Samenvatting Ontwikkelingpsyhologie

ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE MODULE 2: 2025-2026
1. Kinderen en jongeren in ontwikkeling

2. Visie op ontwikkeling
2.1 oriëntering
2.2 visie op ontwikkeling
- soms is dit zeer willekeurig
- periodes afgebakend (vb. babytijd = begin geboorte // kleutertijd gedaan als ze
nr het lager gaan)

Tiener/ Puber/ jongere/ adolescent …

Adolescentie = 3 subfasen
1. puberteit= periode waarin meisje of jongen lichamelijke veranderingen
ondergaat
o puber: overgang kind zijn -> volwassen zijn, seksuele opvoeding!
 Puberteit: proces dat je doormaakt
 Pubertijd: periode waarin je pubert en die ontwikkeling die plaatsvind
= subfase van de adolescentie
2. Middeladolescentie = periode waarin adolescent zich losmaakt vd ouders +
experimenteer gedrag
3. Late adolescentie = periode adolescent maatschappelijke keuzes leer m

Tiener = kind tussen 10 en 20 jaar

Jongere = synoniem adolescent

- Deze vaste beschrijvingen: per leeftijd … = Nooit als norm gebruiken => ook vr
diversiteit
2.3 wat is ontwikkeling
Ontwikkeling = voortgang of verandering
- Gunstig of ongunstig: sommige dingen leren we af (vb. fantasie)
- Continue en discontinu: stap per stap of enorme sprong maken
- Snel of geleidelijk: iedereen ontwikkelt zijn eigen tempo

2.4 hoe ontstaat ontwikkeling
Ontwikkeling w verklaard door:
- Nature: erfelijke factoren vb. eigenschappen van ouders erven
 Manifest aanwezig: direct aanwezig
 Latent aanwezig: bij geboorte nog niet zichtbaar, via rijping in ontwikkeling
- Nurture: omgeving -> invloeden kunnen ….
 Materieel zijn
 Biologisch zijn
 Sociaal zijn
 Emotioneel zijn
 Maatschappelijk zijn
- Zelfbepaling: geven zelf richting aan ons leven

2.5 belang van nature vs nurture vs zelfbepaling
extreme theorieën
 nativistische theorie: ontwikkeling komt tot stand door aanleg +
milieuomstandigheden spelen geen rol
 Milieutheorie: ontwikkeling gebeurt door milieu waar kind in opgroeit

,  Interactionistische theorie: aanleg en omgevingsinvloeden beïnvloeden elkaar
wederzijds
 Belang van rijk milieu creëren -> speelkansen aanbieden voor zich te
ontwikkelen

2.5.1 zelfbepaling: de hoeksteen van de zelfdeterminatietheorie + groei
- Ryan & Deci
- Omdat we behoeften wille bevredigen -> ontwikkelen & groeien
 Exploratiedrang & nieuwsgierigheid
 Intrensiek gemotiveerd bij activiteiten nieuwsgierigheid => groei
 Welbevinden & betrokkenheid
 Waarden & normen eigen maken
 = verinnerlijken van aangereikte waarden en normen
 Identiteit ontwikkelen
 Geleidelijk ontdekken wie ze zijn & persoonlijkheidskenmerken
 Intern kompas
 Afhankelijk invloeden buitenaf -> ontbreking intern kompas

Zo gaan ze groeien -> ZDT basisbehoeften vervullen

- Autonomie: pyschologische vrijheid + eigen keuzes maken
- Competentie: gevoel activiteit succesvol uit te voeren
- Verbondenheid: warme hechte band met anders
 Kwaliteit: diepgang, intimiteit
 Kwantiteit: kameraadschap, sociaal netwerk

2.6 continue verandering en discontinue verandering binnen de
ontwikkeling
Ontwikkeling -> discontinu & continu
 discontinu: beetje acteruit & vooruit maar
vooral stijgt
 continu: rechte lijn omhoog
- niet steeds gelijkmatig tempo

2.6.1 kritieke of gevoelige periode
= periode vatbaar voor leren van bepaalde vaardigheden
Vb. peuter -> taalverwerving

2.6.2 Vygotsky en de zone van naaste ontwikkeling
= kind wordt ondersteund door meer gevorderden waardoor iets wel lukt
 Ontwikkelen

Verdieping:

1. Link met zone naaste ontwikkeling

 Aanleg geeft een kind bepaalde mogelijkheden, maar die ontwikkelen niet
vanzelf.
 Vygotsky’s zone van naaste ontwikkeling toont dat een kind groeit door hulp
en interactie met anderen.
 Omgevingsfactoren (zoals begeleiding, taal en sociale steun) maken het
mogelijk dat het kind stappen zet die het alleen nog niet kan.
 Daarom past dit bij de interactionistische visie: ontwikkeling ontstaat door het
samenspel tussen aanleg en omgeving.

