oorlog, niet
onopgemerkt oorlog te kunnen beginnen
Integratie door spillover Samenwerking in 1 domein vraagt om samenwerking in
andere
Monnet-methode (Jean Monnet) Begin samenwerking in haalbare, economische projecten en
breidt verder uit via spillover (pragmatisch en stapsgewijs)
Schumandeclaratie (1950) Leidde tot oprichting EGKS (1951)
Transactionalisme Kernidee = meer contact en uitwisseling zorgt voor meer
begrip en minder conflict
- Politieke eenheid begint bij dagelijks contact en
groeit door interactie
- Minder conflict omdat ruzie maken onnatuurlijk voelt
als je verweven bent met de andere
- Founding fathers horen hier niet bij, want waren PRO
instellingen (top-down) transactionalisme =
bottom-up
Voordelen 1. Lagere drempel: begin bij gewone mensen,
bedrijven en organisaties
2. Creëer vertrouwen en wederzijds begrip
3. Bevordert een gedeelde identiteit en een “wij-
gevoel”
Nadelen/obstakels 1. Contant alleen garandeert geen politieke integratie
en besluitvorming
2. Ongelijke deelname (sommigen profiteren, andere
niet) kan spanningen geven
3. Bij crisis grijpen landen terug op nationale reflexen
Transactionalisme voorbeelden Erasmusprogramma’s, grensoverschrijdende handel, sport
en cultuur (EK, eurosong, Olympische spelen, festivals),
Netflix, familie over de grens,…
3 blinde vlekken Zaken die niet aan bod komen in de vroege integratie
theorieën: Sociale ongelijkheid, gender en kolonialisme
Sociale ongelijkheid Is het Europees project links of rechts? (zie H11)
- Europees project werd niet primair ideologisch
behandeld, vooral instrumenteel in functie van
macht en stabiliteit
Gender Vroege besluitvorming en politieke processen rond Europese
samenwerking voornamelijk geleid en beïnvloed door
oudere, witte mannen
- Gelijk loon voor gelijk werk – eerste erkenning in
verdrag voor genderongelijkheid
Ursula Hirschmann (1913-1991) Duitse anti-fascistische activiste en pleitbezorger van
Europees federalisme; vertegenwoordigde
minderheidsperspectief in het dominante mannelijke
discours en benadrukt politieke participatie en inclusie
De ontvoering van Europa (culturele Titian, the rape of Europe & Rembrandt, the abduction of
verwijzing) Europe
- Teken voor nieuw tijdperk van het westen; Zeus
ontvoerd meisje Europa op stier (mannen dominant)
Oorsprong vroege integratie theorieën In de jaren 1940-1950, na twee grote wereldoorlogen,
(40’ en 50’) ontstonden in de zoektocht naar vrede en samenwerking in
Europa → 3 wegen naar vrede (3 grote ideeën wat nu te
doen)
1. Federalisme (politiek)
= een groot en sterk Europa
2. Functionalisme (technisch)
= begin klein, en werk zo naar meer integratie
3. Transactionalisme (sociologisch)
= via interactie en uitwisseling mensen aan elkaar
laten wenen en zo telkens naar meer en meer
integratie
➔ Theorieën worden gezien als pre-theoretisch en normatief,
gericht op het overstijgen van de macht van nationale staten en
het streven naar vrede
Relevantie vroege integratie theorieën Grand theories/visions die het algemeen plaatje van Eur.