, 2. Link met Confucius: "De geest van een kind is geen gat om te vullen, maar een
vuur om aan te wakkeren!

 een kind al mogelijkheden in zich heeft, maar pas werkelijk ontwikkelt wanneer de
omgeving deze aangeboren “vlam” aanwakkert.

2.7 Mogelijke indelingen van de ontwikkeling
2.7.1 indeling van ontwikkelingsdomeinen
- fysieke ontwikkeling
- cognitieve ontwikkeling
- sociaal-emotionele ontwikkeling
=> kan je verder uitwerken -> zie de komende 11 ontwikkelingen

2.7.2 Vier ervaringsgebieden als leidraad om te kijken en te spreken over
ontwikkeling
 MemoQ => Meten & Monitoren van de Kwaliteit in de Kinderopvang van baby en peuter
 Pedagogisch raamwerk: visietekst -> wat is een kwaliteitsvolle kinderopvang
 Ontwikkelingsdomeinen -> 4 ervaringsgebieden -> pedagogisch
raamwerk (zie oriënteren)

= 4 ervaringsgebieden

Ik & de ander: sociale, emotionele,
identiteits, morele ontwikkeling

Lichaam & beweging:
lichamelijke,
zintuigelijke,
motorische
ontwikkeling

Communicatie &
expressie:
taalontwikkeling

Verkennen van de wereld: cognitieve & verstandelijke ontwikkeling



- Horizontale samenhang: ontwikkeling binnen 1 ontwikkelingsdomein over
verschillende leeftijdsfasen (zo curcus opgebouwd)
- Verticale samenhang: ontwikkelingsfasen binnen 1 leeftijdsfase staan in relatie
met elkaar

2.8 EXTRA
- Proximodistale: groeipatroon van binnen naar buiten (Vb. 1 ste grove motoriek,
fijne motoriek)
- Cefalocaudale; groeipatroon van kop tot teen (vb. 1 ste kruipen dan staan)
 Groeipatronen binnen motorische/ zintuigelijke ontwikkeling

ZIKO-VO = hoe kids zich in je opvang voelen en of geboeid bezig zijn

 Elk kind individueel opvolgen & afstemmen wat zijn ontwikkeling nodig heeft
 Herkenning van ontwikkelingsdomeinen

TEST: LEERPAD

, 3. Lichamelijke ontwikkeling
3.1 Oriëntering
 Lichaam en beweging

3.2 Fasen in de lichamelijke ontwikkeling volgens leeftijd
3.2.1 Baby
- Hoofd nog zeer zwaar in verg mt rest lichaam

3.2.2 Peuter
- Lichaamsdoelen groeien -> ledematen blijven achter
- Mollig -> baby-vet neemt af
 Grove motoriek + spierweefsel toename

Zindelijkheid: coördinatie vn blaasspier en sluitspier => 1 ste 5 levensjaren
(ontwikkeling)

Baby  Automatisch: geen controle
 Kleine blaas & loopt vaak vol => veel plassen
 0-1j blaas groter -> minder geplast
 Plast reflexmatig: blaast trekt samen zond kind sturen
 Geen controle => NT zindelijk
= geen controle, plassen reflexmatig
Peute  Gevoel volle blaas & m plassen
r  Blaas & sluitspier => samenwerking
volledig geleegd
 18m – 3j: plas herkenning & voelt blaas vol
= beginnen voelen dat ze m plassen & leren controle opbouwen
kleut  Volledige zindelijk
er  Sluitspier bewust openen / sluiten
 Plassen uitstellen
 Blaas volledig legen
= kunnen kiezen wnr ze plassen en hem bewust legen


- Zindelijkheidsproblemen = kind slaagt nt op verwachte leeftijd vd omgeving µ
Zindelijk:
 Stevig op potje/ wc zitten
 Kind kan plas even ophouden
 Kan er bewust mee omgaan (praat over pipi & ziet belangstelling ervan in
 Geschikte zindelijkheidstraining

Zindelijkheidstraining: kind moet zich ervan bewust zijn dat hij hiermee bezig is
ander geen zin

- Foute adviezen: fout plaspatroon & blaasfunctiestoornissen

Mistverstanden over Te diep slapen is geen reden waarom kindjes in hun slaap
zindelijkheid plassen
Oorzaak Reflectoire blaas die blaasfunctie behoudt zoals bij
zindelijkheidsproblemen pasgeborene