Integratie belichten en kernvragen stellen (1)
Legde de basis voor de daaropvolgende generaties van
theorieën en beïnvloeden de ontwikkeling van de nieuwe (2)
Kritische lens om naar de evolutie van de EEG en de EU te
kijken (hoe verschilt de praktijk van de ideaalbeelden) –
visies helpen alternatieve toekomsten van de EU te
verbeelden (3)
Blinde vlekken in het Europees project zichtbaar (SE
ongelijkheid, gender, racisme en kolonialisme) (4)
Meta vragen stellen over de dominante geschiedschrijving
van de EU en haar theorievorming (welke dominant welke
onderbelicht) (5)
Federalisme Kernidee = Een gemeenschappelijk bestuur boven de staten
om vrede en voorspelbare regels te garanderen
- Enkel vrede en stabiliteit in Europa mogelijk door een
sterke supranationale overheid
- Gezamenlijke instellingen, handhaving en regels →
minder reden om ruzie te maken → meer kans op
vrede
- Gemeenschappelijk belang primeert boven nationaal
eigenbelang bij grensoverschrijdende dossiers
Federalisme voordelen 1. Minder conflicten door gedeelde regels en arbitrage
boven nationaal niveau
2. Efficiëntie: minder dubbel werk, schaalvoordeel
3. Rechtenbescherming: onafhankelijke rechter kan
nationale ontsporingen corrigeren (bv. EHRM)
Federalisme nadelen/obstakels 1. Soevereiniteit: weerstand bij belastingen, defensie
en migratie
, 2. Democratische afstand: gevoel van Brussel beslist,
wij niet
3. One-size-fits-all: culturele/economische verschillen
botsen met uniforme regels
Federalisme voorbeelden Raad van Europa, EHRM (mensenrechtenstandaarden,
bindende arresten)
praktische uitwerking van EU vandaag de dag (interne markt,
de eurozone, schengenzone)
Federalisme misvatting Federaties kunnen bevoegdheden duidelijk verdelen: wat
“federalisme = centralisme” lokaal kan, blijft lokaal en wat grensoverschrijdend is, wordt
samen geregeld (subsidiariteitsprincipe)
Federalisme alternatieven Confederalisme = losse samenwerking, meer vetorecht,
minder slaagkracht
Intergouvernmentalisme = ad-hoc tussen regeringen
(specifieke afspraken), snel blokkeerbaar
Founding fathers Groep Europese politici en denkers die na WOII de basis
legden voor de Europese integratie.
Robert Schuman Franse minister buitenlandse zaken, lanceerde in 1950 het
Schumanplan (grondbasis voor de EGKS)
- Wilde wel supranationale instellingen, maar eerder
als middel om oorlog te vermijden en minder als stap
naar Europese superstaat (gematigd federalist)
Jean Monnet Architect en strateeg achter het Schumanplan, sterke pleiter
van federale structuur
- Pragmatisch federalist eerder sterk functionalist
(stap voor stap macht naar supranationale
instellingen)
Konrad Adenauer West-Duitse bondskanselier, wilde verzoening met Frankrijk
en verankering van Duitsland in Europa – vooral gezet op
verzoening en veiligheid (uit geopolitieke noodzaak
federalistische ideeën steunen)
- Steunde ook functionalisme voor veiligheid en
verzoening
Alcide de Gasperi Italiaanse premier, werkte aan integratie en steunde
Europese instellingen
- Balanceerde tussen federalisme en realpolitik (wist
dat landen soevereiniteit niet zomaar wilden afstaan)
- Steunde ook functionalisme voor veiligheid en
verzoening
Paul-Henri Spaak Belgisch premier en diplomaat, voorbereidingen voor het
verdrag van Rome (1957) dat de EEG oprichtte
- Europese samenwerking als opstap naar federale
politieke unie
- Gebruikte functionalisme als route om verder naar
unie, waar politiek vastzat (functionele route)
Altiero Spinelli Schreef tijdens WOII Ventotene Manifesto; een blauwdruk
voor federaal Europa
- Radicaal federalist – pleitte al in 1941 voor
volwaardige Europese federatie
, - Geen functionalist want wilde meteen politieke
federatie
Winston Churchill Pleitte in 1946 voor een ‘verenigde staten van Europa’
realpolitik een politiek systeem of principes gebaseerd op praktische in
plaats van morele of ideologische overwegingen
Proudhoniaans federalisme Antikapitalistisch en anarchistisch
(proudhon, 1863) - Tijdelijk en vrijwillig contract
- Netwerk van overlappende, autonome en lokale
gemeenschappen (checks&balances)
- Erosie van macht van staten
Hayekiaans federalisme Kapitalistisch en gestructureerd
(Hayek, 1939) - Sterk supranationalisme in defensie, buitenlands
beleid, en marktcreatie via negatieve integratie
- Autonome individuen
- Competitie tussen staten
Gelijkend op de EU vandaag = een “supermarkt” die draait om
marktcreatie, vrij verkeer en supranationale instellingen, maar mét
concurrentie tussen lidstaten.
Raad van Europa Opgericht in 1949, bestaat uit meer dan de EU (47 lidstaten,
ook turkije en VK)
Doel: mensenrechten, rechtstaat en democratie
beschermen
- Belangrijk verdrag: EVRM
EHRM Onafhankelijk hof, verbonden aan de Raad van Europa
- Doet bindende uitspraken, waaraan landen zich
moeten aanpassen (ook burgers kunnen tegen staat
klacht indienen)
Federalisme blijft actueel Via de raad van Europa, EHRM, EVRM:
Verdrag van Instanbul (2011) – rond huishoudelijk geweld en
geweld tegen vrouwen – polen wilt hieruit – allemaal actueel
Raad van europa en regelgeving rond dierenrechten en
dierenwelzijn, onbetaalde stages
Functionalisme Kernidee = begin klein met praktische samenwerking, zo
economische verwevenheid en politieke integratie volgt
vanzelf
- Eerst economisch en haalbare projecten (zoals kolen
en staal), heel praktisch, landen worden economisch
afhankelijk van elkaar waardoor oorlog te duur wordt
en politieke integratie vanzelf volgt
- Pantentregelgeving en standaardisatie
- Economie = hefboom van de vrede
- Succes in 1 sector, makkelijk uitbreiden naar andere
- Integratie door Spillover (overloop-effect)
Voordelen 1. Lagere drempels: start met “neutrale” sectoren (bv.
Kolen en staal)
2. Creëer wederzijds vertrouwen stap voor stap
3. Economische afhankelijkheid maakt oorlog
onaantrekkelijk
Nadelen/obstakels 1. Politieke integratie volgt niet automatisch (landen
kunnen remmen)
2. Risico op technocratisch Europa (veel regels, weinig
democratische controle)
, 3. Mogelijke scheeftrekking met volgroeide en
achterop lopende sectoren
Functionalisme voorbeeld EGKS (1951: Fr, DU, BE, NE, Lux, IT) – kolen en staal samen
beheren om zo via de bouwstenen van de oorlog, niet
onopgemerkt oorlog te kunnen beginnen
Integratie door spillover Samenwerking in 1 domein vraagt om samenwerking in
andere
Monnet-methode (Jean Monnet) Begin samenwerking in haalbare, economische projecten en
breidt verder uit via spillover (pragmatisch en stapsgewijs)
Schumandeclaratie (1950) Leidde tot oprichting EGKS (1951)
Transactionalisme Kernidee = meer contact en uitwisseling zorgt voor meer
begrip en minder conflict
- Politieke eenheid begint bij dagelijks contact en
groeit door interactie
- Minder conflict omdat ruzie maken onnatuurlijk voelt
als je verweven bent met de andere
- Founding fathers horen hier niet bij, want waren PRO
instellingen (top-down) transactionalisme =
bottom-up
Voordelen 1. Lagere drempel: begin bij gewone mensen,
bedrijven en organisaties
2. Creëer vertrouwen en wederzijds begrip
3. Bevordert een gedeelde identiteit en een “wij-
gevoel”
Nadelen/obstakels 1. Contant alleen garandeert geen politieke integratie
en besluitvorming
2. Ongelijke deelname (sommigen profiteren, andere
niet) kan spanningen geven
3. Bij crisis grijpen landen terug op nationale reflexen
Transactionalisme voorbeelden Erasmusprogramma’s, grensoverschrijdende handel, sport
en cultuur (EK, eurosong, Olympische spelen, festivals),
Netflix, familie over de grens,…
3 blinde vlekken Zaken die niet aan bod komen in de vroege integratie
theorieën: Sociale ongelijkheid, gender en kolonialisme
Sociale ongelijkheid Is het Europees project links of rechts? (zie H11)
- Europees project werd niet primair ideologisch
behandeld, vooral instrumenteel in functie van
macht en stabiliteit
Gender Vroege besluitvorming en politieke processen rond Europese
samenwerking voornamelijk geleid en beïnvloed door
oudere, witte mannen
- Gelijk loon voor gelijk werk – eerste erkenning in
verdrag voor genderongelijkheid
Ursula Hirschmann (1913-1991) Duitse anti-fascistische activiste en pleitbezorger van
Europees federalisme; vertegenwoordigde
minderheidsperspectief in het dominante mannelijke
discours en benadrukt politieke participatie en inclusie
De ontvoering van Europa (culturele Titian, the rape of Europe & Rembrandt, the abduction of
verwijzing) Europe
- Teken voor nieuw tijdperk van het westen; Zeus
ontvoerd meisje Europa op stier (mannen dominant)
